سلامت روان اشک‌ها و لبخندها

در سومین دوره که سال‌های 1350 را شامل می‌شد، تلاش‌هایی به منظور دستیابی به مراقبت‌های بهداشت روان جامع، توسط انجمنی برای توانبخشی معلولان و خدمات بهداشت روان جامعه صورت گرفت. این امر از سوی اولین معاونت وزارت بهداشت و تامین اجتماعی انجام شد. وزارتخانه به پژوهش‌هایی همه‌گیرشناسی و تاسیس تعدادی بیمارستان و مراکز روانپزشکی جدید در نقاط مختلف کشور اقدام و آموزش سطح‌بندی شده در روانپزشکی و روانپرستاری را آغاز کرد. این برنامه‌های آموزشی و تحقیقاتی، پس از انقلاب اسلامی ایران در سال 1357، در انستیتو روانپزشکی تهران ادغام شد.

چهارمین دوره از مهر 1365 شروع شد، هنگامی که برنامه ملی بهداشت روان از سوی یک تیم چندرشته‌ای از متخصصان طرح و از سوی دولت پذیرفته شد.

ادغام در شبکه بهداشتی

ادغام بهداشت روان در مجموعه شبکه بهداشتی ‌ درمانی یکی دیگر از سیاست‌های وزارت بهداشت است. دکتر آفرین رحیمی ‌موقر، رئیس اداره بهداشت روان وزارت بهداشت ایجاد تعادل بین برنامه‌های درمانی با فعالیت‌های پیشگیرانه را از سیاست‌های جدید وزارت بهداشت دانسته و در این خصوص می‌گوید: ادغام بهداشت روان در مجموعه شبکه بهداشتی ‌ درمانی از اولویت‌های برنامه محسوب می‌شود.

رحیمی‌ موقر با بیان این که هم‌اکنون فعالیت شبکه عمدتا روی سلامت جسمانی متمرکز است، می‌افزاید: ادغام خدمات پیشگیرانه و ارتقایی و خدمات درمانی بیماران روانی در شبکه، ساختار جدید و متعاقبا سرمایه‌گذاری هنگفتی را نمی‌طلبد و بدون نیاز به افزودن و یا جایگزینی نیروی انسانی صرفا از طریق آموزش و کسب مهارت، خدمات درمانی و پیشگیرانه قابل ارائه خواهد بود که قطعا هزینه اثربخشی بالایی خواهد داشت.

دکتر رحیمی با اشاره به ضرورت ارتقای خدمات درمانی ارائه شده به بیماران روانی در کشور، تاکید می‌کند: هم‌اکنون گسترش شبکه در حال انجام است و پیگیری‌های لازم برای شناسایی بیماری‌های روانی با قابلیت پوشش بیمه روستایی صورت می‌گیرد.

رئیس اداره بهداشت روان وزارت بهداشت بیماران روانی را از گروه‌های آسیب‌پذیر می‌داند و خاطرنشان می‌کند: این بیماران نیازمند حمایت و مراقبت بیشتر و توجه خاص هستند.

رئیس اداره بهداشت روان وزارت بهداشت پیشگیری از اختلالات روانی و ارتقای سلامت روانی جامعه را از دیگر برنامه‌های وزارت بهداشت می‌داند و می‌افزاید: براساس برنامه توسعه چهارم پیشگیری از خودکشی از تکالیف قانونی است که هم‌اکنون در کشور در حال اجراست و از آنجایی که افسردگی مهم‌ترین علت خودکشی در جهان محسوب می‌شود لذا برای اجرای این برنامه بیماران افسرده در نقاط مختلف کشور شناسایی می‌شوند.

وی با بیان این که شناسایی زود هنگام و درمان بموقع بیماران افسرده در کاهش میزان خودکشی در کشور موثر است، یادآور می‌شود: برای اجرای این برنامه از شبکه بهداشتی ‌ درمانی کشور استفاده می‌شود و پزشکان، کادر آنها و بهورزان به عنوان ارائه‌کنندگان خدمت، آموزش‌های لازم را برای شناسایی دقیق و درمان صحیح بیماری می‌بینند.

