گلایه هنرمندان از اهالی بهارستان

در زمان ریاست سمیعی‌آذر بر امور تجسمی‌وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ‌طرحی از سوی دولت به مجلس وقت ارائه شد، مبنی بر این‌که وزارتخانه‌ها، نهاد‌ها و موسسات دولتی که در بودجه‌های سالانه به آنها بودجه تعلق می‌گیرد، می‌توانند از بودجه‌های عمرانی خود 2 دهم درصد (این مبلغ با توجه به بودجه‌های سالانه مبلغ قابل توجه‌ای است)‌ را به خرید آثار هنری اختصاص دهند و آثار خریداری شده را با رعایت اصول فنی در اماکن و دیوارهای ادارات خود نصب کنند.

این نکته بسیار طرحی جالب می‌نمود که 2 وجه داشت. از یک‌سو با خرید سالانه از هنرمندان روحیه کاری آنها برای خلق اثر بالا می‌رود و آنها بهتر و بیشتر برای خلق آثاری قابل توجه و فاخر می‌کوشند و از سوی دیگر، با توجه به حجم بالای دیدار آثار هنری نصب شده روی دیوار‌های ادارات دولتی توسط مردم، می‌شد انتظار داشت سطح سواد بصری مردم بالا رود.

بعد از تصویب این طرح در آن سال‌ها، وزارت ارشاد برای هماهنگ کردن این خرید اقدام به برپایی اولین اکسپو دولتی کرد و وزارتخانه‌ها هم از این اکسپو خرید کردند، ولی این قانون یک ایراد بزرگ داشت که در آن سال به شکست، این اکسپو انجامید.

در این قانون هیچ الزامی‌ برای ادارات دولتی وجود نداشت، بلکه از لفظ «می‌توانند» به جای «موظفند» یا «باید» استفاده شده که به همین دلیل ادارات دولتی یا خرید نکردند یا خرید‌های خود را به هنرمندان مرجوع کردند.

پس از خاطره تلخ آن اکسپو، کلا این طرح مسکوت ماند تا دوباره اواسط اسفند سال گذشته محمود شالویی خبر تصویب دوباره آن را در مجلس به حساب خود بگذارد، ولی سرانجامی ‌برای این جریان پیدا نشد.

ایجاد فرهنگ خرید آثار هنری واجب‌تر از پیدا کردن خریدار است

پویا آریانپور، هنرمند نقاش می‌گوید: صرف خرید آثار هنری را نمی‌توان به منزله حمایت از هنر و هنرمند قلمداد کرد. شرایط باید به سمتی برود که به جای این‌که افرادی مجبور به خرید آثار هنری شوند، فرهنگ خرید آثار هنری نهادینه شود. باید جامعه ما جامعه‌ای باشد که انتقال پیام اثر هنری در آن میسر باشد. اگر در جامعه ما درگیری مخاطبان با آثار هنری بالا برود، خود به خود اقتصاد هنر شکل می‌گیرد و رونق می‌یابد.

وی می‌افزاید: اگر میان آثار هنری و افکار هنرمندان خالق آنها و جامعه رابطه به وجود آید، به طوری که مردم به درک هنری برسند تمایل آنها برای خرید اثر هنری هم بالا می‌رود.

آریانپور خواستار جایگزینی فرهنگ خرید اثر هنری با حمایت‌های دولتی شد، ولی این جریان را در درازمدت میسر می‌داند و ادامه می‌دهد: مسلما فرهنگ‌سازی باید از همین امروز شروع شود، ولی به دلیل زمانبر بودن آن و تا زمان تحقق آن باید دولت و نهاد‌هایی که قدرت خرید اثر هنری را دارند، به این کار اقدام کنند تا وضعیت نابسامان هنرمندان کمی‌ بهبود یابد.

وی مساله سرمایه‌گذاری و خرید آثار هنری با بودجه 2 دهم درصدی دولتی را شیوه‌ای ناپایدار نامید و آن را راه‌حلی مناسبتی و زودگذر عنوان کرد.

این نقاش با انتقاد از عدم شناخت راه‌های حمایت از هنر اظهار می‌کند: سراغ ندارم که نهادی در راه شناخت خلا‡‌های موجود در حمایت از هنر تلاش کرده باشد و بیشتر آنها به برخوردهای هیجانی و مقطعی بسنده کرده‌اند. هیچ کس در لزوم وجود انجمن‌ها شک ندارد، منتهی به دلیل نبود حمایت‌های موثر دولتی این نهادهای کوچک با وجود تلاش فراوان نمی‌توانند نیازهای اعضای خود را به طور کامل برطرف کنند.

