شهر خاطره‌های ماندگار

مردمی که سوار شدن به تاکسی‌های نارنجی و اتوبوس‌های دوطبقه قرمز و سبز قدیمی را به داشتن خودروی شخصی ترجیح می‌دادند، اتوبوس‌های دوطبقه‌ای که سوار شدن بر آنها و تماشای خیابان‌ها از طبقه بالایشان هیجان‌انگیزترین سرگرمی کودکان بود، مسافرانی که همیشه از میله‌هایش آویزان بودند و چقدر با همین دوطبقه‌ها مسافت‌های طولانی این سر تا آن سر شهر را با کرایه‌های یک قرانی طی می‌کردند.

خورشید بهمن ماه هنگامی که بر این شهر تازه از بند استبداد رها شده تابید، تهران رنگی دوباره به خود گرفت و این شهر آن چهره مغموم و غبارآلودش را به کناری نهاد و گام در راهی گذاشت که امروز 30 سال از آن دوران می‌گذرد.

حالا این روزها سیمای شهرمان با گسترش شهر و تحولات درونی آن و همزمان با رشد عمودی و افقی ساختمان‌ها و فضاهای شهری و دگرگونی روابط انسانی و رفتارهای جمعی، جلوه‌‌هایی تازه‌ گرفته است.

حالا که دیگر سال‌های سوار شدن اتوبوس‌های دوطبقه و تاکسی‌های نارنجی در خیابان‌های خلوت و جمع‌وجور و قدم زدن در کوچه پس‌کوچه‌های تنگ و باریک شهرمان سپری شده، تهران چند صدهزار نفری تبدیل به کلانشهری 12 میلیونی شده که هر گوشه آن را چشم می‌اندازی، برج‌ها و ساختمان‌های سر به فلک کشیده‌ای را می‌بینی که خانه‌های قدیمی با آن حیاط‌های پر از دار و درخت را بلعیده‌اند. خیابان‌ها و معابر خلوت شهرمان سال‌هاست که جای خود را به بزرگراه‌ها، اتوبان‌ها و خیابان‌هایی مملو از خودرو داده است و ترافیک همان واژه نامانوس 30 سال پیش که در پس سال‌ها امروز در قالب معضلی بزرگ و لاینحل خود را به مسوولان و شهروندان این شهر شناسانده است.

اما با این وجود وقتی امروز پس از گذشت 30 سال از آن روزهای به یادماندنی به گذشته می‌نگریم به وضوح مشاهده می‌کنیم که اگرچه هنوز تا رسیدن به شرایط ایده‌آل فاصله‌هایی احساس می‌شود، اما این واقعیتی است که شهر و شهرنشینی از آن روزها تاکنون دچار تحولات اساسی و انکارناپذیری شده که بخش عمده‌ای از آن در اثر اقدامات، طرح‌ها و پروژه‌های ریز و درشتی است که در سال‌های پس از پیروزی انقلاب‌اسلامی با جدیت از سوی مسوولان و متولیان امر در حوزه‌های مختلف عمرانی، ترافیکی و خدمات شهری به اجرا گذاشته شده است.

اگرچه اشاره به تمام اقدامات و برنامه‌های صورت گرفته در حوزه شهری از گنجایش این گزارش و حوصله خوانندگان خارج است، اما تلاش می‌کنیم در فرصت پیش آمده اشاره‌ای هرچند محدود به گوشه‌ای از مهم‌ترین اقدامات و فعالیت‌های صورت گرفته در حوزه شهری و شهرنشینی داشته باشیم.

توسعه فضاهای فرهنگی، اجتماعی و ورزشی

با توجه به کمبود سرانه 10 میلیون متر مربعی فضاهای فرهنگی، مذهبی و ورزشی در شهرها با تخصیص اعتبارات ویژه در سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی 2 میلیون مترمربع از این کمبودها در پایتخت برطرف شد. همچنین تهیه طرح جامع توسعه فضاهای فرهنگی، احداث مجموعه‌های ورزشی و 500 زمین چمن مصنوعی در تهران اکثرا در مناطق جنوبی شهر و در شهرهای دیگر که این مجموعه‌های ورزشی در مناطق محروم احداث می‌شد از جمله این اقدامات است. احداث یادمان‌های مختلف، افتتاح پروژه‌های بزرگ سینمایی، همچنین با‌‌سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته 696 مجموعه جدید ورزشی تنها در شهر تهران به مجموعه‌های موجود اضافه شده است.

