نخبه چه کسی است؟

هر چند کمیته ملی نخبگان در 23 سال اخیر کوشیده تا با قرار دادن معیارهایی همچون کسب عناوین نخست آزمون سراسری، المپیادهای دانشجویی، جشنواره‌های معتبر مانند خوارزمی و حتی چاپ مقالاتISI ، حلقه نخبگی را باز کند و عده زیادی را تحت حمایت خود قرار دهد، اما افراد مستعدی که خارج از این حلقه قرار می‌گیرند، به معیارهای تعیین نخبگی انتقادهایی وارد می‌کنند. از جمله این منتقدان، افراد دانشگاهی هستند که به انجام امور پژوهشی و مطالعات تخصصی در حوزه خود علاقه‌مندند اما به دلیل عدم دسترسی به مزایا و امکانات نخبگی، حرکت خود را کند می‌بینند.

جالب این که موازی با معیارهای کمیته ملی نخبگان، دانشگاه‌ها خود نیز با تعیین معیارهای آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و در برخی موارد فناوری، به تعیین افراد نمونه و به اصطلاح نخبه می‌پردازند؛ در حالی که کمیته نخبگان، این افراد را نخبه نمی‌داند. این مساله ناشی از نبود ارتباط ارگانیک و هماهنگ میان مهم‌ترین مراکز تربیت نخبگان یعنی دانشگاه‌ها و دستگاه‌های حامی است. این در حالی است که به نظر می‌رسد وزارت علوم و دانشگاه‌های معتبر کشور مهم‌ترین مکانی هستند که به سنجش معیار استعداد و نخبگی افراد می‌پردازند و مهر تایید آنان، بهترین بهانه برای ارائه تسهیلات از سوی کمیته ملی نخبگان است. اما این کمیته، معیارهای سنجش خاص خود را دارد و دانشگاه‌ها را صاحب صلاحیت در تشخیص این امر نمی‌داند.

نمونه چنین ارتباطی را می‌توان در اقدام وزارت علوم در معرفی دانشجویان نخبه 10 سال گذشته عنوان کرد که سال گذشته با تایید مستقیم رئیس‌جمهور، قرار شد بسیاری از این دانشجویان مستعد به جمع افراد تحت پوشش کمیته ملی نخبگان درآیند؛ درحالی که این افراد همچنان در انتظارند و گویا ارتباط میان کمیته ملی نخبگان و مراکز دانشگاهی هنوز برقرار نشده است.

از سوی دیگر، در ایران فضای مراکز اطلاعات علمی، دانشگاهی و اکتشافی آنقدر بسته است که افراد علاقه‌مند در صورت انجام پژوهش و تمایل به مطالعات تخصصی، نمی‌توانند از اسناد و مدارک آن براحتی بهره‌مند شوند و به آنها استناد کنند. بنابراین دانشجویان، استادان و پژوهشگران که از حمایت‌های کمیته ملی نخبگان بهره‌مند نیستند، با پارادوکس غریبی روبه‌رویند ،از یک سو ناچار به انجام پژوهش و مطالعه تخصصی حتی برای گذران زندگی هستند و از سوی دیگر، مراکز حامل و حاوی اطلاعات و اسناد علمی براحتی این امکانات را در اختیارشان قرار نمی‌دهد، حتی دانشجوی یک دانشگاه از کتابخانه تخصصی دانشگاه دیگر نمی‌تواند بهره‌مند شود و هنوز بسیاری از دانشگاه‌ها وارد طرح غدیر نشده‌اند، پس نخبگی هم در ایران با دشواری‌هایی روبه‌رو است. پاسخگو کیست؟ کمیته ملی نخبگان، روسای دانشگاه یا...