بودجه پایین‌

در آمریکا، هزینه بیماری‌های روانی سالانه بالغ بر 148 میلیون دلار است. در انگلستان هزینه بیماری‌های روانی در سال حدود 32 میلیون پوند برآورد می‌شود که 45 درصد آن به دلیل از دست دادن کارایی، توانایی و سازندگی بود. تحقیقات جهانی نشان داده‌اند اختلالات روانی، مسوول 11 درصد بار بیماری تحمیل شده به وسیله بیماری‌ها در جهان است، اما در بیشتر کشورهای جهان کمتر از 2 درصد منابع مالی بخش بهداشت به این بیماری‌ها اختصاص داده می‌شود. در کشور ما نیز مانند بسیاری از بخش‌های بهداشت و درمان سلامت روان نیز در گرفتن بودجه لازم توفیق نداشته است. این مساله موجب شده است در طول چند سال اخیر بیمارستان‌های روانی با کمبود بودجه مواجه شوند و به تبع آن کیفیت خدمت‌رسانی به بیماران کاهش یابد.

هرچند در بودجه سالانه ردیف بودجه‌ای برای کمک به بیمارستان‌های روانی و سوختگی در نظر گرفته می‌شود، اما این ردیف بودجه‌ای درحدی نیست که جوابگوی نیازمندی‌های بیماران روانی باشد و از آنجا که بیشتر این بیماران از اقشار ضعیف و مستمند جامعه هستند به دلیل فقر مالی و فقر آگاهی از دانش پزشکی همواره در معرض مخاطرات ناشی از دریافت نکردن بموقع دارو، کوتاهی در مراقبت‌های جدی روانپزشکی و در نهایت تشدید بیماری قرار می‌گیرند.

قوانین جدید در راه

کم نیستند کارشناسانی که معتقدند در حال حاضر قوانین خاص بهداشت‌ روان درخصوص حمایت از بیماران روانی و خانواده‌هایشان در کشور به صورت پراکنده است و در برخی موارد قانونی هم وجود ندارد. این قوانین نیازمند انسجام است.

در حال حاضر، در ایران قانونی مدون و جامع در ارتباط با سلامت روان وجود ندارد. تدوین یک قانون جامع سلامت روان در راستای حفظ حقوق و حرمت بیماران مراجعان و همچنین متخصصان، تعریف و تبیین مسوولیت‌ها، از اولویت بالایی برخوردار است. دکتر نصر اصفهانی، روانپزشک و مجری طرح  قانون بهداشت‌ روان ضمن تایید مطلب فوق می‌گوید: از 2 سال پیش تلاش‌هایی به منظور تدوین قانون بهداشت‌ روان آغاز شد و علاوه بر آن 2 کارگاه دو روزه نیز از سوی یک تیم کارشناسی متشکل از 11 تن از متخصصان در رشته‌های مختلف روانپزشکی که در زمینه روانپزشکی قانونی متبحر بوده‌اند، انجام پذیرفته است.

وی می‌افزاید: سپس پیش‌نویس اولیه قانون مذکور تدوین شده و جهت نظرسنجی به کلیه دانشگاه‌ها، پیشکسوتان، شخصیت‌های مذهبی، مراکز خصوصی، انجمن‌های روانپزشکی، سازمان نظام پزشکی کشور، سازمان پزشکی قانونی، فرهنگستان علوم پزشکی، سازمان بهزیستی و بسیاری از مراکز مرتبط ارسال شد.

وی با اشاره به این ‌که در این راستا از 80 نفر و تعدادی مرکز در ایران نظرسنجی انجام شده است، عنوان کرد: تقریبا 75 درصد موارد در این خصوص نظرات خود را به مرکز ارسال کردند، سپس در یک کارگروهی 10 جلسه‌ای نظرات کارشناسان جمع‌بندی شده است.