ابتلا به سرطان در سایه مصرف آزبست‌

بر اساس تحقیقات انجام شده از سوی دفتر بررسی آلودگی آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست، کرایزوتایل در غلظت‌های بسیار پایین در هوا، آب، خاک و یخ وجود دارد؛ ولی استفاده از آن در تولیدات و فعالیت‌های مختلف موجب افزایش غلظت این ماده و افزایش انتشار آن در محیط زیست می‌گردد. علاوه بر مصرف کرایزوتایل در انواع محصولات عمده مصرف کرایزوتایل که حدود 85 درصد از استفاده آن را تشکیل می‌دهد متعلق به صنعت سیمان است. کرایزوتایل طی انجام فرآیند تولید و کاربرد محصولات حاوی آن بخصوص انجام فرآیند با دست و بدون استفاده از ماشین آلات بیشترین انتشار را پیدا می‌کند. بسیاری از کشورها بدون توجه به آثار زیانبار این ماده بر سلامت انسان و محیط زیست مبادرت به کاربرد بی‌رویه آن کرده‌اند. هم اکنون در کشورهایی نظیر استرالیا، شیلی و نیز کشورهای عضو اتحادیه اروپا کاربرد این ماده در صنعت ممنوع شده است و روش‌ها، دستورالعمل‌ها و استانداردهایی برای استفاده از محصولات موجود حاوی کرایزوتایل و نیز سایر آزبست‌ها و مدیریت زیست‌محیطی پسماند آنها وجود دارد.

گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی‌

بر اساس گزارش‌های سالانه سازمان بین‌المللی کار، سالانه 2‌‌میلیون کارگر در نتیجه مخاطرات شغلی جان خود را  از دست می‌دهند که از این میان یکی از عوامل اصلی آلودگی آنها به کرایزوتایل و در نتیجه ابتلای آنها به سرطان است.

تحقیقات دفتر بررسی آلودگی آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست نشان می‌دهد، خطرات ناشی از کاربرد این آزبست برای انسان که بیشترین آمار آن در کارگران در معرض این ماده است، عبارتند از: سیندرم‌های پاتوژنیک و بیماری‌های ریوی ازجمله سرطان ریه و مزوتلیوم. آمار نشان می‌دهد سرطان ریه برای کارگران معادن آزبست10 تا 30  برابر بیشتر از دیگر کارگران معادن است.

سازمان جهانی بهداشت همواره در نشست‌ها و گزارش‌های خود در این خصوص بر مخاطرات کاربرد این مواد بر سلامت جوامع بشری تاکید می‌کند که علی‌رغم ادعای کشورهای تولیدکننده کرایزوتایل مبنی بر مستثنی بودن این نوع آزبست از نظر خطرزایی نسبت به سایر انواع آن، این سازمان در گزارش‌های خود ایجاد کلیه بیماری‌های ناشی انواع آزبست، توسط کرایزوتال را تایید می‌‌کند.

آثار سوء بهداشتی و زیست‌محیطی آزبست سفید

بر اساس تحقیقات انجام شده از سوی دفتر بررسی آلودگی آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست، از جمله بیماری‌هایی که از تماس آزبست ایجاد می‌شود، می‌توان بیماری آزبستوز، سرطان ریه و مزوتلبوما را نام برد.

مطالعات اپیدومیولوژیک بخصوص نزد افرادی که با این مواد سر و کار دارند ثابت کرده است تمام انواع الیاف آزبست قادرند سرطان نای و نیز تومورهای بدخیم را در پرده جنب و ریه ایجاد کنند. همچنین امکان بروز سرطان دستگاه گوارش و سرطان حنجره نیز در اثر تماس با این مواد بسیار محتمل بوده و کشیدن سیگار باعث افزایش مرگ و میر ناشی از سرطان ریه در افرادی که در معرض این مواد هستند، می‌شود.

علاوه بر آلودگی‌های ریوی، آزبست با ورود به آب‌های سطحی و زیرزمینی براحتی وارد بدن انسان می‌شود. فیبرهای معلق مواد آلی را جذب می‌کنند و در نهایت این مواد کل سطح فیبر را می‌پوشانند. کرایزوتایل یا آزبست سفید در آب‌های قلیایی تثبیت می‌شود ولی در شرایط اسیدی منیزیم از ساختار فیبری آن جدا شده و این درحالی است که آب بسیاری از رودخانه‌ها حالت اسیدی دارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد در خاک‌های اسیدی منیزیم براحتی از ساختار کرایزوتایل جدا می‌شود و این مساله موجب افزایش غلظت این عنصر در خاک آلوده به کرایزوتایل را افزایش می‌‌دهد. باران‌های اسیدی نیز خود عامل موثری در اسیدی شدن آب و خاک آلوده به کرایزوتایل هستند. آلودگی خاک به این ماده، موجب کاهش شدید رشد و زردی گیاهان می‌شود و میزان تراکم و تنوع گیاهان در این خاک‌ها کاهش چشمگیری را نشان می‌دهد.

در بسیاری از کشورها آمارهای تهیه شده از جوامع شهری و روستایی مقیم در نزدیکی معادن استخراج کرایزوتایل حاکی از بالا بودن شمار بیماری‌های مرتبط با این ماده بخصوص سرطان ریه است.

