تصادفات 3درصد تولید ناخالص ملی را هدر می دهد

، یعنی به طور متوسط هر روز بیش از 55نفر از هموطنان ما در جاده ها و خیابان های کشورمان کشته می شوند و این وضعیت بسیار نگران کننده است . براساس تحقیقات اخیری که انجام داده ام ، هزینه تصادفات ترافیکی ایران در سال 1380 به حدود 4هزار میلیارد تومان ، یعنی بیش از 3درصد تولید ناخالص ملی بالغ بوده است . در حالی که به علت نبود یک شبکه کافی و مدرن راه آهن ، فشار سنگین ترابری بار و مسافر (بیش از 90درصد) روی شبکه جاده ای و غیرریلی کشور وارد می شود، شبکه جاده ای برون شهری و درون شهری ما چه از نظر کمیت و چه کیفیت و چه نگهداری از ضعف شدیدی در رنج بوده و این وضعیت در ترکیب با ناآگاهی و نبود آموزش عمومی ، ناوگان فرسوده ، بی نظمی شدید در ترافیک و رعایت نکردن قوانین راهنمایی و رانندگی ، ضعف خدمات اورژانس و مشاهده نشدن یک عزم ملی در برخورد با این پدیده خطرناک وضعیتی را به وجود آورده است که در حال حاضر هر کسی قدم در جاده ها و خیابان های کشورمان بگذارد، عملا خود را در معرض یک ریسک بالای کشته شدن یا زخمی شدن قرار داده است . گرچه حذف مطلق تصادفات و ضایعات ناشی از آن ممکن است غیرممکن باشد؛ اما کنترل آن و کاهش آن غیرممکن نبوده و هم اکنون کشورهای پیشرفته دنیا با اهمیت دادن به این موضوع و تخصیص منابع کافی و برنامه ریزی توانسته اند به پیشرفت های چشمگیری نائل شوند. مثلا تعداد کشته شدگان تصادفات ترافیکی به ازای هر یکصد هزار نفر جمعیت در استرالیا از حدود 24 در سال 1982 به نصف ، یعنی حدود 12 در سال 1993 کاهش یافته است و این کاهش ادامه یافته و در سال 1996 به 3/9 نفر رسیده است . یا در امریکا تعداد کشته شدگان نسبت به حاصل ضرب تعداد وسایل نقلیه در مسافت پیموده شده ظرف 30سال اخیر از حدود 30به حدود 5/2 یعنی کمتر از یک دهم کاهش یافته است . یک شاخص تکاندهنده دیگر، تعداد کشته شدگان به ازای هر 10هزار وسیله نقلیه ثبت شده می باشد که در کشورهای توسعه یافته از حدود 5/1 تا 3 تغییر می کند و این شاخص در ایران حدود 50یعنی 15 تا 20برابر بیشتر است . مطلب تاسف بار دیگر آن که از این خیل کشته شدگان مظلوم جاده ای ، تعداد قابل توجهی زخمی هایی هستند که در اثر دیر رسیدن یا نرسیدن کمکهای ضروری و خدمات اورژانس فوت کرده اند. این موضوع با مقایسه شاخص تعداد کشته شدگان به زخمی ها در ایران و کشورهای توسعه یافته کاملا روشن می شود. در ایران به ازای تقریبا هر 10نفر زخمی یک نفر فوت می کند. در حالی که در استرالیا و دیگر کشورهای توسعه یافته تقریبا به ازای هر یکصد نفر زخمی ، یک نفر کشته می شود. به عبارت دیگر حدود 90درصد مجروحانی که در ایران در حوادث امروز ترافیکی بعد از وقوع تصادف فوت می کنند، در صورت دریافت کمک بموقع و کافی و موثر زنده می ماندند و این تکاندهنده است . سوای از این تراژدی انسانی و داستان غم انگیز اجتماعی ، انسانی و فرهنگی آثار اقتصادی این پدیده شوم بسیار عظیم است . یکی از محققان بزرگ انگلیسی به نام جیکابز وقتی می خواهد بزرگی آثار اقتصادی تصادفات ترافیکی در کشورهای در حال توسعه را نشان دهد، می گوید که به نظر او کشورهای مزبور حدود یک تا 2درصد تولید ناخالص ملی خود را از این طریق از دست می دهند. حالا چه کسی باور