زندگی روی بمب ساعتی

در هواپیمایی که به مالدیو پرواز می‌کند توریست‌ها بیش از هر چیز با حسرت در مورد مراکز تفریحی مجلل و سواحل آفتابی صحبت می‌کنند. ابن بطوطه، جهانگرد عرب در قرن 14 این مجمع الجزایر را «از زیباترین جا‌ها در جهان» نامیده و ستاره‌های هالیوود و ثروتمندان روس عاشق سواحل زیبای آن در کرانه اقیانوس هند هستند.

با این حال این بهشت به آن زیبایی هم که از دور به نظر می‌رسد، نیست. به عنوان مثال می‌توان به این نکته اشاره کرد که مالدیوی‌ها تنها در سال گذشته بود که توانستند از یوغ دیکتاتوری خفقان آور 30 ساله عبدل اقیوم خلاص شوند.

هیچکس بهتر از محمد ناشید این مطلب را نمی‌داند، مردی که با انتخاباتی دموکراتیک توانست به جای عبدل‌اقیومی بنشیند که از سال 1978 بر مسند قدرت تکیه زده بود. ناشید در آن زمان یکی از معروف‌ترین زندانیان سیاسی دنیا بود که باید شکنجه‌هایی از قبیل غوطه‌ور شدن در آب دریا تا حد خفگی، خوردن شیشه و روزها ماندن زیر تابش مستقیم آفتاب را تحمل کند.

او همچنین روزهایی را به خاطر می‌آورد که پس از آغشته کردن بدنش به شیره قند، او را به درخت نخل می‌بستند تا مورد هجوم حشرات قرار بگیرد. ناشید در مورد تجربه‌اش به عنوان یک زندانی سیاسی در دفتر ریاست‌جمهوری می‌گوید: فقط خواست خدا بود که نمردم! می‌افزاید: آنها می‌خواستند من را تسلیم کنند ولی من نمی‌توانستم از پا بنشینم.

اکنون ناشید 41 ساله مصمم به حفاظت از دموکراسی در مالدیو است، هرچند که او چالش‌های زیادی را پیش رو می‌بیند. مالدیو همواره از این که بالاترین درآمد سرانه را در میان کشورهای جنوب آسیا دارد به خود بالیده ولی این درآمد تنها به لطف عواید صنعت توریسم نصیب این کشور شده و به طور برابر نیز بین مردم توزیع نمی‌شود.

هنوز هم در حدود 40 درصد از مردم مالدیو کمتر از 2 دلار در روز درآمد دارند و جوانان مالدیوی در خطر ابتلا به گسترش روزافزون مصرف مواد مخدر قرار دارند. ضمن این که انفجار جمعیت در این کشورشاید یکی از بدترین‌ها در دنیا باشد. میراث قیوم به رغم رفتن خود او هنوز پابرجاست و به‌نظر می‌رسد خلاص شدن از آن به زمانی بیش از دوره زمامداری 5 ساله ناشید نیاز دارد.

خطر غرق شدن

اگر تمامی اینها را برای به دردسر افتادن ملتی کافی ندانیم ملت با یک خطر اساسی دیگر نیز دست به گریبان است. خط ساحلی شکننده مالدیو که از تپه‌های مرجانی تشکیل شده است به دلیل پیشروی آب دریا در معرض نابودی قرار دارد.

عبدل عزیز، یکی از کارشناسان برجسته محیط زیست در مالدیو می‌گوید: ما روی یک بمب ساعتی زندگی می‌کنیم. او می‌افزاید: برای کشوری با این جمعیت کم (مالدیو کمتر از 400 هزار نفر جمعیت دارد) مالیات‌های دولت جدید کمرشکن است. احمد ناصر، نقاش و مخالفی که در سریلانکا در تبعیدی خودخواسته زندگی می‌کند، معتقد است مالدیو به کشوری می‌ماند که گویی در آن هم صدام حسین سقوط کرده و هم دیوار برلین فروریخته است!

