کوچولوهای بداخلاق

یکی از نشانه‌های بدخلقی، نق‌زدن کودکان است. برای اکثر والدین عمل نق زدن کودک بسیار دشوار و غیرقابل تحمل است. در حدود سن 5/3 سالگی نق زدن کودکان به اوج خود می‌رسد ولی اگر تدبیری برای جلوگیری از آن وجود نداشته باشد این رفتار همچنان ادامه پیدا می‌کند. به همین خاطر برای این‌که نق زدن به عادت تبدیل نشود باید از همان ابتدا برای آن تدبیری اندیشیده شود.

اکثر اوقات نق زدن برای جلب توجه والدین صورت می‌گیرد، لذا والدین باید اطمینان پیدا کنند که هر روز به مدت معینی به کودک خود توجه می‌کنند. یعنی در آن زمان هیچ کار دیگری انجام ندهند و فقط با کودک خود باشند و به او توجه تمام داشته باشند مگر این‌که کودک شروع به نق زدن کند. بهتر است والدین وقت کودک خود را با بازی با او یا چیزی مشابه آن پر کنند و از کسل شدن او هم جلوگیری کنند، چرا که برخی کودکان وقتی کسل می‌شوند نق می‌زنند. باید بر اساس علایق کودک برنامه‌ریزی شود و کارهای ساده و آسان خانه همراه با او انجام شود.

همچنین وقتی کودک بدون نق زدن سعی در جلب توجه والدین خود دارد بهتر است والدین سریعا به او توجه کنند. صبر نکنید تا کودک ناچار شود برای آن که مورد توجه شما قرار بگیرد شروع به نق زدن کند. وقتی نمی‌توانید همانجا جوابش را بدهید به او بگویید یک دقیقه صبر کن جوابت را می‌دهم، بعد سریع کارتان را تمام کنید و به او بگویید ممنون از این که صبر کردی، حالا به حرف‌های تو گوش می‌دهم.

به او یاد بدهید چگونه درخواست کند و کمک کنید کودک تفاوت بین نق زدن و صحبت عادی را بفهمد. می‌توانید با تقلید از حرکات او و نق زدن به او نشان دهید چقدر این کار بد است.

هرگز اجازه ندهید کودک با نق زدن پیروز شود. بسیار روشن سخن بگویید و روی حرفتان بایستید و به نق زدن کودک هم توجه نکنید.

از روش نادیده گرفتن هم می‌توانید استفاده کنید. مثلا کودک از شما می‌خواهد برای بازی بیرون برود و شما می‌گویید نه چون هوا سرد است. در این هنگام یک وسیله بازی در منزل به او بدهید و به تمامی نق زدن‌های او بی‌توجهی‌ کنید. هنگامی که دست از نق زدن برداشت به او کمی توجه کنید. می‌توانید از محرومیت هم استفاده کنید. با شروع نق زدن به او فرصتی بدهید تا ساکت شود و سپس به او بگویید وقتی نق زدن تو تمام شد با هم حرف می‌زنیم یا او را در اتاق دیگر بگذارید تا آرام شود.

امان از کج‌خلقی

حتما با این صحنه روبه‌رو شده‌اید اسباب‌بازی‌ها در وسط اتاق ریخته شده است. به کودکتان می‌گویید که آنها را جمع کند، ولی او طفره می‌رود و شما باز هم تکرار می‌کنید و او باز هم گوش نمی‌دهد. سرانجام عصبانی می‌شوید و با فریاد به او می‌گویید آنها را جمع کن. این بار کودک شروع به گریه و داد و فریاد می‌کند و پای خودش را به زمین می‌کوبد، شما او را به اتاقش می‌فرستید تا ساکت شود و با عصبانیت نیز اسباب‌بازی‌هایش را جمع می‌کنید. وقتی کودک ساکت می‌شود از اتاق بیرون می‌آید و می‌بیند همه اسباب‌بازی‌ها جمع شده است با خود می‌گوید باز هم توانستم از زیر بار مسوولیت فرار کنم.

