وقتی خرچنگ چنگ می‌اندازد

سلول‌های بدن به طور طبیعی رشد و تکثیر می‌کنند و در نهایت می‌میرند. اگر این فرآیند در مسیر تعادل و صحیح خود پیش رود، بدن سالم می‌ماند و عملکرد طبیعی خود را حفظ می‌کند. سرطان رشد، تکثیر و گاهی انتشار غیر طبیعی سلول‌های بدن است. یک سلول طبیعی ممکن است بدون هیچ دلیل واضحی به یک سلول سرطانی تبدیل شود.

وقتی سلول سرطانی تقسیم می‌شود، به 2 سلول جدید تبدیل می‌گردد و این فرآیند به همین ترتیب ادامه می‌یابد تا همان یک سلول موذی به توده‌ای از سلول‌ها که تومور نام دارد، تبدیل می‌گردد. گاهی این تومورها، خوش خیم بوده و رشد نمی‌کنند. ولی در صورتی که سلول‌های تومور رشد کنند، سلول‌های طبیعی اطراف خود را از بین ببرند و به نقاط دیگر بدن هم دست‌ درازی کنند، تومور بدخیم محسوب می‌شود. بزرگ‌ترین خطر تومورهای بدخیم، توانایی آنها در حمله به بافت‌های سالم و پخش شدن در بدن است. هر چه تومورها بزرگتر شوند، جلوی رسیدن مواد غذایی و اکسیژن را به سلول‌های سالم می‌گیرند و با پیشرفت سرطان، سلول‌های سالم می‌میرند و عملکرد و سلامت بیمار از بین می‌رود. اگر جلوی این فرآیند گرفته نشود، سرطان به مرگ می‌انجامد.

سرطان‌های ریه، روده و معده جزو 5 سرطان شایع در تمام دنیا در مردان و زنان هستند. در مردان سرطان‌های ریه و معده شایع‌ترین سرطان‌ها در تمام دنیا محسوب می‌شوند و در زنان سرطان سینه و تخمدان.

البته سرطان‌های شایع در گروه مردان و زنان متفاوت است. در جامعه زنان سرطان سینه، پوست، روده بزرگ، معده، مری و دستگاه‌های خون ساز شایع‌ترین سرطان‌ها هستند و در بین مردان سرطان پوست، معده، مثانه، پروستات، روده بزرگ، دستگاه‌های خونساز، مری، ریه، غدد لنفاوی و سرطان دستگاه مغز و اعصاب شایع‌ترین سرطان‌ها محسوب می‌شوند.

روز خرچنگ‌ها

4 فوریه برابر با 16 بهمن از سوی سازمان بهداشت جهانی و آژانس بین‌المللی مبارزه با سرطان روز جهانی سرطان نامگذاری شده است.این روز بهانه‌ای است تا تمامی‌ محافل پزشکی و هر آن کس که با پزشک و بیماری در ارتباط است، بیشتر به سرطان فکر کند و دغدغه‌های بیماران مبتلا به آن را قدری بیشتر گوش دهد. سرطان مرزی نمی‌شناسد و نیازمند کمک کشورهای رو به توسعه است که میلیون ها نفر از مردم آنها از انواع بیماری رنج می‌برند و به علت کمبود روش های درمانی سرطان نیز جان خود را از دست می‌دهند. مراجعه دیر هنگام بیماران، علت اصلی کاهش بقا و کشندگی بیشتر سرطان در ایران و بیشتر کشورهای در حال توسعه نسبت به کشورهای توسعه‌یافته است. هم اکنون بیش از 60 درصد بیماران سرطانی کشور در مراحل دوم و سوم بیماری مراجعه می‌کنند، حال آن که 80 درصد مراجعه‌ها در کشورهای توسعه‌ یافته در مرحله اول است. تاکید بر شناسایی بموقع می‌تواند بسیاری از زندگی ها را نجات دهد.

