مراقب باشید بچه‌تان ازدست نرود

خانواده‌های پرتنش: آمار افراد معتاد در خانواده‌های پرتنش که همیشه درگیر بحث و دعوا می‌باشند، بیشتر از سایر خانواده‌هاست. این خانواده‌ها باید از میزان تنش موجود بکاهند و آگاهی خود را درباره اعتیاد بیشتر کنند و راه‌های پیشگیری از اعتیاد را نیز بشناسند.

خانواده‌های بدسرپرست، بی‌سرپرست و تک سرپرست: در این خانواده‌ها به خاطر عدم وجود یکی از والدین یا عدم صلاحیت آنان در تربیت فرزندان، احتمال بروز اعتیاد افزایش می‌یابد.

ارتباط کمرنگ عاطفی: وجود پیوندها و ارتباطات عمیق خانوادگی در پیشگیری از اعتیاد نقش بسزایی دارد و هر قدر این روابط به سردی بگراید، خطر اعتیاد در محیط خانواده نیز افزایش خواهد یافت.

مهارت والدین در تربیت فرزندان: اگر والدین به مهارت‌های لازم در خصوص تربیت فرزندان خود تسلط نداشته باشند، هرگونه ضعف در تربیت، شکل‌گیری شخصیت آنان را دچار اختلال ساخته و این احتمال وجود دارد که روزی به مواد اعتیادآور گرایش یابند. تربیت فرزندان بسیار وابسته، سرخورده و... هر کدام عواقب و خطرات بسیاری را به دنبال دارد.

وجود فرد معتاد در خانواده: حضور فرد معتاد در خانواده خطر بزرگی محسوب می‌شود که تمام اعضای آن را تهدید می‌کند. وظیفه والدین این خانواده‌ها بسیار سنگین‌تر از سایرین است.

سهل‌‌انگاری در توجه به زنگ‌های خطر: مصرف سیگار یک زنگ خطر بزرگ برای مصرف مواد مخدر است که در صورت سهل‌انگاری و عدم برخورد قاطع از سوی والدین، زمینه اعتیاد را فراهم می‌سازد.

عدم گفتگو پیرامون اعتیاد در خانواده: برخی خانواده‌ها برای جلوگیری از تحریک حس کنجکاوی در فرزندان خود، از مطرح نمودن مسائل و ارائه اطلاعات صحیح به آنها خودداری می‌کنند. اگر شما اطلاعات صحیح را به فرزندان خود ندهید، ممکن است اطلاعات غلط را از دوستان خود کسب کنند.

برخی والدین، شنونده خوبی نیستند: این امر باعث می‌شود تا فرزندان حرف‌های خود را به دیگران بزنند. در نتیجه توصیه‌های آنها را به راهنمایی‌های والدین خود ترجیح دهند اگر والدین الگوی صحیحی نباشند، فرزندان رفتار صحیح را نخواهند آموخت.

عوامل اجتماعی در دسترس بودن مواد: اگر نزدیک به مکان‌های تجمع معتادان یا محل‌های خرید و فروش مواد مخدر زندگی می‌کنید، باید بیشتر مراقب فرزندانتان باشید.

فقر و بیکاری: نداشتن تمکن مالی، منجر به بالا رفتن فشارهای روحی و روانی می‌گردد. درنتیجه خطر اعتیاد را افزایش می‌دهد. همچنین بیکاری نیز یکی از علل گرایش به مواد مخدر می‌باشد، چون با نداشتن مشغولیت ذهنی مفید و سازنده، شخص بیشتر به مواد مخدر تمایل می‌یابد.

عدم اطلاع‌رسانی جامع و کامل: عدم آگاهی جوانان و والدین از عوارض جسمی، روحی و اجتماعی اعتیاد، همچنین ناآشنا بودن با راه‌های پیشگیری، از عوامل افزایش‌دهنده آلودگی افراد به مواد مخدر می‌باشند. ما والدین وظیفه داریم تا خطرات مصرف مواد و راه‌های پیشگیری از اعتیاد را بشناسیم و آنها را به جوانان خود بیاموزیم.