از اقتصاد مریض فرهنگ بیرون نمی‌آید

مسعود زنده روح کرمانی، عکاس و مدرس دانشگاه در این رابطه می‌گوید: اقتصاد ما اقتصادی دولتی و کاملا وابسته به دولت است. هنر ما هم بشدت وابسته به اقتصاد است و رشد آن در جامعه‌ای با اقتصاد سالم و درست شکل می‌گیرد. به صورت طبیعی هنر در جامعه‌ای شکوفا می‌شود که اقتصاد و به تبع اقتصاد هنر آن رونق داشته باشد و در این جامعه است که هنرمندان به خواسته‌ها و مطالبات بحق خودشان می‌رسند.

وی می‌افزاید: هنرمند نمی‌تواند در جامعه‌ای که اقتصاد آن بیمار است به کار خود ادامه دهد و به رشد و بالندگی برسد و از همین روست که می‌بینیم هنرمندان در فضاهای نابسامان اقتصادی یا به کارهای دیگر می‌پردازند یا با فقر و مسکنت دست و پنجه نرم می‌کنند و می‌سازند.

وی خواستار سرمایه‌گذاری دولت در زمینه اقتصاد هنر می‌شود: 2 دهم درصدی را که قرار بود دولت به خرید آثار هنری اختصاص دهد می‌توان شروعی مناسب برای سرمایه‌گذاری دولت در هنر دانست. اختصاص بودجه 2 دهم درصد برای خرید آثاری هنری به هنرمندان امکان ادامه کار را می‌دهد.

زنده روح کرمانی اختصاص این بودجه را در بالا بردن روحیه کاری هنرمندان موثر برمی‌شمرد: اگر این بودجه از سوی مجلس تصویب شود، هنرمندان به وجود یک حامی‌ خوب مطمئن و دلگرم خواهند شد. شکی نیست که صرف بودجه از سوی دولت در برگزاری سمینارها و همایش‌ها کاری پسندیده است، ولی بهتر است دولت بخشی از این بودجه‌ها را نیز صرف خرید آثار هنری کنند.

این عکاس با اظهار تأسف شدید از رد شدن طرح اختصاص 2 دهم درصد از بودجه ادارات دولتی برای خرید آثار هنری می‌گوید: من اساسا معتقدم نه‌تنها این بحث باید به صورت بسیار جدی‌تر پیگیری شود، بلکه باید حتی رقمی‌ بیش از 2 دهم درصد به این مساله اختصاص ‌یابد. بخشی از حمایت‌های مادی دولت در زمینه هنر به برگزاری جشنواره‌ها و مسابقات هنری اختصاص می‌یابد، این را می‌توان به منزله یک شروع تلقی کرد، ولی متأسفانه به بعد از این جریان توجهی نمی‌شود و آثار خلق شده به حال خود رها می‌شوند.

وی به بی‌عدالتی موجود در تخصیص بودجه بخش‌های مختلف هنری اشاره می‌کند: بودجه بخش سینمایی در کشور ما حداقل 30 برابر بودجه هنرهای تجسمی ‌است در صورتی که کل تولیدات سینمایی ما یک دهم تولیدات تجسمی ‌هم نیست. همان‌طور که پشتوانه بانک مرکزی طلای داخل گنجینه‌اش است، پشتوانه فرهنگی کشور هم آثار هنرمندانش است. پس دولت باید خود را نیازمند هنر و هنرمند بداند.

وی بیان می‌کند: بخش خصوصی برای ورود به حوزه سرمایه‌گذاری در هنر احتیاج به اعتماد دارد که این اعتماد تنها می‌تواند از سوی دولت ایجاد شود. با توجه به شرایطی که بر هنر کشور حاکم است و با خروج هر روزه آثار هنری از کشور، ما مجبوریم برای صحبت در مورد فرهنگ و هنر کشورمان به دوران هخامنشی، صفویه و قاجار برگردیم و از هنر معاصر چشم‌پوشی کنیم.

خرید آثار هنری ازسوی دولت باید قانونمند شود

معصومه مظفری، نقاش، مدرس دانشگاه و رئیس سابق هیات‌مدیره انجمن نقاشی می‌گوید: خرید آثار هنری از سوی دولت، مهم‌ترین بخش حمایت از هنر و هنرمندان است. پیش از این‌که به فکر تخصیص بودجه برای خرید آثار هنری باشیم، باید خرید این آثار را قانونمند کنیم. در هر دوره و دولتی بنا به سیاست‌ها و دیدگاه‌های دولت وقت، خرید آثار به افراد خاصی اختصاص دارد و به تبع آن افرادی هم از فهرست خارج می‌شوند، پس این را نمی‌توان به عنوان یک حمایت کلی از هنر قلمداد کرد.

