سنگ خارای ایران

"آرتور دو گوبینو" سفرنامه نویس فرانسوی که سال ها در ایران بوده است در کتاب خود، نخستین ویژگی که برای ایرانیان برمی شمارد، علاقه ی آنان به هویت ملی و تاریخ و آثار باستانی است.

ایرانیان به گونه یی که گوبینو بیش از یک سده و نیم پیش ( عصر ناصری ، دوره ی قاجار) آنان را دیده بود، قومی باستانی و علاقه مند به شناخت جایگاه خویش در تاریخ جهانی هستند. وی در کتابش "سه سال در آسیا" صفحه ی 203می نویسد:" ایرانیان... قومی باستانی اند و چنان که خود می گویند، شاید، کهن ترین ملت جهان اند که حکومتی منظم داشته اند ( حکومت هخامنشیان) و بر روی زمین همچون ملتی بزرگ عمل کرده اند. این حقیقت در ذهن هر خانواده ی ایرانی حضور دارد و تنها گروه های درس خوانده نیستند که این مطلب را می دانند و آن را بیان می کنند. حتی مردمان طبقات پایین نیز همین سخنان را تکرار می کنند و آن را موضوع گفت وگوهای خود قرار می دهند. این مطالب شالوده ی استوار حس برتری آنان و یکی از اندیشه های عمومی و بخش مهمی از میراث معنوی ایرانیان است".

گوبینو در باره ی حس ملی ایرانیان آشکارا می افزاید که : در زبان رسمی و تاریخی، جمعیت اقوام ایرانی را اعم از فارس، لر، کرد، بلوچ، ترکمن،آذری و ... " ملت ایرانی" می نامند چنان که ما گروه هایی از جماعات لاتینی، ژرمنی، گل و ... را ملت فرانسه می نامیم. (همان ص 212).

این حس ملی که هویت ایرانی بر شالوده ی آن استوار شده است یکی از شگفتی های تاریخ ایران است و " وجود حس ملی و تداوم هویت ایرانی از جمشید تا شاه عباس"، گوبینو را در حیرت فرو می برد. اگرچه به سبب شکاف میان حکومت و مردم ، جز در دوره هایی کوتاه ، "دولت ملی"  در ایران به وجود نیامده اما مفهوم وطن و "ایران" به عنوان واقعیتی ورای ملت و حکومت، از روزگاران کهن تا امروز، تداوم پیدا کرده است. گوبینو این "ایران" را که هسته ی مرکزی واقعیت تاریخی این سرزمین است، "سنگ خارایی" می داند که از باد و باران گزند نمی یابد.

" ایرانیان خود را در کشورشان و کشور را در خودشان دوست دارند. آنان با بی اعتنایی به آمد و شد حکومت های گوناگون نظر می کنند، بی آن که  علاقه ای به یکی از آن حکومت هایی که از بالای سر آن ها می گذرد، نشان دهند... به عبث، می توان بخشی از ایران را جدا یا سرزمین آن را تقسیم کرد اما ایران، ایران خواهد ماند و نخواهد مرد. ایران در نظر من ، چونان سنگ خارایی است که موج های دریا آن را به اعماق رانده اند، انقلابات  جوی آن را به خشکی انداخته ، رودی آن را با خود برده  و فرسوده کرده است ، تیزی های آن را گرفته و خراش های بسیاری بر آن وارد آورده، اما سنگ خارا که پیوسته همان است که بود، اینک، در وسط دره ای بایر، آرمیده است. زمانی که اوضاع بر وفق مراد باشد، آن سنگ خارا گردش از سر خواهد گرفت". (همان ص 217).

به باور گوبینو و دیگر پژوهشگران تاریخ ایران، " سنگ خارای ایران" پایدارتر از آن است که نیروی حکومت ها بتواند آن را از میان بردارد و تا زمانی که حکومت ها نتوانند یا نخواهند خود را با تاریخ و هویت ایران و ایرانی سازگار کنند، و تا زمانی که حکومت ها می کوشند خود را به ملت ایران تحمیل کنند شکاف میان حکومت و مردم باقی خواهد ماند. این نکته یی است که بسیاری از حکومت کنندگان، آن را درک نکرده اند.

ادامه دارد....                                                                                                               حسن سلامی