تبلیغات غذایی یا آموزش از طریق خانواده

سوء‌مصرف مواد غذایی پرکالری و کم‌ارزش از نظر مواد مغذی، غذاهای آماده و نوشیدنی‌های شیرین شده با شکر می‌تواند منجر به بروز چاقی، فشارخون بالا و افزایش چربی خون، سرطان، دیابت، پوکی استخوان و پوسیدگی دندان شود.

عادت به سوء‌مصرف این‌گونه مواد غذایی، از طریق محیط و فرهنگ و تربیت، از والدین به کودک، شرکت‌های تولیدکننده مواد غذایی به مصرف‌کنندگان و کشورهای توسعه‌یافته به کشورهای در حال توسعه سرایت می‌کند.

کودکان، انتخاب مواد غذایی مناسب را، از والدین، مراقبین، همسن و سالان و رسانه‌ها می‌آموزند و در بین رسانه‌ها، تلویزیون بزرگ‌ترین منبع پیام‌های تبلیغاتی درباره مواد غذایی است و همچنین یک رسانه آموزشی و انتقال‌دهنده اطلاعات به کودکان است.تلویزیون، عمده‌ترین رسانه مورد استفاده توسط تولیدکنندگان موادغذایی برای تبلیغ محصولاتشان می‌باشد. آنها ابتدا تولید و از طریق تبلیغات، نوع مصرف را تعیین می‌کنند. شرکت‌های تبلیغاتی توسط 5 مورد، کودکان و نوجوانان را به استفاده از محصولاتشان ترغیب می‌کنند:

1 - مکان(Place‌): استفاده از ماشین‌هایی که بدون دخالت انسان، با قرار دادن پول، نوشیدنی و شکلات و غیره را به سهولت در مکان‌هایی مانند مترو، سینما، فروشگاه‌ها و مکان‌های ورزشی تحویل می‌دهند.

2 - قیمت و بسته‌بندی(Price Packaging): ‌فروش مواد غذایی با قیمت‌های فریبنده در بسته‌بندی‌هایی که دارای تصاویری از شخصیت‌های کارتونی یا ورزشی می‌باشند.

3 - تنوع محصول(Product expansion ) : فروش یک ماده غذایی یا نوشیدنی با اسانس‌ها و طعم‌های مختلف.

4 - روابط عمومی(Public Relations): اسپانسر برنامه‌های تلویزیونی پرطرفدار در بین کودکان و نوجوانان مانند برنامه‌های ورزشی.

5 - ترویج و ترغیب (Promotions ): استفاده از انیمیشن و شخصیت‌های کارتونی در تبلیغات و استفاده از مجموعه‌ها و اسباب‌بازی‌های قابل جمع‌آوری و گذاشتن جایزه در ازای گردآوری کلکسیون.

این تبلیغات منفی باعث جابه‌جا کردن فرهنگ تغذیه و تغییر ذائقه می‌شود و عامل اصلی مشکلات تغذیه‌ای و تهدیدی برای سلامت می‌باشد. تبلیغات در مورد مواد غذایی بی‌کیفیت همچون فست‌فودها و تنقلاتی مانند چیپس و پفک در ساعات پربیننده و در میان سریال‌های تلویزیونی، حتی در میان برنامه‌های مختص کودکان و نوجوانان می‌تواند اثرات سویی بر سلامت کودکان داشته باشد و آنان را تشویق به مصرف هر چه بیشتر این خوراکی‌ها نماید.طبق آخرین تحقیقات، کودکانی که زیاد تلویزیون تماشا می‌کنند، در وعده‌های غذایی‌شان بیشتر مواد غذایی ناسالم تبلیغ شده و کمتر میوه و سبزی مصرف می‌کنند و در نتیجه چاق‌تر هستند و در معرض ابتلا به انواع بیماری‌های مزمن می‌باشند.با تمام این اوصاف، کودکان ابتدا در کوچک‌ترین جزء جامعه، یعنی خانواده، آموزش می‌بینند و آنجاست که ذائقه‌سازی آنها شکل می‌گیرد. بدیهی است نقش تبلیغات در تغییر رفتار غذایی کودکان، نقشی پررنگ و اجتناب‌ناپذیر است، اما آموزش صحیح در مورد انتخاب و نوع مصرف مواد غذایی، از طریق والدین و خانواده صورت می‌گیرد. در این صورت گاه دیده می‌شود والدین عادات غذایی غلط خود را به فرزندان خود تسری می‌دهند و آنها را از همان اوان کودکی، شیرین‌پسند، شورپسند یا چرب‌پسند بار می‌آورند. این رویه ممکن است سال‌ها بعد در فرزندان این کودکان نیز نمود پیدا کند و این ذائقه‌سازی غلط شکلی ارثی به خود بگیرد در حالی که شاید ژنتیک دلیل اصلی این رفتار‌های غذایی نباشد بلکه عادت‌های غذایی در هر خانواده‌ای از طریق والدین در اولین غذاهای کمکی که در کنار یا به جای شیر مادر به کودک عرضه می‌شود، همان‌گونه انتقال یابد.

محمدعلی پازوکی‌مهر