حروف مقطعه قرآن کریم و رمزهای آن در رسانه‌

خداوند حکیم جواز تعقل را در آیات قرآنی، مطلق عنایت فرموده است و در حوزه قرآن یعنی در ساحت یک کتاب خواندنی و آیاتی که از قلب پاک رسول خدا صلی‌الله علیه و آله و سلم پس از نزول، برای مخاطبان اقراء یا خوانده شد. وجه شنیداری این تنزیل و اقراء‌ بعدیش، حاکی از رمز و رازهایی است که اختصار و تشویق به فکر، کمینه نتیجه‌های آن است و می‌توان رمزی از حروف مقطعه قرآن کریم را در رسانه‌ و تولیدات شنیداری رادیوهای اسلامی، شبیه‌سازی کرد.

تطبیق مفاهیم ‌آواشناسی‌ (Phonetic) و گونه‌های تحول یافته‌ای از آموزه‌های آن که بعدها آواشناسی کاربردی‌ (phonology) نام گرفت با قرآن کریم که کتاب بزرگ خداوند و معجزه جاویدان پیامبر اعظم صلی‌الله علیه و آله و سلم است. امری سهل و ممتنع و همراه با دشواری‌ها و چالش‌هاست؛ به گونه‌ای که به کارگیری مفاهیم آوایی در ساحت قرآن کریم کار ساده‌ای نیست. چه آن‌که در قرآن کریم قابلیت تبلور صدها نمونه از جزییات زبان عربی وجود دارد و زبان عربی مبین در گستره قرآن با آوا نیز تجلی می‌کند؛ بدین معنا که واژگان قرآن کریم، صرف‌نظر از آن‌که اسم، فعل و یا حرف باشند، به هنگام تلاوت، صدا و آوایند. اصوات، چه در طبیعت و چه در رادیو به صورت علامت از نوع شاخص عمل می‌کنند؛ اگر چه در رادیو اصوات به نحوی آیکونیک یا علامت تصویری هستند؛ زیرا به عنوان نشانه خود صدای اصلی عمل می‌کنند و یا این اصوات پخش شده از رادیو نشانه خود صدا هستند، به هر حال صوت، معنی  را می‌سازد آن‌گونه که صوت حروف مقطعه و تلفظ اسم حروفشان، معنی می‌سازد. پس صداها شاخص‌هایی برای معنی دادن و اعلام حضور چیز دیگرند و آن چیز دیگر در رادیو شخص گوینده یا صدای کارشناس و در حالت غایی، محتوای کلام اوست. آن سان که در قرآن کریم صدای فرشته وحی و مفهوم پیام پروردگار، بعضی سوره‌های قرآن کریم با این حروف مقطعه آغاز شده است و فرکانس‌های رادیویی هر کشور یا هر ایستگاه که رمزی خاص برای آن فرستنده است و دلالت بر ایستگاه رادیویی ویژه‌ای می‌کند و میان آن و دیگر ایستگاه‌ها تمایز ایجاد می‌کند، شاید بی‌نیاز از روشمندی حروف مقطعه قرآن کریم در استفاده از رمز و اشاره به معنای رادیویی آن نباشد، قرآن کریم از این حروف به عنوان رمزی مخصوص برای محتوای وحی استفاده می‌کند که اذهان را متوجه سازد تا به آیات نازل شده گوش فرا دهند و با هوشیاری و دقت، توجه نمایند و پیوسته چنین تحول درونی برای افراد با ایمان مایه استفاده بیشتر از پیام‌ها است، طوری که این اشارات حرف‌گونه در حالت‌های مختلف که مستلزم توجه ویژه است، مقدمه برای موضوع اصلی باشد.

شهریار ضیا‌آذری‌

نقش وسایل نوین ارتباط جمعی‌
 در توسعه تفکر و آموزه‌های قرآنی در عصر جدید

جهان، با ورود به عصر رسانه‌ها و شکل‌گیری جامعه اطلاعاتی، دوران جدیدی را آغاز کرده است. در نظام نوین جهانی ما در عصر رسانه‌ها زندگی می‌کنیم، عصری که در آن رسانه‌های گروهی جزو جدایی‌ناپذیر زندگی ما هستند. آنچه که رسانه‌ها به عنوان اطلاعات به ما انتقال می‌دهند، به اشکال مختلف در نحوه زندگی، اندیشه و احساسات ما و حتی فرزندان ما تعیین کننده است. اما اینها دلیل نمی‌شود که ما برده و اسیر این رسانه‌های گروهی شویم. خواست خداوند این است که ما انسان‌ها آزاده و خوشبخت باشیم. او ما را آزاد آفریده است. ما باید این نعمت الهی را حفظ کنیم و برای حفظ این نعمت باید خود و زندگی خود را از زیر نفوذ و تاثیرات منفی و سوء این رسانه‌ها خارج سازیم. ما نباید اجازه دهیم که آنها با شستشوی ذهنی، کنترل زندگی ما را به دست گیرند و شخصیت ما را براساس استاندارد‌های مورد نظر خود پرورش دهند؛ شخصیت ما باید مستقل باشد نه این که مانند یک روبات از قبل برنامه‌ریزی شده باشد.

امروزه کارکردهای گوناگونی برای ارتباط و وسایل ارتباط مطرح است، اما همه آنها را می‌توان به سه نقش و نگرش تقسیم کرد:

1 -  گروهی از متفکران و دانشمندان معتقدند که وسایل ارتباط جمعی وسیله‌هایی هستند در جهت تحکیم قدرت حکام و سرمایه‌داران.

2 -  گروهی نقش وسایل ارتباط جمعی را به صورت منفعل می‌دانند و معتقدند که وسایل ارتباط جمعی تنها خبررسانی برای دولت‌ها و نقش سرگرم‌سازی برای مردم را به عهده دارند.

3 -‌ وسایل ارتباط جمعی به خاطر پتانسیل‌های سرعت و پراکندگی وسیع می‌توانند در جهت ایجاد اتحاد و پیوستگی بین اقوام گوناگون نقش کاملا فعالی را دارا باشند.

موسی کاظم‌زاده‌