توسعه حمل‌ونقل عمومی، ضرورتی انکارناپذیر

در کشور ما نیز پس از پیروزی انقلاب مسوولان و بویژه متولیان امور شهری با درک اهمیت حمل‌ونقل عمومی به عنوان ضرورتی انکارناپذیر همواره طی سال‌های مختلف توسعه و تجهیز ناوگان حمل‌ونقل عمومی بویژه در بحث اتوبوسرانی و تاکسیرانی را در جهت پاسخگویی به نیازهای شهروندان در سفرهای درون شهری مورد توجه جدی قرار دادند که در این میان ورود و راه‌اندازی سیستم‌های جدید حمل‌و‌نقلی همچون مترو نقطه عطفی در کارنامه فعالیت 30 ساله انقلاب به شمار می‌رود ضمن این‌که در کنار این موارد طی سال‌های اخیر ورود سیستم ریلی دیگری به نام منوریل به عنوان گزینه بعدی حمل‌ونقلی در دستور کار جدی مسوولان شهری قرار گرفته است.

اگرچه شهرهای کشور و بخصوص تهران 30 سال پیش از نظر جمعیت و خودرو به هیچ وجه قابل مقایسه با تهران درندشت این روزگار نیست، اما گویی در آن دوره نیز مسوولان همواره با پیش‌بینی تغییر و تحولات جمعیتی طی سال‌های آینده که منجر به افزایش توان خرید خودروهای شخصی، افزایش سفرهای درون شهری و به طبع عدم پاسخگویی ناوگان حمل‌ونقل عمومی در سال‌های بعد می‌شد، بحران ترافیک و معابر قفل شده از ازدحام خودروها را دور از انتظار ندانسته و از همان سال‌های نخستین پیروزی انقلاب توسعه حمل‌ونقل عمومی را در سیاست‌ها و برنامه‌ریزی مرتبط با طرح‌های جامع شهری در دستور کار قرار می‌داده‌اند.

ارتقای کمی و کیفی ناوگان تاکسیرانی

ناوگان تاکسیرانی شهر تهران که آن روزها شاید به هزار هم نمی‌رسید، امروز پس از 30 سال تنها به بیش از 40 هزار تاکسی گردشی و خطی رسمی افزایش یافته است.

این در حالی است که طی چند سال اخیر با جلب مشار کت بخش خصوصی در قالب 38 شرکت با بیش از 6410 دستگاه خودرو تجهیز ناوگان تاکسیرانی همچنان روند صعودی به خود دیده است.

راه‌اندازی تاکسی‌های ویژه بانوان برای اولین بار در کشور از دیگر اقدامات ارزنده در حوزه حمل‌ونقل عمومی است که با استقبال بی‌نظیر بانوان در شهرهایی که این خدمت در آنها ارائه می‌شود، مواجه شده است.

اتوبوسرانی، سهم اول در حمل‌ونقل عمومی

در تهران 30 سال پیش بیشترین سهم جابه‌جایی مسافران را اتوبوس‌های دوطبقه سبز و قرمز قدیمی با کرایه‌های یک قرانی و مسیرهای طولانی به عهده داشتند و اگرچه آن روزها حجم مسافران اتوبوس‌ها به حدی نبود که از شدت جمعیت در آستانه انفجار باشند، اما داشتن رتبه اول در جابه‌جایی مسافران در سفرهای درون شهری موجب می‌شد که مسوولان شهری اولویت اول تجهیز ناوگان حمل‌ونقل عمومی را به اتوبوس‌ها بدهند.

احداث مترو، برگ زرین در کارنامه انقلاب

بی‌شک راه‌اندازی و اجرای سیستم حمل‌ونقلی مترو در کشور یکی از مهم‌ترین اقدامات نظام جمهوری اسلامی ایران در دوره 30 ساله انقلاب شکوهمند اسلامی و برگ درخشانی در کارنامه نظام به شمار می‌رود.

مترو در کلانشهرها به معنی کاهش آلودگی هوا، کاهش بار ترافیکی و پایان گره‌های کور حمل‌ونقل شهری است. مترو در طراحی‌های شهری مانند جاده‌ای است که احداث می‌شود و در آینده منشأ توسعه پیرامون خود می‌شود. رفتن به زیرزمین به منزله استفاده از یک ثروت دست‌نخورده و ایجاد کریدورهای جدید حمل‌ونقلی و کمک به محیط زیست و ارائه خدمات مطلوب به شهروندان است.