کارشناسان معتقدند برای این که کودک بیاموزد کج‌خلقی و بداخلاقی رفتار درستی نیست و با داد و بیداد و فریاد به خواسته خود نمی‌رسند باید مورد بی‌اعتنایی والدین قرار گیرند. هدف اصلی این کج‌خلقی‌ها، جلب توجه والدین است و بهترین راه حذف آن، بی‌اعتنایی به کودک در حال کج‌خلقی است، لذا وقتی می‌بینید کودک در حال جیغ و فریاد است به کار خود بپردازید یا اگر با کسی مشغول صحبت هستید به آن ادامه دهید و حتی می‌توانید از اتاق بیرون بروید. ممکن است با بیرون رفتن شما از اتاق کودک دوباره به دنبال شما بیاید ولی شما به بی‌اعتنایی خود ادامه دهید. مراقب باشید به کودک اصلا نگاه نکنید چون حتی یک نیم‌نگاه می‌تواند قطع شدن سر و صدا را به تعویق بیندازد.

با بی‌اعتنایی شما به کودک او کم‌کم درمی‌یابد که با گریه کاری از پیش نمی‌رود و از این رفتارش به تدریج خواهد کاست. وقتی گریه و زاری کودک به پایان رسید درباره آن صحبت نکنید. وقتی کودک بعد از تمام شدن گریه‌اش نزد شما آمد به او توجه کنید. همچنین اگر کودکتان رفتار درست نشان داد برای تقویت رفتارش او را تحسین کنید. وقتی کودک بداخلاقی نمی‌کند به او توجه بیشتری بکنید.

درخواست‌های او زیاد است

شما حتما کودکانی را دیده‌اید که مرتبا از والدین خود درخواست چیزی را دارند در خیابان، در خانه و هر چیزی که می‌بینند می‌خواهند و در به دست آوردن آن پافشای می‌کنند و اگر آن را همین الان نگیرند دست‌بردار نیستند، لگد می‌زنند، جیغ می‌کشند، گریه می‌کنند و آنقدر ادامه می‌دهند تا آن را به دست آورند. اگر شما در این مواقع به درخواست‌های بی‌مورد او پاسخ مثبت دهید کودک شما درمی‌یابد که می‌تواند همه چیز را به زور از شما بگیرد و دیگر از شما حرف‌شنوی نخواهد داشت بهتر است. به تقاضای کودک خود گوش دهید و برای پاسخ به‌ آنها تصمیم سنجیده‌ای بگیرید. اگر می‌خواهید خواسته او را برآورده کنید قبل از گریه و نق زدن این کار را انجام دهید ولی اگر شروع به نق زدن کرد و شما مجبور به انجام خواسته او شدید کودک خود را به این رفتار عادت می‌دهید. همیشه توجه داشته باشید که باید تصمیم خود را صریح و واضح به کودک بگویید. سعی کنید از مکان‌هایی که کودک شروع به نق زدن می‌کند و درخواست‌های متعدد دارد دوری کنید یا از قبل به او بگویید قصد خرید چه چیزهایی را دارید و بیشتر از آن نخواهید خرید. از او بخواهید یک خوراکی که دوست دارد بگوید و جز آن هم چیزی در مغازه درخواست نکند. به گفته خود عمل کنید و روی حرف خود بایستید. بتدریج که کودک آموخت گریه نکند، او را بیشتر و بیشتر تشویق کنید مثلا برای کودک جدولی درست کنید و در اتاقش نصب نمایید، برای هر بار اطاعت از فرامین و گریه نکردن یک امتیاز به او بدهید. سپس آنها را با هم جمع کنید و دفعه بعد که با او بیرون رفتید جایزه‌ای برای او به انتخاب خودش بخرید.