باورهای نادرست اجتماعی: برخی از اقوام، مصرف مواد مخدر را ناپسند نمی‌دانند در نتیجه گرایش به مصرف مواد در میان آنها بیشتر است.

ضعف فرهنگ مشاوره: همانطور که قبلا ذکر شد، فشارهای روحی و مشکلات حل نشده باعث بالا رفتن اضطراب و نگرانی‌های شدید در فرد می‌گردد. تا زمانی که شخص مشکل خود را حل ننموده است میزان اضطراب و تشویش درونی در او بالا می‌رود. حال وقتی فرد خود نمی‌تواند مشکلش را حل نماید، بهتر است از افراد متخصص و متبحر در این زمینه کمک گیرد. ولی متاسفانه هنوز مشاوره جایگاه واقعی خود را در زندگی فردی و اجتماعی ما پیدا ننموده است. در نتیجه مشکلات روحی ــ روانی که در ابتدا به راحتی قابل درمان است، به مرور تبدیل به معضلات عظیمی می‌گردند که درمان آنها بسیار مشکل و پیچیده خواهد شد.

کمبود امکانات تفریحی، فرهنگی، هنری و ورزشی: برای آن که نوجوانان و جوانان را از مواد مخدر دور سازیم، باید به فکر برنامه‌های جایگزین باشیم. جوان‌ها به اقتضای سن و سال‌شان، کارهای پرهیجان و خطرناک را دوست دارند. اگر والدین روحیه جوانان خود را درک نکنند و آنان را دائما به ماندن در منزل وادار کنند، احتمال گرایش به مواد مخدر را در آنها افزایش می‌دهند. با فراهم ساختن امکانات تفریحی برای فرزندان خود می‌توان آنها را از گرایش به مصرف مواد مخدر دور ساخت. برنامه‌ریزی صحیح در خانواده که منطبق با نیازهای معقول و منطقی جوانان باشد، از گرایش آنها به مواد مخدر جلوگیری خواهد کرد. بهره‌برداری بهینه از سینماها، فرهنگسراها، کتابخانه‌ها، همچنین برگزاری مسابقات ورزشی، فرهنگی و هنری منطبق با نیازهای جوانان و از همه مهم‌تر تشویق‌های والدین برای شرکت فرزندانشان در این فعالیت‌های سالم و خلاق، بخش عظیمی از اوقات فراغت آنها را به خود اختصاص خواهد داد که بسیار موثر خواهد بود.

توصیه‌های پیشگیرانه به والدین

درباره مواد اعتیادآور (علل و عوامل موثر در مصرف مواد، خطرات و عوارض و علائم آن) اطلاعات کافی کسب کنید.

مهارت‌های تربیتی خود را افزایش دهید.

الگوی مناسبی برای فرزندان خود باشید و هرگز برخلاف گفته خود عمل ننمایید.

فضایی ایجاد کنید که فرزندانتان در آن احساس آرامش کنند.

به صحبت‌های فرزندانتان خوب گوش کنید. با لبخند، تکان دادن سر و استفاده از جملات مثبت نظیر «چقدر جالب»، «من این را نمی‌دانستم» و ... آنها را به گفتن بیشتر تشویق کنید.

شرایطی ایجاد کنید که شما را محرم اسرار خود بدانند.

از فرزندانتان انتظار نداشته باشید آرزوهای برآورده نشده شما را تحقق بخشند.

از قبل خود را برای پاسخگویی به سوالات کنجکاوانه فرزندانتان آماده نمایید.

ممکن است روزی از شما بپرسند که آیا تاکنون مواد مصرف کرده‌اید؟ این فرصت خوبی است که علت عدم مصرف خود را به زبان سال‌های جوانی به آنها منتقل کنید یا اگر احیانا قبلا مصرف کرده‌اید، علت گرایش خود به مواد و سپس کنار گذاشتن آن را به ایشان بگویید و این که حالا چرا می‌خواهید ایشان اشتباه شما را تکرار نکنند.

به یاد داشته باشید که نباید مسائل را بیش از اندازه تشریح کنید. مبادا کنجکاوی آنها برانگیخته شود.

با تقویت قدرت اعتماد به نفس، تصمیم‌گیری و از بین بردن افسردگی و کمرویی فرزندان، آنها را در برابر شرایط آسیب‌زا مقاوم سازید.

