تجمل؛آفت توسعه‌

به باور بسیاری از ‌اندیشمندان، تجمل‌پرستی و تجمل‌خواهی برای مردم تباهی‌آور است و در نهاد آدمی انواع بدی‌ها و فرومایه‌گی‌ها و عادات زشت را پدید می‌آورد و فضایل و نیکی‌ها را از میان می‌برد. آنان همواره تاکید کرده‌اند که تجمل‌خواهی و اعیان منشی موجب بدبختی و انقراض جوامع است؛ هر قدر تجمل و اسراف زیاد شود، به همان اندازه تهیدستی نیز افزایش خواهد یافت.

حضرت امام خمینی (ره)‌ معمار انقلاب اسلامی نیز در مناسبت‌های مختلف یادآوری کرده‌اند که روحیه تجمل‌خواهی، ارزش‌های انسانی و اسلامی را نابود خواهد کرد. ایشان از تجمل‌پرستی و تجمل‌گرایی به کاخ‌نشینی یاد کرده‌اند و شرط پیشرفت علمی و صنعتی کشور را کنار گذاشتن این روحیه دانسته‌اند. امام خمینی (ره)‌ شرط اصلی اجرا شدن احکام نورانی اسلام را پرهیز از طبع کاخ‌نشینی و تجمل‌پرستی توصیف کرده‌اند.

رهبر معظم انقلاب نیز در این زمینه فرموده‌اند: «شما بدانید که گرایش اشرافی‌گری چیزی نیست که بشود با قانون، دادگاه و امسال اینها علاجش کرد. خیلی سخت‌تر از اینهاست. آن کسانی که به اشرافی‌گری گرایش دارند دلشان برای زندگی اشرافی لک می‌زند، یعنی خوردن و پوشیدن، زندگی کردن و مشی  کردن به سبک اشراف و دوری از زندگی متوسط مردم، یکی از کارهایی که می‌کنند، این است که این دید و ذهنیت را در مردم به وجود بیاورند که این نوع زندگی خوب و ارزش است.» ایشان در سفر اخیر خود به استان فارس و در دیدار با استادان و دانشجویان دانشگاه‌های این استان نیز بار دیگر از تجمل‌پرستی و اشرافی‌گری به عنوان موانع درونی انقلاب اسلامی یاد کردند.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در این سخنرانی با اشاره به بروز برخی موانع جدید درونی و بیرونی در مقابل انقلاب اسلامی فرمودند: مصرف‌زدگی، تجمل‌پرستی و مسابقه اشرافی‌گری که متاسفانه امروز در جامعه وجود دارد، از جمله موانع درونی است که باید به همت بیشتر مردم، مسوولان و رسانه‌ها حل شود.» بر  اسا س این تاکیدها مردم و مسوولان و کارشناسان باید برای مقابله با روحیه تجمل‌گرایی  چاره‌اندیشی کنند.

شهین پیران، پژوهشگر علوم انسانی در این زمینه معتقد است: از وقتی ثروت در جامعه به عنوان یک ارزش تلقی شد و احترام و شان اجتماعی اغنیا نسبت به فقرا مرتبه بالاتری یافت، تب رفاه‌زدگی و مصرف‌گرایی حتی تظاهر به ثروتمندی در جامعه افزایش یافت.

وی تاکید دارد: تا چند سال پیش در ایران فقط قشر کوچک و خاصی به تجملات در زندگی توجه نشان می‌داد، اما متاسفانه تبلیغات بی‌هدف و افسارگسیخته و بی‌توجهی به مساله الگوسازی در جامعه باعث شد، این بیماری به طبقات دیگر اجتماعی نیز رسوخ کند.  وی می‌افزاید: تجمل‌گرایی بیماری دیروز و امروز جامعه ما نیست، تاریخ ما همواره به دلیل فراز و فرودهای بسیار، گرفتار این معضل بوده است.