نکات هشداردهنده

روان‌شناسان 5 علامت هشداردهنده بدخلقی کودکان را که نشان‌دهنده اختلالات روانی بنیادی می‌دانند شامل موارد زیر می‌دانند:

1 ــ خشونت و تعدی نسبت به پرستار، اشیا یا هر دو:اگر این رفتار به وفور ملاحظه شود می‌تواند نشانه اختلالات مزاحم باشد. این رفتار غیررایج نیست. کودکانی که به مادران خود لگد می‌زنند تنها به این دلیل که برای آنها بستنی قیفی نخریده‌اند نمونه بارز این نوع نحسی است. اگر این گونه اعمال در اکثر مواقع از طرف کودک مشاهده می‌شود نیازمند توجه و نگرانی است.

2 ــ خودآزاری: کودکان مبتلا به افسردگی شدید یا دچار اختلال ذکر شده قبلی بیشتر از سایر کودکان خودشان را گاز می‌گیرند یا خود را خراش می‌دهند یا به اصطلاح چنگ می‌زنند، سرشان را به دیوار می‌کوبند یا به چیزی لگد می‌زنند تا در واقع به پای خود ضربه بزنند.

3 ــ بدخلقی و نحسی متناوب: کودکان پیش‌دبستانی که بیش از 10 تا 20 مرتبه در ماه دچار کج‌خلقی می‌شوند یا بیش از 5 مرتبه در روز نحسی می‌کنند دچار مشکل هستند.

4 ــ بدخلقی و نحسی طولانی‌مدت: 5 دقیقه بدخلقی کودکان به حساب والدین هزار سال طولانی به نظر می‌رسد ولی کودکانی که مرتبا بدخلقی می‌کنند و این اوقات‌تلخی آنها بیش از 25 دقیقه به طول می‌انجامد دچار مشکلات جدی هستند. کودکان نرمال هم ممکن است کج‌خلقی طولانی‌مدت داشته باشند ولی این حالت در آنها دیر به دیر اتفاق می‌افتد.

5 ــ عدم توانایی در آرام کردن خود بعد از نحسی: کودکانی که نیازمند یک فشار خارجی برای آرام کردن خود هستند ازجمله این افراد می‌باشند. در این حالت والدین ناچار به دادن حق‌السکوت هستند یا این که آنها را از موقعیت و فضای موجود خارج کنند.

در صورتی که کودکان از چنین مشکلاتی برخوردار باشند والدین آنها بهتر است به روان‌شناسان کودک مراجعه کنند.

کلام آخر

کودک تا 2 سالگی برای جهان درون خود عمل می‌کند و هیچ اختیاری در جهت اعمال خود ندارد ولیکن آماده است تا بیاموزد و در این زمان است که والدین اگر با تنبیه، فرمان و مجازات برخورد کنند تمام سیستم‌های وجودی او را بر هم می‌ریزند. آن هنگام که کودک با فرمان و دستوری مواجه می‌‌شود یا به خاطر انجام نشدن یا نداشتن توان درک دستور یا عدم امکان اجرای دستور و حتی آن زمان که اهمیت موضوع را متوجه نمی‌شود یا حتی خارج از توان عملی اوست با عصبانیت والدین مواجه می‌شود. ما با این کار سیستم حمایتی او را به هم می‌ریزیم و سیستم حفاظتی او که برای او امنیت و آرامش همراه می‌آورد را از بین می‌بریم و در چنین شرایطی است که کودک ما به یکباره به موجودی بی‌توان، افتاده و از پا درآمده در زندگی تبدیل می‌شود. والدین باید آزادی کودک را رعایت کرد وگرنه به کودکی خشمگین و ناراحت تبدیل خواهند کرد. بعد از 5 سالگی زمینه‌ای فراهم می‌شود که حق تصمیم‌گیری و انتخاب و قبول مسوولیت را دارد و در 6 سالگی می‌داند که در زندگی مسوول مواظبت و مراقبت از خود و دیگران است. اگر این آزادی را نداشته باشد و با غم و خشم زندگی کرده باشد این غم و خشم به اضطراب و تنفر می‌انجامد و اضطراب و تنفر نیز زمینه‌ساز بسیاری از ناهنجاری‌ها و بدرفتاری‌ها خواهد بود.

دیانا رحمتی