برتر از قانون

جامعه سرمایه‌داری آمریکا نسبت به اروپا بسیار قانون گریز است. در مقابل جامعه تاریخی و قانونمدار اروپا، جامعه آمریکایی، جامعه‌ای نوظهور است که بتدریج با مهاجرت مردمی با ملیت‌های مختلف از اروپا شکل گرفت. قانون‌گریزی از مشخصه‌های اصلی دورانی است که کاپولا به واسطه براندو، آن را به تصویر می‌کشد. در اولین نمای فیلم پدرخوانده، یک ایتالیایی‌تبار را در حضور ویتو کورلئونه می‌بینیم که پس از سرخوردگی از دستگاه قضایی و قانونی برای اجرای عدالت، نزد هموطن سرمایه‌دار خود آمده تا اجرای عدالت را با هر هزینه‌ای که شده، متقبل شود. پاسخ براندو (کورلئونه) به درخواست او، این جمله است: «چرا از ابتدا نزد من نیامدی؟» شاید بتوان گفت این جمله، خلاصه تمام این فیلم است.

پدرخوانده نمادی از جایگاه سرمایه‌داری در آمریکایی است که هنوز قانون در آن محوریت نیافته است. سرمایه‌داری که حتی اجرای عدالت را نیز معامله می‌کند: «این عدالت را به عنوان هدیه روز عروسی دخترم بپذیر تا روزی که با تو تماس بگیرم و خدمتی را [در عوض] از تو بخواهم.» کورلئونه، نماد سرمایه‌داری است که خود را مقدم بر دولت و قانون می‌بیند. تقدم و برتری قدرت سرمایه‌دار نسبت به دولت و حکومت، یادآور برتری قدرت زمین‌داران اروپایی نسبت به دستگاه حاکم در دوره فئودال‌هاست.

از سوی دیگر، کورلئونه در زندگی شخصی، فردی بسیار اخلاقی است و بر دستورات اخلاقی‌ در زندگی شخصی بکرات تاکید می‌کند؛ از جمله این‌که فرزندان خود را به استحکام و وفاداری به خانواده نصیحت می‌کند: «مردی که برای خانواده خود، وقت صرف نمی‌کند، مرد واقعی نیست.» تضاد اخلاق‌مداری در زندگی شخصی و قانون‌گریزی در زندگی اجتماعی، از او شخصیتی پیچیده می‌سازد. (همین تناقض و دوگانگی شخصیتی را در نقش اصلی فیلم «گانگستر آمریکایی» می‌بینیم.) هرچند دون ویتو کورلئونه، این دوگانگی را در زندگی خود پذیرفت؛ ولی فرزندان او، قانونمداری و اخلاق در زندگی شخصی را قربانی قانون‌گریزی در زندگی اجتماعی کردند.