غلامرضا مصباحی مقدم، نماینده تهران در مجلس هفتم و عضو کمیسیون اقتصادی مجلس نیز بر این باور است: با این که ایران کشوری نفتی است و درآمد نفت درآمدی بادآورده برای ملت تلقی می‌شود، ما را دچار رفاه کاذب کرده است.

وی تصریح دارد: البته اگر استفاده عقلایی از درآمد نفتی داشته باشیم، نباید ما را دچار رفاه کاذب کند. همچنان که بعضی کشورهای صادرکننده نفت، به جای استفاده فوری و کوتاه‌مدت از درآمد نفتی به طور عمده این درآمد را برای سرمایه‌گذاری و توسعه اقتصادی کشورشان استفاده می‌کنند و سعی بر توزیع عادلانه آن دارند.

این کارشناس اقتصادی، درآمد نفتی را موجب بزرگ شدن دولت می‌داند که بخش عمده‌ای از درآمد نفتی میان کارمندان دولت توزیع می‌شود. مصباحی مقدم یادآور شد: وقتی نفت صادر می‌شود کالا به کشور وارد می‌شود و در واقع سود واردات کالاها به جیب واردکننده می‌رود و رفاه کوتاه‌مدت و کاذب را برای این قشر موجب می‌شود و به فرهنگ مصرفی و زندگی تشریفاتی دامن زده می‌شود.  وی افزود: بسیاری از مردم می‌خواهند زندگی خود را با سطح زندگی مصرفی و تجملی در کشورهای صنعتی تطبیق دهند؛ البته بسیاری از سرمایه‌داران کشورهای صنعتی ثروت خود را از کم کردن مصرف و افزودن بر پس‌انداز و سرمایه‌گذاری در بخش صنعت، معدن و کشاورزی به دست آورده‌اند.  او تاکید کرد: آنان می‌دانند توسعه کشورشان همراه با سرمایه‌گذاری بیشتر است و به این دلیل به تجملات رو نمی‌آورند.  این اقتصاددان اسلامی افزود: متاسفانه اگر سرمایه‌دار ایرانی درآمد بیشتری به دست آورد، به جای سرمایه‌گذاری بیشتر در کشور به زندگی تجملی و هزینه‌های آنچنانی روی می‌آورد که این نیز موجب می‌شود دیگران نیز با نگاه به زندگی این ثروتمند، چشم و هم‌چشمی کنند و حتی خانواده خود را تحت فشار قرار دهند.

منتخب مردم تهران در مجلس هشتم، این زندگی تجملی را نوعی الگوسازی و فرهنگ‌سازی برای دیگران می‌داند.  مصباحی مقدم همچنین بر برگزاری مراسم عروسی در ایران و هزینه‌های سنگین این مراسم تاکید کرد و گفت: هزینه‌هایی که امروز برای مراسم عروسی در کشورمان می‌شود، در کمتر کشوری نظیر دارد. وی به مقایسه سطح زندگی مردم کشورهای ترکیه، پاکستان، اندونزی و مالزی پرداخت و اظهار کرد: زندگی بسیاری از مردم در این کشورها غیرتشریفاتی و کم‌هزینه است که نتیجه این سبک زندگی، سرمایه‌گذاری بیشتر و پیشرفت اقتصادی است.  این نماینده مجلس تصریح کرد: بعضی وسایل زندگی ما فقط برای پر کردن چشم مخاطب است، بدون این که استفاده و رفاهی را برای خانواده به همراه داشته باشد و تنها دست و پاگیر زندگی است.

مصباحی‌مقدم بر این باور است که برای مقابله با نگرش و فرهنگ تجمل‌گرایی باید فرهنگ را از طریق فرهنگ اصلاح کرد. وی تاکید کرد: باید سمت و سو و جهت آموزش خانواده به فرزندان، مدارس و دانشگاه‌ها و حتی فیلم‌های سینمایی و تلویزیونی به سوی تغییر این نگرش، ساده‌زیستی و توجه به توسعه کشور و نسل آینده باشد.