می کند که بگوییم ما در ایران بالای 5/3 درصد از تولید ناخالص ملی خود را در اثر تصادفات از دست می دهیم . اهمیت این موضوع در حدی است که حتی کشورهای توسعه یافته که موفق به کنترل نسبی کامل این موضوع شده اند، باز هم در قوانین و مصوبات خود در فکر کاهش آن هستند. به طور مثال در دومین کنفرانس بین المللی ایمنی ترافیک که در کشور بحرین تشکیل شد، استادی از کشور فرانسه اظهار می داشت باوجود این که فرانسه یکی از بهترین وضعیت های ایمنی ترافیک در دنیا را دارد،باز هم مجلس آن کشور به دولت تا سال 2010 مهلت داده است که ضایعات ترافیکی را در فرانسه به نصف کاهش دهد یا مجلس سوئد طرحی به نام (Vision Zero) را به تصویب رسانده است که هدف طرح مزبور کاهش ضایعات ترافیکی به حدود صفر می باشد و این در حالی است که در کشور ما تصادفات 6ماهه اول سال 1381 به اندازه کل تصادفات سال 1374 بالغ شده و چنین رشدی شاید در جهان بی نظیر باشد. این تحقیقات نشان می دهد که نرخ بازگشت سرمایه گذاری در ایمنی ترافیک در ایران آنقدر بالاست که شاید نتوان سرمایه گذاری دیگری با چنین نرخ بازگشتی را برای کشور پیدا کرد. تحقیق مزبور این نرخ را 360درصد در سال نشان می دهد. غفلت از انجام چنین سرمایه گذاری و ادامه چنان خسارت های فوق العاده برای کشور موجب مسوولیت همه در برابر خداوند و شرمندگی ما در برابر ملت و نسلهای آتی خواهد بود. چه باید کرد؛ کلید حل این مشکل در دست مجلس شورای اسلامی ایران است . اگر مجلس تشخیص دهد که این موضوع اهمیت بالای ملی دارد و تصمیم جدی در برخورد با آن داشته باشد، بایستی هر چه سریعتر در زمینه های زیر اقدام شود :
1- تصویب هر چه سریعتر تشکیل سازمان ایمنی ترافیک ایران به عنوان متولی و مسوول ایمنی ترافیک در کشور. این سازمان باید همانند سازمان های مشابه در دیگر کشورها از بودجه و اختیارات کافی در برخورد با این مشکل ملی برخوردار بوده و متقابلا در مقابل مجلس مسوولیت داشته باشد. برای آن که این سازمان بتواند کار موثری انجام دهد ، لازم است که رئیس این سازمان از نظر رده سازمانی در حد معاون رئیس جمهور بوده و بودجه سازمان دست کم 5تا 10درصد هزینه تصادفات ترافیکی کشور باشد. با توجه به نرخ بسیار بالای سود این سرمایه گذاری هزینه این سازمان را بایستی به هر ترتیب و حتی در صورت ضرورت از طریق قرض تامین کرد. وضعیت کنونی ایمنی ترافیک و صدمات ناشی از آن در ایران همانند مریضی است که به یک مرض سخت گرفتار شده و پول نسخه و عمل جراحی اش را بایستی عقلا حتی از محل فروش وسایل زندگی یا قرض هر چه سریعتر تهیه کند.
2- یک تصادف ترافیکی پدیده ای است که از تداخل و کنش عوامل زیادی که به طرز پیچیده ای روی هم آثار متقابل دارند، به وجود می آید و به همین دلیل در تصادفات وحشتناکی که پشت سر هم در ایران اتفاق می افتد ، هر کسی اظهار تاسفی می کند و قضیه پس از یکی دو روز فراموش می شود تا این که تصادف وحشتناک بعدی اتفاق افتد. پیچیدگی موضوع مانع از آن است که بتوان علل واقعی تصادفات را شناخت و هر سازمانی می تواند سازمان دیگری را به قصور یا تقصیر متهم کند. به این دلیل تشکیل یک سازمان مستقل مسوول در ایمنی ترافیک تنها راهکار عملی است که در بیشتر کشورها و بخصوص کشورهای توسعه یافته تجربه موفقی داشته است .