تیپ‌گویی‌های‌ برجسته‌ دوبله‌

 یعنی ساده‌ترین راه شناخت. در این نوشته به تعدادی از دوبلورهای برجسته ایرانی پرداخته‌ایم که علاوه بر تسلط در کارشان دوبلور و مدیر دوبلاژ، تیپ‌گوهای درجه یکی هم هستند.

منوچهر اسماعیلی‌

استاد تیپ‌سازی در دوبله کسی نیست جز منوچهر اسماعیلی. او از زمان‌های قدیم و از سال‌های دور با خلق تیپ‌های مشهور و محبوب، توانست کاری کند که مردم سوای جذابیت فیلم‌ها و موضوع‌شان، از شیوه گفتن دوبلور هم لذت ببرند. یکی از مشهورترین تیپ‌گویی‌های اسماعیلی لهجه ابداعی اوست که ابتدا آن را در دوبله فیلم‌های پیتر فالک به کار می‌برد. این شیوه گفتن اگر چه توسط اسماعیلی در فیلم‌ها و به جای شخصیت‌های دیگر هم استفاده شد، اما تجربه نشان داد که هر گاه فیلم جدی‌ای از پیتر فالک نمایش داده شد و اسماعیلی آن نقش را جدی گرفت یا گوینده دیگری جایگزین اسماعیلی شد، همه از اسماعیلی و آن تیپ معروفش یاد کردند.

علاوه بر این، اسماعیلی در برخی فیلم‌ها نیز تیپ‌های خاص و منحصر به فردی را ارائه کرد؛ از جمله این تیپ‌سازی‌ها می‌توان به فیلم «مادر» اثر مرحوم علی حاتمی اشاره کرد. نحوه تیپ‌گویی اسماعیلی به جای شخصیت شیرین‌عقلی که اکبر عبدی آن را با هنرمندی ایفا کرد، هنوز در خاطره‌هاست. جالب این که اسماعیلی هم به جای عبدی حرف زد، هم محمدعلی کشاورز و هم جمشید هاشم‌پور با لهجه عربی. این میزان تسلط بر کار، فقط از عهده هنرمندی مثل اسماعیلی برمی‌آید.

ناصر طهماسب‌

طهماسب را اغلب با صدای شیک و مدرن و تلخی می‌شناسیم که مثلا روی کاری گرانت، ریچارد دریفوس و جیمز استوارت به یاد داریم. اگر اسماعیلی سوای توانایی‌های دیگرش با تیپ‌سازی‌هایش شناخته می‌شود، برعکس او طهماسب را کمتر کسی با تیپ‌گویی‌هایش به یاد می‌آورد. اما او یکی از بزرگ‌ترین تیپ‌گوهای تاریخ دوبله ایران است. در دوبله «سوته‌دلان» که اتفاقا طهماسب مدیردوبلاژ آن نیز بوده، به جای کسانی صحبت کرده که شاید در نگاه اول اصلا تصورش را هم نمی‌کنیم که این صدا را همان کسی می‌گوید که در سریال «ارتش سری» کسلر را گفته است.

در صحنه‌ای از این فیلم که مجید ظروفچی میکروفن مجلس را به دست می‌گیرد و با آن بازی می‌کند، کسی که می‌خواهد این مزاحم را دک کند و به او «کله‌خربزه» می‌گوید طهماسب است. همچنین در همین فیلم فردی که به جای مرحوم جهانگیر فروهر حرف می‌زند و واژه‌ها را در سریع‌ترین زمان می‌گوید، کسی نیست جز طهماسب.

ایرج رضایی‌

فیلم «بوچ کاسیدی و ساندانس کید» را اگر دیده باشید در کنار شخصیت‌های جذابی که پل نیومن و رابرت ردفورد ایفا می‌کنند، شخصیتی را به یاد دارند که پیرمردی است بذله‌گو و وراج که دائما آب‌دهانش را زمین می‌اندازد و خونسرد است.

خیلی‌ها هم هستند که صدای زیبای ایرج رضایی را می‌شناسند؛ همان صدای خسته اما باوقاری که به جای شخصیت‌های پا به سن گذاشته اغلب حرف می‌زند و مدیردوبلاژ بسیار ماهری نیز هست و از کارهایش می‌توان به همین سریال «ارتش سری» اشاره کنیم. هیچ کس باور نمی‌کند که ایرج رضایی گوینده نقش آن پیرمرد بامزه فیلم «بوچ کاسیدی و ساندانس کید» باشد.

 او با تغییر ماهرانه صدایش و گفتن «اخمخ» به جای «احمق» و نیز کشیدن واچه‌های پایان هر جمله‌اش آن‌قدر بامزه است که فراموش‌نشدنی به نظر می‌رسد. آواز «یه گلی گوشه چمن» را نیز از زبان رضایی در دوبله همین نقش می‌شنویم.

ابوالحسن تهامی‌

این استاد دوبله و مدیر دوبلاژ برجسته که شماری از بهترین دوبله‌ها را در کارنامه دارد و اینک بهترین و سنجیده‌ترین نقدها را درباره دوبله‌ها می‌نویسد، زمانی یکی از بهترین تیپ‌گوها بود. اگر دوبله «راکی» را دیده باشید، در برابر نقش‌گویی هنرمندانه چنگیز جلیلوند به جای سیلوستر استالونه به جای راکی، او گوینده نقش برادر زن راکی است. تهامی لهجه خاصی را به‌جای این شخصیت به کار گرفته و کاملا از واژه‌هایی استفاده می‌کند که گاهی تماشاگر از خنده روده‌بر می‌شود. مدیر دوبلاژ این فیلم خود تهامی است، همچنین او مدیردوبلاژ فیلم مهم دیگری است به نام «این گروه خشن». در صحنه‌های پایانی این وسترن محبوب و تاریخی، تهامی به جای یکی از سیاهی‌لشکران فیلم که بر سر جنازه‌های قهرمانان می‌لولد و دنبال دندان طلای آنهاست حرف می‌زند. دیالوگ کوتاه تهامی به جای آن آدم بی‌رحم با آواز بازاری «حالا پاشو آلو بنداز» همراه می‌شود. همان‌جاست که تهامی استادانه به جای «آلبالو» می‌گوید «آبالو».

ایرج ناظریان‌

کمتر کسی را می‌شناسیم که در استادی مرحوم ایرج ناظریان کوچک‌ترین تردیدی داشته باشد.

او که سال‌های متمادی به جای بازیگران بزرگ مثل برت لنکستر، یول برینر، چارلز برانسون، رابرت دنیرو (در «شکارچی گوزن») و داوود رشیدی (در «هزاردستان») صحبت کرده بود، در بسیاری از فیلم‌های پرمخاطب به جای شخصیت‌های ناقص و کوتوله حرف زده است. نوع نقش‌گویی ناظریان نیز به گونه‌ای است که نمی‌توان صدایش را تشخیص داد، مگر این که از زیر و بم‌های صدای این استاد مطلع باشید.

و...

به این افراد اضافه کنید صدای صادق ماهرو را به جای «گوریل انگوری»، ایرج پزشکیان به جای مار کارتون «رابین هود»، ناصر طهماسب ایضا به جای یوگی در کارتون «یوگی و دوستان»، احمد عبادی به جای سگ دوست داشتنی کارتون «لوک خوش‌شانس» که در آن نقش اصلی را منوچهر والی‌زاده با هنرمندی تمام گفت، خسرو شکیبایی به جای شخصیت نابینای فیلم هندی «شعله»، حسین عرفانی به جای «دی‌دی» در سری فیلم‌های این کمدین آلمانی و...

امیرمحمد صادقی‌