گزارش «جامجم» از اجماع بزرگان حافظپژوهی ایران
مردم بالاخره چه حافظی را بخوانند؟
گروه فرهنگ و هنر - سینا علی محمدی : در این که اگر یک کتاب شعر در خانه ما ایرانیان وجود داشته باشد، آن کتاب قطعا دیوان حضرت لسان الغیب حافظ شیرازی است کمتر کسی تردیدی دارد. انس و الفت ایرانیان با غزل های جاودان حضرت حافظ نیز بر کسی پوشیده نیست. اما تا به امروز آیا به دیوان حافظی که در خانه دارید و تفاوتی که با دیگر دیوانهایی که در خانههای دوستان و آشنایانتان موجود است، دقت کردهاید؟ گاهی کلمهای، بیتی و گاه غزلی به طور کامل در چند دیوان حافظ متفاوت درج شده است .
این اختلاف ها دو علت دارد؛ اول وجود نسخههای خطی مختلف و دیگری تصحیحهای کاملا ذوقی و سلیقهای که توسط ادیبان، شاعران و حافظپژوهان بر دیوان حافظ انجام شده است.
استاد بهاءالدین خرمشاهی که به نوعی خود را طراح این ایده میداند در این رابطه گفت : هنگامی که سال 1373 دیوان حافظ به سعی سایه (هوشنگ ابتهاج) منتشر شد، من نقدی بر آن نوشتم و گفتم این تصحیح حسن ختام تصحیحهای حافظ است البته شرطی نیز بر این سخن خود گذاشتم و آن شرط این بود که پس از این تصحیح نسخه خطی جدیدی که قدیمیتر باشد، پیدا نشود و دیگر آن که روش تصحیح علمیتر و آکادمیکتری انجام نشود، اما از آن سال در عرصه حافظشناسی چند اتفاق مهم رخ داده است، اول تصحیح حافظ توسط دکتر عیوضی بر مبنای 9 نسخه خطی ، دوم تصحیح سومی که دکتر نیساری بر مبنای 48 نسخه انجام دادند و منتشر شد و از همه مهمتر انتشار کتاب دو جلدی «دفتر دگرسانیها در غزلهای حافظ» که بر مبنای 50 نسخه قرن 9 با صدگان هشتصد بود که غزلهای حافظ را در بر داشت و هم گزارش دگرسانیها و دگرخوانیها را مشتمل میشد.
وی در ادامه افزود : امروز سردرگمی مردم در انتخاب دیوان حافظی اصیل بیش از هر زمان دیگری است و معتقدم اکنون میتوان بر مبنای کارهای دورانساز دکتر سلیم نیساری و ویرایش دوم حافظ به سعی سایه و کوششهای مهم دیگر مثل نسخههای مرحوم خانلری ، قزوینی یا خلخالی و با گردهم آمدن جمعی متشکل از 5 تا 10 نفر از حافظپژوهان که خود دیوان حافظ را تصحیح کردهاند، دیوانی به دست داد که حداقل برای روزگار ما نسخه نهایی تلقی شود.
عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی درباره ساز و کار اجرایی این طرح نیز گفت: به اعتقاد من بنیاد ایرانشناسی برای انجام این کار با سرپرستی دکتر حسن انوری مناسب است.
از سوی دیگر دکتر کاووس حسنلی، استاد دانشگاه شیراز و مدیر علمی مرکز حافظشناسی شیراز در این رابطه به خبرنگار «جامجم» گفت : طرح چاپ نسخه نهایی و دیوان جامع حافظ از طریق مرکز حافظشناسی شیراز حدود سال 80 یعنی 7 سال پیش تهیه و پیشنهاد شد و یکی ، دو جلسه نیز در همین خصوص در منزل دکتر نیساری با حضور آقای خرمشاهی ، دکتر دادبه و ... جلسهای را برگزار کردیم و درباره مسائل جزیی طرح نیز گفتگو کردیم و طرحی جامع و اجرایی را پیشنهاد کردیم که چگونه میتوان یک نسخه نهایی و مرجع از حافظ تهیه کرد که امضای تعداد زیادی از حافظشناسان را نیز دربرداشته باشد، حتی این کار را ما در شیراز درباره سعدی نیز طراحی کردیم که چندی پیش، آن را در تهران با آقای اکبر ایرانی در میان گذاشتم.
حسنلی با تاکید بر این نکته که بسیار بعید است که اساتید و حافظپژوهان با دور هم نشستن به اجماع برای نسخه نهایی برسند، گفت: طرح ما به این شکل بود که غزل به غزل را از نسخههای معتبر خطی جدا کنیم و برای 30 نفر از حافظ پژوهان برجسته بفرستیم و آنهایی که بیشترین اجماع را داشتند، در متن بیاید و بقیه نیز در تعلیقات و پاورقی ذکر شود وگرنه این که استادان دور هم بنشینند، به هیچ وجه به نتیجه نخواهند رسید. در واقع این طرح و کار کردن با صاحبنظران بزرگ یک هوشمندی اجرایی خاصی میخواهد.
دکتر حسن انوری نیز که در گفتگوی ما با آقای خرمشاهی به عنوان سرپرست این طرح پیشنهاد شد به «جامجم» گفت : هنوز به صورت عملی و اجرایی هیچ کاری انجام نشده است، ولی این کار محاسنی دارد مانند این که بالاخره یک نسخهای به وجود میآید که باعث میشود حداقل مردم تکلیفشان را با دیوان حافظ بدانند و این وضعیت که هر نسخهای ساز خودش را میزند به پایان میرسد و البته عیب این طرح هم این است که جلوی نسخههای تصحیح شده از روی نسخههای خطی را میگیرد و تا حدودی این معنا را دارد که دیگر کسی نباید نسخه جدیدی تصحیح کند.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