این سخنان به کنایه در مورد رئیس‌جمهور جدید مالدیو است. روزنامه نگار دیروز و مرد روشنفکری که همواره در صحبتهایش نقل قول‌هایی از داستایوفسکی و دانته به کار می‌برد و امروز باید کشورش را از غرق شدن در گرداب مشکلات نجات دهد. در را‡س دردسرها نیز مشکلات تغییرات اقلیمی قرار دارد.

محققان محیط‌زیست پیش‌بینی می‌کنند سطح آب اقیانوس‌ها تا پایان قرن حاضر 6 سانتیمتر بالا بیاید و این برای زیر آب رفتن قسمت عمده‌ای از قلمرو مالدیو کافی است. تعداد زیادی از 1200 جزیره‌ای که مالدیو را تشکیل می‌دهند تنها 3 سانتیمتر از سطح دریا ارتفاع دارند.

علی ریلوان، از فعالان محیط‌زیست در مالدیو می‌گوید «برای مالدیوی‌ها ترس از غرق شدن کمتر از ترس از شکنجه نیست. ناشید این قضایا را در ذهن داشت که اواخر سال گذشته از طرحی احتمالی سخن گفت که مطبوعات خارجی را قلقلک داد. طبق این طرح قرار است مالدیو هر ساله مبلغ قابل‌توجهی از درآمد توریسم‌اش را کنار گذارد. این پول با کمک کشورهای ثروتمند‌تر و همچنین کشورهای مشترک‌المنافع ترکیب شده و بودجه شاهانه‌ای را تامین کند که ممکن است روزی برای خریدن سرزمینی از کشورهای مرتفع‌تر و بلندتر مانند هندوستان یا استرالیا به کار رود.

ناشید بدون تعارف می‌گوید:ما در مورد نیاز به زمین خشک سخن می‌گوییم. این افسانه است که بشر باید همیشه در مکانی ثابت زندگی کند. ناشید به خوبی می‌داند که تعداد کمی از مالدیوی‌ها که همواره به تاریخ منحصر به فردشان در ناف اقیانوس هند افتخار می‌کنند حاضر به ترک کشورشان هستند و به همین دلیل هم به این ذخیره به چشم آخرین راه حل نگاه می‌کند.

گناهان پدران

خزانه مالدیو به طرز خطرناکی خالی است. بخشی از آن درنتیجه بحران اقتصادی جهانی است که ضربه مهلکی به صنعت توریسم این کشور زده است؛ بحرانی که شروع آن به اواخر دوران قیوم بازمی‌گردد.

فوریه گذشته دولت ناشید مقداری از دارایی‌های مجلل و گرانقیمت حاکم قبلی ازجمله یک کشتی فوق‌مجلل، جزیره‌ای شخصی و کاسه توالتی از طلا را حراج کرد.

هنوز از دورانی که مالدیو جزیره‌ای خواب‌آلود برای ماهیگیری بود و حیوانات اهلی در خیابان‌های شنی آن می‌چریدند، مدت زیادی نمی‌گذرد ولی این روزها اکثر مردم گوشی‌های موبایل فانتزی پر زرق و برق در دست دارند و شب‌ها در خیابان‌های پایتخت می‌توان خودروهایی مانند پورشه و مازارتی را دید که به آرامی دور می‌زنند. این شکوفایی اما تنها جنبه‌ای ظاهری دارد. عایشه ولزینی، روزنامه نگار و مشاور سازمان ملل معتقد است: «قیوم فقط ساختمان‌ها و پاتوق‌ها را گسترش داد بی آن که برای توسعه فرهنگی کاری بکند.»

پس از 30 سال حکومت قیوم، مالدیو هنوز هم دانشگاه ندارد. کمبود پل‌های ارتباطی موجب شده سفر به هند و سریلانکا که در 640 کیلومتری شمال شرقی مالدیو قرار دارند آسان‌تر از رفت‌وآمد بین جزیره‌های داخل کشور باشد.

