یادمان

در این شماره از میان انبوه مناسبتهای بهمن ماه 4 واقعه را برگزیده و مورد توجه قرار داده‌ایم.

کد خبر: ۲۳۴۸۱۰

در گذشت سیدحسن تقی‌زاده‌

سیدحسن تقی‌زاده از پرآوازه‌ترین رجال و دولتمردان تاریخ معاصر ایران 8 بهمن 1348 در 92 سالگی درگذشت. او فرزند سیدتقی‌ اردوبادی در 29 رمضان 1295/ 4 مهر 1257 در خانواده‌ای مذهبی در تبریز متولد شد و خواندن و نوشتن و قرائت قرآن و فراگیری علوم حوزوی و دینی را به اقتضای آن روزگار، از دوران کودکی آغاز نمود و در کنار آن با علوم عقلی، ریاضی، نجوم، هیات، زبان فرانسه و برخی دیگر از علوم جدید هم آشنایی پیدا کرد.

در اوان جوانی بتدریج از تعلیمات و شعائر دینی و حوزوی فاصله گرفت و با مطالعه آثار افرادی مانند میرزا عبدالرحیم طالبوت، میرزا ملکم‌خان ناظم الدوله و برخی نشریات و روزنامه‌ها و کتب فارسی، ترکی و عربی که اندیشه‌های سیاسی غرب و اروپایی جدید را نشر می‌دادند، به مسلک مخالفان نظام استبدادی حکومت و پیروی از تفکرات غربگرایانه روی آورد.از سال 1319 ق در عرصه سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشور بیشتر و فعال‌تر ظاهر شد و در تاسیس مدرسه تربیت، کتابفروشی تربیت و مجله گنجینه فنون نقش درجه اولی داشت. در سال‌های 1322 1323 به قفقاز، عثمانی و مصر مسافرت کرد و بیش از پیش با تفکرات سیاسی جدید غرب آشنایی پیدا کرد و پس از بازگشت به کشور که مقارن با آغاز تحرکات مشروطه‌خواهی بود، بالاخص در آذربایجان به نفع مشروطه‌خواهان فعالیت داشت و در دوره اول مجلس شورای ملی هم به عنوان نماینده صنف تجار به مجلس رفت.

پس از بمباران مجلس توسط محمدعلی‌شاه به سفارت انگلستان در تهران پناهنده شد و به کمک اعضای سفارت از مرگ نجات یافت و از ایران تبعید گردید. او از طریق بندر انزلی به باکو و سپس فرانسه و انگلستان رفت. پس از سقوط محمدعلی‌شاه به تهران آمد و در هیات مدیره موقت انقلابیون عضویت یافت و در همین هیات مدیره بود که رای به اعدام شیخ فضل‌الله نوری داده شد. تقی‌زاده در مجلس دوم مشروطه نماینده تبریز بود و لیدر حزب تندروی دموکرات شمرده می‌شد. گفته می‌شود که او در بسیاری از تندروی‌های آن دوره که نقش قابل توجهی در انحراف مشروطیت و ناکامی آن ایفا کرد، نقش درجه اول و تعیین‌کننده‌ای داشت. به دنبال ترور سیدعبدالله بهبهانی و سوءظنی که در این باره به تقی‌زاده می‌رفت (و در این رابطه حکم انحراف و ارتداد او از سوی مراجع نجف صادر گردید)‌ به ناچار از کشور خارج شد و به اروپا و آمریکا رفت و با آغاز جنگ جهانی اول وارد آلمان شد.

از همان سال‌ها شایع بود که او با سیاست بریتانیا در امور ایران همراهی می‌کند. تقی‌زاده در دوره های سوم و چهارم نماینده غایب مردم تبریز در مجلس بود. در دوره پنجم مجلس باز هم نماینده تبریز شد. او از تابستان 1303 به ایران آمد و در مجلس حضور یافت و به لایحه انقراض قاجاریه رای منفی داد. اما پس از تاجگذاری رضا خان با او همکاری کرد. و در سمت وزیرمالیه، قرارداد تجدید نظر شده و بشدت مخرب‌ دارسی را امضا کرد.

وی از سال 1328 تا سال 1346 به طور دائم عضو مجلس سنا بود و چند سالی هم بر آن ریاست کرد.

تقی‌زاده در نیمه دوم عمر خویش به آرامی تحول پیدا کرد،‌ خود را در جریان قرارداد 1313 نفت، «آلت فعل» خواند و با این خودشکنی و با وجود این‌که با دکتر مصدق قهر بود از او در برابر انگلستان حمایت کرد. در جریان تغییر خط که توسط عوامل غربگرا در ایران هدایت می‌شد به شدت به مخالفت برخاست و در اواخر دهه 30 وی در باشگاه مهرگان نیز حاضر شد و با توجه به جو آن زمان، سخنرانی معتدلی ایراد کرد و در خلال آن از مرحوم شیخ‌فضل‌الله نوری نیز به بزرگی یاد کرد.