وی انجمن‌ها را بازوهای اجرایی دولت‌ها در امور فرهنگی و هنری می‌داند: حمایت از انجمن‌ها که بازوهای اجرایی دولت‌ها در امور فرهنگی و هنری هستند، به نوعی حمایت از هنرمندان است.

مظفری با انتقاد از به رسمیت نشناختن انجمن‌ها از سوی دولت گفت: متأسفانه وقتی دولت انجمن‌ها را به رسمیت نمی‌شناسد، نمی‌توان به تسهیل روند حمایت کلی و جامع از هنرمندان امید داشت.

این مدرس دانشگاه به خریدهایی که از سوی دولت صورت می‌گیرد، اشاره می‌کند: معمولا دولت از نمایشگاه‌های مختلف تعدادی اثر خریداری می‌کند، ولی هنوز تعریف درست، جامع و کاملی از خرید آثار هنری توسط دولت نشده است. به نظر من، ما قبل از این‌که بر سر بودجه و درصدی که دولت قرار است به خرید آثار هنری اختصاص دهد، دعوا کنیم، به این فکر کنیم که چگونه این بودجه‌ها و خریدهای آثار هنری هدفمند و قانونمند شود.

وی تصریح می‌کند: کمبود آثار هنری در هتل‌ها، وزارتخانه‌ها، بیمارستان‌ها آنقدر واضح و روشن است که دیگر نمی‌توانم این موضوع را تکرار کنم و از به زبان آوردن دوباره آن خجالت می‌کشم.

تصویب طرح حمایت از آثار هنری حفظ میراث هنری معاصر

غلامعلی طاهری، نقاش و از مشاوران معاونت تجسمی ‌وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌ از جمله کسانی است که به همراه تعدادی دیگر از هنرمندان نسبت به رد طرح حمایت از آثار هنری در کمیسیون مجلس نامه‌ای به رئیس مجلس نوشت.

وی درخصوص چگونگی نوشته شدن این نامه می‌گوید: شاید در دوره دوم و سوم مجلس، بحث اختصاص بخشی از بودجه عمرانی وزارتخانه‌های دولتی به خرید آثار هنری مطرح، ولی رد شد. خوشبختانه امسال کمیسیون فرهنگی مجلس که آقای حدادعادل ریاست آن را به عهده داشت، این امر را پیگیری و تصویب کردند. این مساله خوشحالی هنرمندان تجسمی ‌کشور را در پی داشت تا وجه اختیاری بودجه خرید آثار هنری از سوی نهادهای دولتی جنبه الزامی ‌بگیرد.

طاهری ادامه می‌دهد: من، دبیران و اعضای هیات داوران نخستین جشنواره هنرهای تجسمی‌ فجر در جلسه‌ای که برای بررسی این جشنواره روز 22 اسفند در موزه هنرهای معاصر برگزار شده بود، با این خبر از سوی مدیر امور تجسمی‌ مواجه شدیم که طرح حمایت از آثار هنری به‌رغم تصویب در کمیسیون فرهنگی در کمیسیون تلفیق رد شده است. این طرح به اقتصاد هنر، حفظ میراث هنری معاصر کشور، تقویت بنیه اقتصادی هنرمندان و ارتقای کیفیت کارها کمک می‌کند و به همین دلیل من و تعدادی دیگر از هنرمندان در نامه‌ای به رئیس مجلس خواستار تصویب این طرح شدیم.

طاهری درخصوص جنبه‌های مثبت طرح می‌افزاید: حدود 80 درصد هنرمندان ما ساکن شهرستان‌ها هستند و طرح می‌تواند به آنها در حل مسائل مالی و معیشتی کمک کند. به هرحال هنرهای تجسمی‌ یکی از هنرهای زیربنایی هر تمدنی است و بسیاری از مردم کشورهای دیگر با آثار تجسمی‌ با فرهنگ ما آشنا می‌شوند. بنابراین نباید نسبت به توسعه و رشد آن غفلت کنیم. اختصاص بخشی از بودجه می‌تواند باعث گردش اقتصاد هنر شود.

وی در پایان اظهار امیدواری کرد که مجلس بار دیگر این مورد را بررسی کند.

مجید احمدی