ارزش اقتصادی آزبست

بر اساس آمارهای جهانی، بیش از 300 میلیون تن آزبست در قرن اخیر از معادن آن استخراج شده است که در هزاران محصول مورد استفاده قرار گرفته است. ذخایر اولترابازیکی کرایزوتایل با تناژ بالا در کانادا، آمریکا، برزیل، شمال ایتالیا، روسیه، زیمبابوه، استرالیا، چین و هندوستان وجود دارند که دارای ارزش اقتصادی هستند. علاوه بر این ذخایری با تناژ کوچک نیز در آهک‌های دولومیتی سرپانتینی شده موجود است. آزبست‌های این نوع ذخایر کیفیتی مرغوب دارند و بر خلاف اکثر ذخایر اولترابازیکی فاقد مگنتیت هستند.

بر اساس تحقیقات انجام شده از سوی دفتر بررسی آلودگی آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست، ارزش اقتصادی کرایزوتایل به طول الیاف آن بستگی دارد. هر چه طول الیاف به کار رفته بیشتر باشد، مقاومت محصول بالاتر خواهد رفت و در نتیجه محصول دارای کیفیت بهتری خواهد بود. کرایزوتایل به دلیل داشتن الیاف طویل از آزبست‌های دارای الیاف بافتنی و مرغوب محسوب می‌شوند که در ساختن کلاچ، لنت، ترمز، نخ تابیده، طناب‌های آزبستی، نوار، نمدها، پرده‌های ضدآتش سالن‌های تئاتر، کلاهخود، پتو، پارچه مخصوص، لباس‌های ضد آتش، صافی‌های شیمیایی و نوار نقاله‌های مقاوم در برابر آتش و دیگر محصولات نسوز از آنها استفاده می‌شود. کرایزوتایل بسادگی به صورت الیاف بسیار ظریف ابریشمی قابل جدا شدن است.

کرایزوتایل ازجمله آزبست‌هایی نیز محسوب می‌شود که دارای الیاف غیربافتنی هستند و غالبا در محصولات متراکم و شکل داده شده نظیر پوشال‌های پوشاننده سقف‌ها، درزگیرهای آزبستی و مقواهای ضخیم کاربرد دارد. در عایق الکتریکی تا 15 درصد آزبست و پلاستیک‌ها تا 35 درصد آزبست به کار می‌رود. این ماده معدنی در صنایع کاغذسازی، رنگسازی، لاستیک و صنایع آجر و سفال نیز کاربرد دارد.

الیاف کرایزوتایل بسیار بلند بیشتر در صنایع نساجی و عایق‌های الکتریکی، الیاف کوتاه‌تر در تولید لنت ترمز، صفحه کلاچ، آسفالت، کفپوش، رنگسازی، پلاستیک، آجر و سیمان و درزگیر و مواد عایق کاربرد دارد. کرایزوتایل مصرفی درمحصولات سیمانی دارای الیاف هستند.

با وجود کاربردهای مفید و بسیار وسیع کرایزوتایل در صنعت، تحقیقات روی کاربران آن و خصوصیات فیزیکوشیمیایی آن موید خطرات بسیار جدی این ماده و آثار سوء آن بر سلامت بشر و محیط‌زیست است.

در بسیاری از کشورها این خطرات مورد توجه قرار نمی‌گیرند و اکثر کارگران شاغل در واحدهای مصرف‌کننده آزبست، معادن استخراج این ماده و نیز مردمی که در تماس با پسماند این مواد هستند و یا در جوار معادن آزبست زندگی می‌کنند بشدت در معرض خطر هستند. بیشتر این افراد از انواع بیماری‌ها و تومورهای دستگاه‌های تنفسی و معمولا بدون دانستن علت ابتلای به این بیماری‌ها رنج می‌برند.

درج کرایزوتایل در فهرست کنوانسیون روتردام‌

در اولین گام برای کاهش کاربرد کرایزوتایل در کشور، کنترل این ماده از ضروریات است. در این خصوص در سال‌های 2006  2004 طی جلسات سالانه کنوانسیون روتردام، درج 5 نوع آزبست به نام‌های کروسیدولیت، آموزیت، ترمولیت، آکتینولیت و آنتوفیلیت در فهرست این کنوانسیون مورد موافقت کشورهای عضو واقع شد، با وجود تلاش‌های بسیار زیاد مدافعان محیط زیست با درج کرایزوتایل که در مقایسه با سایر انواع آزبست بیشترین مصرف را در صنعت دارد مخالف شد. درج مواد در الحاقیه شماره 3 کنوانسیون به معنی مخالفت با واردات آن نیست، بلکه به معنی شناخت ماده مشمول به عنوان ماده‌ای خطرناک در سطح بین‌الملل است. لذا کلیه کشورهای صادرکننده ملزم به کسب مجوز واردات آن از مرجع ذیصلاح کشور واردکننده هستند. به این ترتیب کنترلی قوی بر واردات ماده مشمول در کشور واردکننده ایجاد می‌شود. این موضوع نشان‌دهنده میزان نیاز کشورمان به عنوان یکی از مصرف‌کننده‌های کرایزوتایل به تحقیقات درخصوص جایگزین‌های مناسب این ماده و تلاش بین‌المللی به عنوان کشوری عضو برای وارد کردن این ماده در فهرست مواد مشمول کنوانسیون روتردام در جلسات آینده کنوانسیون است.

حمیده سادات هاشمی‌