گزارشی از کیفیت ساخت و ساز در شهرها

در مورد عمر مفید ساختمان ها اختلافاتی وجود دارد. در حالی که این مدت زمان از سوی مهندسان ساختمان 25سال عنوان می شود وزیر مسکن و شهرسازی ساختمان ها را تا 42سالگی مفید می داند و عنوان می کند: «در صورتی که این عمر به 100سال برسد ثروت ملی 5/2 برابر می شود». این در حالی است که اگر عمر واقعی ساختمان ها از سوی وزیر مسکن ملاک قرار می گرفت آمار تاسف بارتری از زیان هایی که تنها از کیفیت پایین ساخت و ساز به کشور وارد می آید آشکار می شد. عمر مفیدی که این وزیر با رعایت اصول فنی برای ساختمان ها آرزو می کند چیزی جز میانگین عمر برآورد شده برای ساختمان های دنیا نیست ، نتیجه ای که بسیاری از کشورها به آن دست یافته اند. کارشناسان عمر طبیعی ساختمان ها را وابسته به چهار عامل کیفیت مصالح مصرفی و چگونگی انتخاب آنها ، نحوه استفاده از مصالح انتخاب شده و نظارت بر آن ، مدیریت در برنامه ریزی های کلان شهرسازی و تفکرات اجتماعی و بالاخره نحوه بهره برداری و استفاده از ساختمان ها می دانند. از میان این عوامل ، در مورد نوع سازه ها که معیار عینی تر و قابل اندازه گیری تری است ، گروه جایکا ساختمان های شهر تهران را به چهار گروه تقسیم بندی کرده :
1- فولادی
2- بتن مسلح
3- سایر انواع
4- نامشخص
بنابر همین تقسیم بندی ، 45درصد ساختمان ها سازه های آجری و فلزی ، 40درصد سازه فلزی ، 10درصد بتن مسلح و فقط درصد کمی ساختار خشتی دارند. اما مهمتر از نوع مصالح ، مساله چگونه ساختن ؛ یعنی همان بخشی از کار که اکنون صرف نظر از تخصص افراد به دست صاحبان سرمایه از مشاغل مختلف افتاده است . تعجیل در ساخت به منظور پرداخت دستمزد کمتر و فرار از قوانین شهرداری که روز به روز تغییر می کنند نیز این عدم را آشکارتر می کند. در این شرایط است که به عنوان مثال ساخت ساختمان های دارای ساختار فلزی که در سال های اخیر رواج بیشتری یافته است را نمی توان به عنوان بهبود کیفیت سازه ها تلقی کرد. چون نامناسب بودن جوشکاری ها اشکالی است که اکثر مهندسان ساختمان به آن اشاره می کنند و در نتایج مطالعات گروه ژاپنی نیز انعکاس یافته است . آنها اعلام کرده اند از آنجا که پایه ها و تیرها با استفاده از جوشکاری کارگاهی ساخته شده اند به طور کامل قابل اعتماد نیستند. علاوه بر این بسیاری از پایه های فلزی ، اندازه مناسب و لازم را ندارند و اکثر پایه های بتن مسلح میلگرد کافی ندارند.

شهرداری ، ناظر بر متراژ ساختمان ها

اوایل اسفندماه سال گذشته معاون شهرسازی و معماری شهرداری منطقه 18 تهران از آغاز به کار پلیس ساختمان خبر داد، اقدامی که با هدف افزایش ضریب استحکام ، عمر مفید ساختمان ها، جلوگیری از هدر رفتن مصالح ساختمانی به عنوان ثروت ملی و کاهش خطرات جانی ساکنان برای نخستین بار در مناطق 21 گانه تهران صورت گرفته بود. شهرداری ها نخستین نهادهایی هستند که هنگام بررسی معضل کیفیت نامناسب ساختمان ها، انگشت اتهام به سویشان نشانه گرفته می شود از جمله شهرداری تهران که علی رغم بذل توجهات بسیار به بحث تراکم به عنوان منبع اصلی درآمد خود ، از کنار مساله چگونگی انجام این ساخت و سازها بی تفاوت گذشت ، ناظران شهرداری نیز برخلاف تیزبینی در مورد متراژ ساختمان ها چشم خود را بر روی کیفیت ساخت و سازها بستند یا شاید حجم زیاد کار در نتیجه ساخت و سازهای بی رویه این امکان را از آنان گرفت . اما اکنون چشم امید همه کارشناسان مسائل شهری به مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری در مورد ساخت و سازها دوخته شده است . مهندس مشهدی زاده به عنوان دبیر جامعه مهندسان شهرساز از دیدگاه دیگری علت ساخت و سازهای نامناسب را عنوان می کند. وی نظارت بر ساخت و ساز را وابسته به نظام مهندسی شهر تهران می داند و می گوید: «نظام مهندسی شهر تهران نتوانست کنترل خوبی بر مجموعه مهندسان ناظر و مجری خود داشته باشد. بسیاری از امضاهای مهندسان در سطح شهر خرید و فروش می شود بویژه در یکی دو سال اخیر که نظام مهندسی روزهای پرآشوبی را گذراند. ساخت و سازهای شهری هم دوران خوبی را پشت سر نگذاشتند».

مریم پاپی