تولد ‌سازمان ‌جاسوسی ‌الکترونیکی آلمان

وقتی اگوست هانینگ، معاون وزیر کشور آلمان در مورد آخرین دیدار رسمی‌اش از بریتانیا صحبت می‌کند چهره‌ این کارشناس اطلاعاتی بی‌روح و خشک به ناگاه جان می‌گیرد و احساسات بر اظهاراتش سایه می‌افکند.

او که پیش‌تر ریاست آژانس جاسوسی خارجی آلمان (BND) را برعهده داشت از مجموعه‌ای از مختصصان متبحر و خبره می‌گوید که به یمن تجهیزات الکترونیک و رایانه‌ای فوق‌پیشرفته و گرانقیمت مسوولیت نظارت، ضبط و ارزش‌گذاری ارتباطات مخابراتی و رایانه‌ای را بر عهده دارند. همه اقدامات این مجموعه به غایت محرمانه و کاملا کاربردی است.

دفاتر مرکزی ارتباطات دولتی‌ (GCHQ) نام جایی است که چنین تاثیر عمیقی بر معاون شوبل گذاشته است. این مرکز شنود در حومه چلتنهام قرار گرفته و مجموعه‌ای حلقه‌مانند به ارزش 8/2 میلیارد دلار را در خود جای داده است. این مجموعه که نزدیک به 4 هزار نفر در آن مشغول فعالیت هستند پیشرفته‌ترین تاسیسات شنود مخابراتی و نظارت بر مراودات اینترنتی در دنیا است که هم‌سنگ یا در واقع جزیی از شبکه جاسوسی NSA تلقی می‌شود.

انیگما یا ماشین رمزنویسی افسانه‌ای آلمان‌ها که در دوران جنگ دوم جهانی مورد استفاده قرار می‌گرفت در مجموعه‌ای موزه مانند در GCHQ نگاهداری می‌شود. اسلاف کارکنان این مجموعه بودند که موفق به رمزگشایی از نحوه عملکرد انیگما شدند و امکان دستیابی به محتوای ارتباطات رادیویی آلمان‌ها از سال 1940 میلادی تا پایان جنگ دوم جهانی را فراهم آوردند.

همان طور که رمزگشایی از انیگما تاثیری عمیق بر سرنوشت جنگ دوم جهانی گذاشت هانینگ اعتقاد دارد آژانس‌هایی مثل GCHQ تفاوت‌های دنیای امروز را رقم می‌زنند. تنها مشکل این است که هیچ نهادی که هم‌سنگ GCHQ باشد در آلمان وجود ندارد.

در آلمان 4 نهاد پلیس فدرال، دفتر تحقیقات جنایی‌ (BKA)، دفتر فدرال صیانت از قانون اساسی‌ (BFV) و سرویس اطلاعات فدرال‌ (BND) مشغول فعالیت‌های اطلاعاتی-امنیتی هستند که در مجموع 75 مجموعه نظارتی در سراسر آلمان را مدیریت می‌کنند اما این‌ها قطعا به لحاظ کارآمدی با GCHQ یا NSA قابل قیاس نیستند.

با این حال گمان می‌رود شرایط در این حیطه خیلی زود متحول شود. کارگروهی از BKA از ماه آوریل سال‌جاری میلادی به دستور شوبل در حال کار روی طرح جاه‌طلبانه ایجاد اولین مرکز نظارت الکترونیک آلمان است. این برنامه نظارتی گسترده آخرین گام از مجموعه طرح‌های امنیتی پیشنهادی شوبل برای زیر و رو کردن خط‌مشی امنیتی  جاسوسی آلمان و البته جنجال برانگیزترین آن‌ها است.

قرار است تاسیسات جدید در ساختمان مرکزی BVA در کلن راه‌اندازی شود که بنای سیمانی ستاره شکلی است. این مرکز که تا پیش از این دست‌‌اندرکار اموری چون مدیریت وام‌های دانشجویی،‌ حفظ اطلاعات مربوط به اتباع خارجی مقیم آلمان و این که چه کسانی محق به استفاده از علایم و نشان‌های دولتی آلمان در خارج هستند، بود با اجرایی شدن طرح شوبل به کانون نظارت بر مراودات مخابراتی  اینترنتی در قلب اروپا تبدیل خواهد شد.

قرار است آژانس فدرال فناوری اطلاعات (BIT) جایی که سامانه‌های نظارت الکترونیک با توانایی‌هایی مشابه تاسیساتی که ایالات‌متحده و بریتانیا در اختیار دارند را در خود جای خواهد داد به یکی از زیر مجموعه‌‌های BVA تبدیل شود و فعالیت خود را از اواسط سال آینده میلادی آغاز کند.

