قلعه دختر استهبان فرازی به دشواری تاریخ

دسترسی به این قلعه بسیار مشکل است و تنها راه دسترسی آن در کـم ارتـفـاع‌ترین بخش صخره با ارتفاع حدود 18 متر وجود دارد. این راه به صورت یک شکاف باریک است که در دو طرف جداره‌های آن فرو رفتگی هایی جهت قرار دادن پا و بالا رفتن از شکاف تعبیه شده است. پس از این شکاف می‌توان به بخشی از صخره رسید که بر روی آن چند پله سنگی تراش داده شده است. پس از این پله‌ها بالا رفتن از صخره آسان‌تر شـده و بـا عـبـور از مـسـیـری مـشـخـص شـده به بالای صخره مـی‌رسـیـم. بـالای صـخـره بـه سـطـحـی وسـیع با شیبی ملایم می‌رسیم، که آثار در سطح آن به صورت پراکنده دیده می‌شود. در یک تقسیم بندی کلی آثار موجود بر روی صخره به سه گونه کلی تقسیم می‌شود:

یکم: بقایای معماری استقرارگاهی ساخته شده از مصالح سنگ و گل

دوم: دیواره‌هایی از سنگ و ساروج که در مسیر آب‌های سـطـحـی جهت جلوگیری از به هدر رفتن نزولات جوی و ذخیره‌سازی آب جهت مواقع اضطراری ایجاد شده است.

سوم: حوضچه‌های کوچک و بزرگ که در صخره تراشیده شـده جـهـت ذخـیـره‌سـازی آب‌هـای سـطـحـی علاوه بر آثار یـادشـده بـر روی صـخـره کـتـیـبه‌هایی به نگارش در آمده که مشخصا مربوط به سده‌های میانی دوره اسلامی است ولی باز خوانی آنها بسیار مشکل است، ضمن این‌که بر روی بعضی از ایـن کـتیبه‌ها در دوره‌های بعدی نقوش صخره‌ای حجاری شـده و بـه کـتیبه‌ها صدمه وارد کرده است. بعضی از نقوش صخره‌ای از نظر زمانی به کتیبه‌ها نزدیک‌ترند.

در شمالی‌ترین قسمت قلعه بر روی صخره محدوده‌ای چهارگوش به ابعاد 70/2 متر در 40/2 متر تراشیده شده که در بخش جنوبی آن در کادری مربع به ابعاد 70 در 68 سانتی متر، حفره‌ای دایره‌ای شکل ایجاد شده که تعیین کاربری دقیق آن نیاز به مطالعه و بررسی کامل دارد. ضرورت دارد به توضیح جـزئـیـات آثـار موجود براساس تقسیم‌بندی صورت گرفته پـرداخـتـه شود. با توجه به این‌که از آثار معماری استقراری بقایای کمی به جا مانده عمده توضیحات مربوط به موارد دیگر اسـت بـه دلـیـل نـحـوه اسـتـفـاده از مـصـالـح در ایجاد معماری اسـتـقـراری (سـنـگ و گـل) مـیـزان تخریب بالا بوده و فضاها وضعیت مشخصی ندارند. ولی ابعاد و مشخصات فضاهایی که در ارتباط با ذخیره آب ایجاد شده‌اند به خوبی قابل مطالعه اسـت. آنـچـه مـشـخـص اسـت در ایـن قـلـعه سعی شده است حـداکـثـر مـیـزان ذخـیره‌سازی آب‌هایی که حاصل نزولات جوی بوده صورت پذیرد.بر خلاف بسیاری از قلعه‌ها که با حفر چاه‌های عمیق به آب دسترسی پیدا می‌کرده‌اند، در این مکان به دلیل عدم امکان دسترسی به آب از طریق حفر چاه، با ایجاد حوضچه‌ها و برکه آبراه‌ها ایجاد شده‌اند، در منتهی الیه جنوبی صخره ساخته شده‌اند.

شواهد موجود و بررسی سفال‌ها نشانگر اهمیت قلعه در سده‌های میانی اسلامی است. بررسی منابع تاریخی با توجه به قـرارگیری این قلعه در قلمرو حکومتی شبانکاره‌ها و بروز وقایع تاریخی متعدد در این دوره و نیز مطالعه دقیق شواهد به جای مانده از قلعه بسیاری از ناگفته‌ها را در خصوص این اثر برای ما روشن می‌سازد. این اثر از جمله معروفترین آثار این شـهـرسـتـان اسـت که دارای ساخت و سازهای بسیار و نوع بهره‌برداری از آن نظامی بوده است.

شیراز - خبرنگار جام‌جم