سرطان بیماری چند عاملی است. رفتار تغذیه‌ای، سبک زندگی، مصرف دخانیات، آلودگی‌های زیست محیطی و ژنتیک از عوامل خطرزای سرطان هستند. پس اگر بخواهیم گامی‌موثر در کنترل این بیماری برداریم همکاری همه جانبه سازمان‌ها و ارگان‌هایی نظیر وزارت جهاد کشاورزی، سازمان محیط زیست، وزارت آموزش و پرورش،‌ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت صنایع، ‌وزارت بازرگانی و حتی وزارت کشور لازم است. این روز می‌تواند سر آغازی برای همکاری بین بخش‌های مختلف باشد.

هزینه های بالا

سرطان برای بیمار سرطانی تنها درد، بیماری و ناامیدی به همراه ندارد. هزینه درمان این بیماری بسیار بالاست و سالانه مبالغ هنگفتی از بودجه محدود کشور را می‌بلعد. با وجود این همچنان مشکل گرانی دارو و عدم پوشش بیمه‌ای مناسب، مشکل عمده بیماران سرطانی است.

تولید نسل جدید داروهای ضد سرطان، امیدواری‌های بسیاری را در بیماران مبتلا ایجاد کرد.اما پس از ورود این داروها به بازار، قیمت‌ گران آنها گاه دسترسی به این داروها را غیرممکن می‌کند. اکنون هزینه درمان این بیماری مهلک، نه فقط بیماران، بلکه سیاستگذاران و برنامه‌ریزان اقتصادی امر درمان را نیز با چالش مواجه کرده است.

در حال حاضر در کشور ما بیماران مبتلا به سرطان از یارانه دارو استفاده می‌کنند. اما یارانه دارو در کشور محدود است و در مورد سرطان‌ها هر روز شاهد ورود یک داروی جدید گران قیمت هستیم که واقعا امکان پوشش هزینه‌های آنها با یارانه دارو وجود ندارد و اگر رقم یارانه دارو (که امسال 212 میلیارد تومان است) دو برابر هم شود، باز هم پاسخگوی نیاز موجود نیست.

اگر مسوولان بخواهند داروهای جدیدی را تحت پوشش یارانه ببرند، طبعا باید داروهای دیگری را کم کنند. برخی معتقدند در شرایط فعلی راه حل این است که بخشی از بیماران سرطانی که واقعا توان پرداخت هزینه‌های دارو را ندارند، تحت پوشش یارانه قرار گیرند. در این حالت برخی بیماران سرطانی که واقعا قادر به پرداخت هزینه‌های درمانشان هستند، از بیمارانی که توان پرداخت این هزینه‌ها را ندارند تفکیک می‌شوند.به اعتقاد این کارشناسان، ‌این عادلانه نیست که یارانه دارو را هم مانند یارانه بنزین در اختیار همه قرار دهیم.

پیشنهاد دیگری نیز مطرح است و آن، این که داروهای ضد سرطان به 2 دسته تقسیم شوند، یک دسته داروهای استاندارد که باید تحت پوشش کامل یارانه دولتی باشند و یک سری داروهای جدید گران‌قیمت که امکان پوشش کامل آنها وجود ندارد و باید درخصوص آنها برنامه‌ریزی شود. البته این راه حلی است که فعلا در سازمان‌های بیمه‌گر اعمال می‌شود و بعضا نارضایتی بیماران را نیز به دنبال دارد.

برای درمان سرطان ریه تا چند سال پیش یک بیمار باید ماهانه حدود 5/1 میلیون تومان صرف دارو می‌کرد که بخشی از آن توسط بیمه تأمین می‌شد، اما در دو سه سال اخیر این رقم در 6 ماه بالغ بر 30 تا 40 میلیون تومان می‌شود که تأمین آن از عهده بیمار خارج است. بیمه‌ها نیز در این موارد، تعهدی قبول نمی‌کنند.

دکتر کامران باقری لنکرانی، وزیر بهداشت در این خصوص می‌گوید: درباره سرطان‌ها، مهم‌ترین چالش ما داروهای گران‌قیمت جدید است که برخی از آنها هزینه اثربخشی ندارند و ممکن است مثلاً طول عمر بیمار را 2 هفته افزایش دهند و هیچ کشوری نمی‌تواند چنین داروهای گران‌قیمتی را تحت حمایت قرار دهد.