راه مقاومت و پایداری در برابر فشار همسالان را در خصوص مصرف مواد مخدر به فرزندانتان بیاموزید تا از «نه گفتن» به آنها نهراسند.

موانع را بردارید. به فرزندانتان انگیزه داده و از آنها حمایت کنید.

وقت بیشتری را با فرزندانتان صرف کنید. با آنان به رستوران، پارک، کوه، سینما و... بروید. به اتفاق آنان به موسیقی گوش دهید و از همه مهم‌تر به آنان ابراز عشق کنید و بگویید که دوستشان دارید. سعی کنید حتی آهنگ صدایتان ملایم و دوستانه باشد.

مواضع خود را در برابر سیگار، مواد مخدر و الکل مشخص نموده، صریحا آن را به زبان بیاورید.

عقاید خود را به زور به آنها تحمیل نکنید.

نظم و قانون مناسب و سازنده مشخصی در خانواده برقرار سازید و برای سرپیچی از آن تنبیهات مناسبی در نظر بگیرید و قاطعانه آن را به مرحله اجرا درآورید.

سعی کنید در ساعات غذا خوردن همه اعضای خانواده را دور هم جمع کنید.

فرزندان خود را قبل از رسیدن به سنین بحرانی نسبت به مضرات و عواقب ویرانگر مصرف موادمخدر آگاه سازید، ولی آنها را بیش از اندازه و به طور اغراق‌آمیز نترسانید.

از چگونگی دوست‌یابی و معاشرت فرزندان خود با دیگران آگاه باشید. با والدین دوستانشان ارتباط برقرار کنید. در صورتی که به منزل دوستشان رفتند، حتما از حضور والدین ایشان در منزل مطمئن شوید.

به نحوه خرج کردن پول توسط فرزندانتان اهمیت بدهید.

برای اوقات فراغت آنان برنامه‌ریزی کنید. همواره آنان را به مطالعه، ورزش و تفریحات سالم البته متناسب با علائق خودشان ترغیب نمایید و زمینه این امور را برایشان فراهم کنید. در انجام فعالیت‌های منطقی به فرزندان خود استقلال و آزادی بدهید.

بین فرزندانتان تبعیض قائل نشوید.

تفکر انتقادی را که از ویژگی‌های دوران بلوغ و نوجوانی است، در فرزندان خود سرکوب نکنید.

اگر می‌خواهید مانع پویایی و رشد جسم و روان فرزندانتان نشوید، از انتقاد غیرسازنده، تمسخر و شرمنده کردن آنان مخصوصا در مقابل دیگران جدا بپرهیزید.

فرزندانتان را به خاطر رفتارهای مثبت آنان تشویق کنید. در موقعیت‌های بحرانی، فشارها و تنش‌های روحی، راهنما و همراه فرزندان خود باشید.

هرگز فضای خانه را متشنج ننموده و از مشاجره و بحث‌های بیهوده بپرهیزید.

مسوولیت و تکلیفی به فرزندان خود بدهید که با توان آنان متناسب باشد.

در روابط خود با فرزندانتان همواره صادق و مهربان باشید.

از تنها گذاشتن فرزندان خود در منزل، بویژه هنگامی که به مسافرت یا میهمانی می‌روید، جدا خودداری نمایید.

در صورت شک و تردید، وسایل شخصی و لباس‌های فرزندانتان را مخفیانه بازرسی نمایید.

همواره در نظر داشته باشید که خانواده‌ها در زمینه پیشگیری از اعتیاد نقش بسیار موثرتری از نیروی انتظامی و سایر سازمان‌های مسوول بر عهده دارند.

توجه داشته باشید که رعایت بسیاری از نکات مذکور منحصر به والدین نبوده بلکه سایر اعضای خانواده بویژه برادران و خواهران بزرگ‌تر را نیز دربرمی‌گیرد و چه بسا تاثیرپذیری جوانان و نوجوانان از آنها در بسیاری از موارد بیش از پدر و مادر باشند.

منابع:
www.healthysociety.com
www.parenting.com
www.sociallife.com