این مجموعه پس از راه‌اندازی به چیزی که حتی خود مقامات آلمان با لحنی کنایه‌آمیز از آن تحت عنوان NSA کوچک یاد می‌کنند، ‌تبدیل خواهد شد.هانینگ اخیرا در نامه‌ای به پارلمان آلمان (بوندستاگ)‌ از ضرورت ایجاد تاسیساتی به روز و برخوردار از جدیدترین فناوری‌ها برای کسب توانمندی مقابله با تحولات سریعی که در دنیای ارتباطات رخ می‌دهد، سخن گفته بود.

به اعتقاد او اگر قرار است آلمان بتواند با تهدید و تحولات قرن بیست و یکم روبه‌رو شود باید از توان نظارت بر موج جدید تحولات تکنولوژیک چون ارتباط اینترنتی، اینترنت بی‌سیم و آنچه در اتاق‌های محاوره اینترنتی می‌گذرد، برخوردار باشد.

قیاس نادرست‌

توانمندی‌های عظیم مراکز نظارت مخابراتی و اینترنتی امریکا و بریتانیا موجب شده برنامه آلمان‌ها در قیاس با آن‌ها کوچک و بی‌اهمیت جلوه کند.

دفاتر مرکزی NSA در ایالت مریلند در منطقه‌ای وسیع به اندازه شهری کوچک قرار گرفته است. این مرکز که «شهر مرموز» نام گرفته بر روی هیچ نقشه‌ای ثبت نشده استNSA . بزرگ‌ترین آژانس اطلاعاتی در ایالات‌متحده است که نزدیک به 38 هزار کارمند دارد. جیمز بامفورد، نگارنده دو کتاب پرفروش در مورد NSA از این مجموعه تحت عنوان بزرگ‌ترین، مرموزترین و قدرتمندترین نهاد اطلاعاتی دنیا یاد کرده است.

نتیجه فعالیت‌های آژانس نه چندان خوشنام NSA ایجاد شبکه‌ای تحت عنوان اشلون است که متشکل از تاسیسات استراق سمع مخابراتی و نظارت اینترنتی به علاوه سامانه‌های تحلیل داده‌ها استGCHQ .  جزیی از این شبکه تلقی می‌شود. این شبکه تقریبا تمامی اشکال ارتباطات ماهواره‌ای، رادیویی و حتی خطوط مخابراتی زمینی در سراسر دنیا را زیر نظر دارد.

NSA به مدد همین شبکه در سپتامبر سال 2007 میلادی نهادهای اطلاعاتی آلمان را از برنامه‌های تروریستی شبکه تحت رهبری فریتز گلوویتز مطلع ساخت. کارشناسان NSA این شبکه را با رمزگشایی از نامه‌‌های الکترونیکی‌ای که بین گلووتیز و شخصی ناشناس در پاکستان رد و بدل می‌شد، شناسایی کردند.

با این حال نام NSA به رسوای‌های سیاسی و امینتی گره خورده است. سال 2003 میلادی بود که مارک ملین از تکنیسین‌های شرکت مخابراتیAT‌ِ‌T به وجود اتاقی مخفی در مجاورت مرکز ارتباطات اینترنتی این شرکت در سانفرانسیسکو پی برد. در ادامه مشخص شد این اتاق مملو از تجهیزات نظارتی و جاسوسی است.

این کشف اتفاقی از فعالیت‌های جاسوسی NSA  و سرکشیدن‌های این نهاد در ارتباطات اینترنتی شهروندان عادی آمریکا پرده برداشت و جنجالی به‌پا کرد. به‌ظاهر NSA پس از حوادث یازدهم سپتامبر 2001 از طریق این تجهیزات نزدیک به نیم‌میلیارد نامه الکترونیکی شهروندان آمریکایی را برای جاسوسی ضبط کرده بود.

در موردی دیگر که موجبات شرمساری دولت بریتانیا را فراهم آورد، مشخص شدGCHQ  به درخواست‌ NSA مکالمات نماینده یکی از کشورها در شورای امنیت سازمان ملل را در روزهای منتهی به جنگ عراق استراق سمع کرده بود و حتی شواهدی از شنود مکالمات کوفی عنان، دبیرکل سازمان ملل متحد به دست آمد.

مخالفت با طرح‌های شوبل

مقدمه‌چینی شوبل برای ایجاد نسخه‌ای کوچک از‌ NSA در آلمان به‌گونه‌ای بوده که حتی احزاب اپوزیسیون دولت آنگلا مرکل، صدر اعظم این کشور هم جرات مخالفت صریح با آن را ندارند.با این حال وبر شوتز، سخنگوی حزب سبزهای آلمان اذعان دارد دیدگاه‌ها نسبت به این طرح چندان خوش‌بینانه نیست و خیلی‌ها اعتقاد دارند امکان تبدیل شدن این نهاد به مجموعه‌ای غیرقابل کنترل وجود دارد.

افشین مظاهری