وی ادامه می‌دهد: متأسفانه برخی از همکاران پزشک ما این داروهای گران‌قیمت را نسخه می‌کنند و هزینه‌های گزافی را بدون آن‌که اثربخشی مناسبی داشته باشند به بیماران تحمیل می‌کنند، در حالی که مطابق قانون هیچ پزشکی حق نسخه کردن داروهای خارج از فهرست دارویی کشور را ندارد.

مراکز درمان رایگان

خوشبختانه از سال گذشته براساس اجرای بند 12 تبصره 15 قانون بودجه سال 1386، 20 بیمارستان و مرکز درمانی از سراسر کشور انتخاب شده‌اند که به عنوان قطب‌های درمانی، بیماران سرطانی شایع را به صورت رایگان درمان می‌کنند. جامعه تحت پوشش این برنامه را بیماران مبتلا به سرطان‌های مثانه، پروستات، سینه، روده و سرطان خون تشکیل می‌دهند که نسبت به انواع دیگر این بیماری شایع‌تر بوده و هزینه درمانی بالایی دارند. همچنین برای هدایت بیماران در سیکل درمانی فوق، شاخص‌هایی به منظور انتخاب بیماران و حمایت از آنها تنظیم شده که میزان درآمد خانواده و وضعیت مسکن، بخشی از این شاخص‌هاست. سقف پرداختی برای هر سیکل درمانی در این برنامه، تا 20 میلیون ریال در نظر گرفته شده است و ساماندهی این روش به گونه‌ای صورت گرفته که بیشترین خدمات شامل بیماران بی‌بضاعت شود. در بودجه سال 87 نیز ردیفی متفرقه برای ارائه خدمات ویژه به بیماران صعب‌العلاج با هزینه‌های درمانی بالا در نظر گرفته شده بود و با تصویب دولت، درمان رایگان 6 نوع دیگر از سرطان‌ها به فهرست بیماری‌های تحت‌پوشش این طرح اضافه شد. در حال حاضر، بیمارستان‌های قطب درمان رایگان سرطان به 30 مرکز و درمان انواع سرطان از 5 نوع به 11 نوع سرطان گسترش یافته است و در حال حاضر بیشتر استان‌های کشور دارای بیمارستان قطب درمان رایگان سرطان هستند. در مرحله دوم این طرح سرطان‌های شایع دستگاه اعصاب مرکزی، مری، پوست، معده، غدد لنفاوی و ریه نیز تحت‌پوشش قرار گرفتند.

عوارض ناخوشایند

بجز دردی که خود بیماری سرطان ایجاد می‌کند، داروهای شیمی‌درمانی هم باعث عوارض ناخوشایندی می‌شوند. اغلب بیماران تحت شیمی‌درمانی دچار تهوع و استفراغ‌های شدید می‌شوند. تهوع و استفراغ‌هایی که گاهی20  10 بار در روز سراغ فرد می‌آیند و طاقت‌فرسا و خسته‌کننده‌اند و در کنار امید کم به بهبود، عذاب‌آورتر هم می‌شود. ریزش مو، یکی دیگر از عوارض ناشی از شیمی‌درمانی است که گاهی بشدت در روحیه فرد تاثیر منفی می‌گذارد.

ضرورت آموزش

در علم پزشکی، سرطان دیگر غول ترسناک سال‌های نه‌چندان دور نیست؛ اما هنوز هم یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های بهداشتی محسوب می‌شود و هنوز هم نام سرطان برای بیشتر مردم ایجاد وحشت می‌کند. هنوز هم این بیماری فکر و ذهن انسان‌ها را به خود مشغول می‌کند و بسیاری از انسان‌ها را به کام مرگ می‌کشاند. برای پیشگیری از سرطان، مهم‌ترین کار توجه به عوامل بروز سرطان و کنترل آنهاست. از سوی دیگر، برای تشخیص زودرس نیز آموزش به مردم برای توجه به سرطان‌های شایع در مردان و زنان ضروری است. در کنار این دو اقدام، می‌توان امیدوار بود که می‌شود میزان شیوع سرطان در کشور را پایین آورد یا دست‌کم آن را کنترل کرد.

علی اخوان بهبهانی