در حالی که ساکنان جزایر مرجانی دورافتاده از امکانات اولیه زندگی محروم بودند، ثروت در میان خانواده و دوستان قیوم متمرکز شده بود و مانند هر رژیم دیکتاتوری هرگونه اعتراض نیز به شدت سرکوب می‌شد. به عنوان مثال ناشید و سایر اعضای حزب دموکراتیک مالدیو در سال 2003 به اتهام تروریست بودن تبعید شدند. همچنین در مالدیو که دارای اکثریت مسلمان است آنها را متهم کردند که مبلغ مسیحیت هستند.

معمار ملت

خیلی‌ها هنوز هم متعجبند که چرا قیوم در دادگاه به طور جدی محاکمه نمی‌شود. او در اولین سال حکومتش در3 دهه پیش 400 نفر از رقبای سیاسی‌اش را زندانی کرد اما ناشید و یارانش که خیلی از آنها در زندان‌های قیوم زجرهای زیادی کشیدند به این افتخار می‌کنند که به دنبال تلافی گذشته نیستند.

ناشید معتقد است آزادیخواهی در کشور کوچک مالدیو می‌تواند الگویی برای سایر کشورهای جهان باشد و در مقایسه با تغییر رژیم بعثی صدام حسین که یکی از رفقای صمیمی قیوم بود، می‌گوید:ما در مالدیو یک طرح اولیه داریم که بر اساس آن برای تغییر رژیم یک کشور مسلمان نیازی به بمباران آن نیست. او با یادآوری این که کشور در حال حاضر به 7 استان جدید تقسیم شده و دولت در تلاش است آنها را تبدیل به استان‌های غیرمتمرکز دارای آزادی عمل کند، می‌افزاید: توسعه ، کلید حل مشکلات است.

تغییر عادت

آنچه سیاستمداران را وحشت زده کرده، بحرانی است که به نظر می‌رسد خطر آن برای مالدیو بیشتر از گرم شدن کره زمین است؛ نسلی از جوانان خموده و نیمه بیکار.

با توجه به کمبود فضا در مالدیو اکثر افراد در خانواده‌های پرجمعیت زندگی می‌کنند. در بعضی از خانواده‌ها حتی افراد نوبتی می‌خوابند و هیچ فضای خصوصی وجود ندارد و به نظر می‌رسد تمایلی هم به تغییر این وضعیت نیست. موادمخدر غوغا می‌کند و دستکم 30 هزار نفر جوان مالدیوی معتاد هستند و این یعنی در حدود 10 درصد جمعیت کشور.

علی ادیب، مسوول یکی ازNGO های مبارزه با مواد مخدر که خودش هم سابقه اعتیاد داشته، معتقد است «هیچ کاری نمی‌توان کرد چون تمام تاروپود جامعه پاره شده است.» شکر قهوه‌ای، که نوعی هروئین نامرغوب است به وفور در کشور یافت می‌شود و جوانانی که در آفتاب دراز کشیده‌اند آن را راحت‌تر از یک پیتزا به دست می‌آورند.

ناشید دوم ماه می‌گذشته اعلام کرد 6 قاچاقچی عمده مواد مخدر شناسایی شده‌اند ولی برای این که نمی‌خواهد این شبهه پیش بیاید که او مشغول تصفیه حساب سیاسی است، دستگیری آنان را به بعد از انتخابات مجلس موکول کرده است.

خیلی از مالدیوی‌ها گمان می‌کنند که کشور در حال بازگشت به دوران قیوم است و تعدادی از آنان نیز مالدیو را ترک کرده‌اند اما ناشید ادعا دارد این دولت ادامه دهنده راه دولت قبلی نیست: تعداد کمی شکنجه می‌شوند و به تعدادی هم ظلم می‌شود، همان طور که به من شد. با این حال او می‌گوید به‌دنبال به وجود آوردن نهادهای مدرن و قوه قضاییه‌ای مستقل است:«استقرار یک دموکراسی واقعی در کشور، بزرگترین عدالت برای همه است.»

منبع: تایم
مترجم: رضا سادات