این کارشناس اقتصادی یادآور شد: باید الگوی مصرف را برای مردم تعریف کرد، به گونه‌ای که ملتی با نشاط، سالم و پرکار داشته باشیم و سرمایه‌گذاری‌ها نیز موجب توسعه کشور شود.

مصباحی‌مقدم بر زندگی ساده بزرگان دین اسلام تاکید کرد و گفت: الگوی زندگی ما، بزرگان دین اسلام هستند.
پیامبر اکرم(ص)‌ الگوی دینی ماست. در عصر حاضر زندگی ساده و بدون تشریفات مراجع تقلید باید الگوی ما باشد.
زندگی بسیاری از استادان دانشگاه‌ها ساده و بی‌آلایش است و آنان باید به جامعه معرفی شوند. وی ادامه داد: متاسفانه فرزندان ما تا چشم باز می‌کنند، الگوی آنان امریکا و اروپاست.

محمدرضا میرتاج‌الدینی، نماینده تبریز و نایب رئیس اول کمیسیون فرهنگی هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی نیز معتقد است: با وجود مشکلات اقتصادی که در ایران وجود دارد و اقتصاد شکوفایی لازم را نداشته است، اما شاهد رشد بالای مصرف در کشور هستیم. وی با تاکید بر این که «میزان مصرف در کشور با کشورهای ثروتمند اروپایی برابری می‌کند» یادآور شد: این موضوع بسیاری از مشکلات اقتصادی را در کشور دامن می‌زند و موجب می‌شود سرمایه کشور در مسیر مصرف از دست برود.

وی اصلاح نگرش مصرف‌گرایی و تجمل‌گرایی در کشور را نیازمند عزم جدی دستگاه‌های ذی‌ربط می‌داند که باید با تبلیغات، اطلاع‌رسانی و ترویج فرهنگ ساده‌زیستی این نگرش را اصلاح کنند. این صاحب‌نظر فرهنگی یادآور شد: رسانه ملی در این زمینه مسوولیت سنگینی را به عهده دارد و صدا و سیما باید در این زمینه کار فرهنگی انجام دهد.

میرتاج‌الدینی به دیدار اخیر اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس هفتم (در اردیبهشت انجام شد)‌ با عزت‌الله ضرغامی، رئیس سازمان صدا و سیما و معاونان وی اشاره کرد و گفت: در این جلسه بر ضرورت فرهنگ‌سازی برای مقابله با مصرف‌گرایی و کاهش تجمل‌گرایی تاکید شد. میرتاج‌الدینی تصریح کرد: زندگی سالم و رفاهمند مطلوب است. باید تمام آحاد جامعه از سطح زندگی مطلوب برخوردار باشند، اما این موضوع جدا از اسراف، تبذیر و تجمل است. نماینده منتخب مجلس هشتم با بیان این‌که زندگی ساده می‌تواند سالم و رفاهمند باشد، اظهار کرد: این موارد باید از یکدیگر تفکیک شوند. در این میان، کارشناسان اجتماعی و اقتصادی بر این موضوع اتفاق نظر دارند که واردات بی‌رویه کالاهای پرزرق و برق و تبلیغات بی‌رویه کالاهای غیرضروری زمینه‌ساز مصرف‌گرایی و تجمل‌خواهی شده است.

عفت شریعتی، نماینده مشهد و نایب‌رئیس کمیسیون اجتماعی در مجلس هفتم نیز با انتقاد از تبلیغات بی‌رویه کالاهای غیرضروری در صداوسیما، این تبلیغات را زمینه‌ساز مصرف‌گرایی در جامعه دانست. وی همچنین از افزایش روحیه مصرف‌گرایی در برخی شهروندان ایرانی انتقاد کرد و گفت: فراموش نکنیم که زیاده‌روی در مصرف جز تحمیل هزینه‌های غیرقابل جبران بر دولت و خانواده‌ها فایده‌ای ندارد.

مهرنوش خانزائی