در کشور ما نیز در سال 1337 اولین طرح جامع تهران توسط کارشناسان بین‌المللی طراحی شد و آنها تهران را با جمعیت میلیونی تصور کردند و در سال 1354 اولین عملیات حفاری مترو در ایستگاه میرداماد آغاز و پس از پیروزی انقلاب اسلامی به دلیل پاره‌ای مشکلات متوقف شد.

اما در سال 1365 مجددا فعالیت اجرایی مترو پس از یک دوره توقف کامل به دلیل جنگ تحمیلی آغاز شد و بتدریج امتیازهای چشمگیر صنعت مترو در سیستم حمل‌ونقل عمومی و مزایای موثر و مثبت آن در سفرهای شهری دولتمردان را بر آن داشت که در سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی بتدریج اما با سرعت علاوه بر تصویب 8 خط مترو در تهران احداث این سیستم حمل‌ونقلی در کلانشهرهای کشور همچون شیراز، تبریز، اصفهان، کرج، مشهد و.. را دنبال کنند.

در سال 1374 قرارداد برای خرید تجهیزات ثابت و متحرک خطوط 1، 2 و 5 منعقد شد.

در سال 1377 افتتاح و بهره‌برداری از قطار سریع‌السیر تهران کرج صورت گرفت. در سال 1378 افتتاح و بهره‌برداری از بخش غربی خط 2، از ایستگاه تهران (صادقیه) تا ایستگاه امام خمینی (ره)‌ اتفاق افتاد.

سال 1380 افتتاح و بهره‌برداری از نیمه شمالی خط یک از ایستگاه میرداماد تا ایستگاه علی‌آباد مهم‌ترین اتفاقی بود که در متروی تهران به وقوع پیوست و یک‌سال پس از آن ایستگاه علی‌آباد تا حرم مطهر به طول 8/10 کیلومتر به بهره‌برداری رسید.

در سال 1382 بهره‌برداری از بخش شرقی خط 2، از ایستگاه امام خمینی(ره) تا بهارستان به طول 2 کیلومتر و 2 ایستگاه.

بهره‌برداری از ایستگاه ایران‌خودرو در خط 5 و یک سال پس از آن افتتاح خط 5 از ایستگاه کرج تا گلشهر به طول 10 کیلومتر روی داد.

سال‌های 84 و 85 سال‌های موفق و پرکاری برای مسوولان شرکت متروی تهران بود؛ چرا که در این دوره تعداد زیادی از ایستگاه‌ها در خطوط مختلف مترو با همت مسوولان آن به بهره‌برداری رسید.

بهره‌برداری از ایستگاه چیتگر در خط 5، بهره‌برداری از ایستگاه باقرشهر درخط 1، افتتاح و بهره‌برداری از پایانه فتح‌آباد، افتتاح نیمه شرقی خط 2 به طول 9 کیلومتر و بهره‌برداری از ایستگاه‌های دانشگاه علم و صنعت، سرسبز و شهید مدنی در سال 84، بهره‌برداری از ایستگاه‌های سبلان و دروازه شمیران، بهره‌برداری از ایستگاه‌های نظام‌آباد و گلبرگ، بهره‌برداری از ایستگاه اتمسفر و بهره‌برداری از ایستگاه امام حسین(ع) در سال 1385.

سال 1386 بهره‌برداری از ایستگاه اکباتان و بهره‌برداری از ایستگاه شهدا.

و در نهایت در سال 1387 بهره‌برداری از خط 4 متروی تهران به طول 5/2 کیلومتر از ایستگاه دروازه شمیران تا فردوسی صورت گرفت.

تا پایان سال گذشته ظرفیت مترو در جابه‌جایی مسافران هر روز به یک میلیون و 650 هزار نفر رسیده است که پیش‌بینی می‌شود با افتتاح سایر خطوط این ظرفیت به رقم چشمگیرتری ارتقا یابد.

اکنون نیز مسوولان متروی تهران با سرعت اجرای دیگر خطوط مصوب در کریدور متروی تهران را بر اساس طرح جامع در دستور کار قرار داده‌اند.

تکمیل و توسعه خطوط یک تا قیطریه و 2 تا چهارراه تیرانداز از جمله برنامه‌های آینده متروی تهران است و بسیاری از شهرهای کشور نیز به تبعیت از موفقیت این سیستم حمل‌ونقلی در جابه‌جایی مسافر راه‌اندازی و توسعه مترو را به عنوان یکی از سیستم‌های حمل‌ونقل عمومی دنبال می‌کنند.

پوران محمدی