همه اقوام من‌

رویا ولی‌زاده تهیه‌کننده برنامه «همه اقوام من» در داخل استودیو است و قرار است تا دقایقی دیگر کار ضبط این برنامه آغاز شود. این برنامه همه روزه به جز شنبه و یکشنبه به مدت نیم ساعت از شبکه جهانی صدای آشنا برای ایرانیان مقیم خارج پخش می‌شود. ولی‌زاده زودتر به استودیو آمده تا گزارش‌های تولیدی و قطعه‌های موسیقی و ترانه برنامه را آماده کند تا همه کارها به موقع انجام شود.

در استودیو آلبرت کوچویی روزنامه‌نگار و گوینده و مجری قدیمی را می‌بینم که متن برنامه را می‌خواند. درمی‌یابم که اجرای برنامه با اوست. به یاد سال‌های دور می‌افتم. حدود 20 سال پیش بود که در گروه ادب و هنر رادیو در میدان پانزده خرداد به اتفاق او و دوستانی دیگر برنامه‌های ادبی و کتاب تهیه می‌کردیم. چرخ‌های عمر خیلی سریع می‌چرخند. گویی همین پارسال بود که این برنامه‌ها را می‌ساختیم. آن زمان این همه شبکه‌های رادیویی فعالیت نمی‌کردند، عمدتا یک رادیو بود و تعدادی برنامه که البته به برنامه‌های فرهنگی توجه ویژه‌ای می‌شد. کوچویی آخرین خبرهای فرهنگی و هنری جهان را ترجمه می‌کرد و با نثر ژورنالیستی روان و زیبای خود می‌نوشت. برنامه‌ها در بین اهالی فرهنگ بویژه استادان و دانشجویان شنوندگان زیادی داشت. پیش از آن که با کوچویی صحبت کنم، سلام و احوالپرسی گرمی، به نشانه سال‌ها آشنایی سرآغاز این دیدار است.

سپس به سراغ ولی‌زاده می‌روم و از او می‌خواهم درباره برنامه نکته‌‌هایی را بیان می‌کند. او می‌گوید: برنامه «همه اقوام من» 5 روز در هفته ساعت 5 صبح به وقت ایران پخش می‌شود. ساعت پخش آن در بخش‌هایی از امریکا 5 بعدازظهر است و در اروپا و استرالیا در ساعت‌های دیگر، مخاطبان از آن استفاده می‌کنند. برنامه کاری از گروه اروپایی شبکه صدای آشناست.

ضبط برنامه آغاز می‌شود. آرم زیبا و پرمحتوایی دارد که ایرانی مقیم خارج با شنیدن آن دل به وطن می‌سپارد و به یاد آشنایی و آشنایان دیرین می‌افتد. سپس کوچویی کلام را آغاز می‌کند و اولین آیتم ضبط می‌شود. آیتم بعدی درباره ورزش‌ها و بازی‌های بومی محلی استان خراسان است.

کوچویی این‌طور می‌خواند: از ورزش‌ها و بازی‌های بومی خراسان بسیار می‌توان نام برد: بازی چشم بسته، کشتی باچوخه و بازی‌های دیگر. در این فرصت بازی اوستا سه پایه را برایتان شرح می‌دهم.

حالا نوبت به بخش گزارشی برنامه می‌رسد. پهلوان گزارشگر برنامه سری به پژوهشکده موزه ملی ایران باستان‌زده و گزارشی شنیدنی را ازاین موزه تهیه کرده است. مدت گزارش 5 دقیقه است. با اشاره ولی‌زاده، تهیه‌کننده برنامه به داخل استودیو می‌روم تا دو سه دقیقه‌ای با کوچویی صحبت کنم. از کوچویی می‌پرسم چطور شد که گویندگی این برنامه را به عهده گرفت؟

پاسخ می‌دهد: از سال جدید گویندگی را به من داده‌اند. موضوع برنامه ایران و اقوام متفاوت ایران است که برایم جالب بوده.

کسی که ایران را دوست داشته باشد، باید با فرهنگ و آیین‌های اقوام مختلف این سرزمین آشنا باشد و دست‌کم شناخت اندکی از آن داشته باشد.

وقتی از کوچویی می‌پرسم آیا خودتان به مناطق مختلف ایران رفته و مراسم و آیین‌های سنتی را دیده‌اید؟ خیلی قاطع می‌گوید: بله بله. من تقریبا تمام مناطق ایران را گشته‌ام و با بسیاری از آیین‌های به جا مانده از دوره‌های پیشین آشنایم.

از جمله مراسمی که برای من خیلی جالب بوده، قالی‌شویان مشهد اردهال کاشان است. حتی در دهه 1350 گزارش‌هایی را از آنجا برای رادیو تهیه کردم. من همچنین مراسم عروسی سنتی در برخی روستاها بویژه در جنوب کشور را دیدم که واقعا جالب بود. در آذربایجان نیز از نزدیک تماشاگر آیین‌های متفاوتی بودم. مثلا می‌توانم به جشن برداشت انگور و دیدار نوازندگان و عاشق‌ها اشاره کنم. بارها و بارها به تماشای مسابقات کشتی باچوخه در خراسان و گیله مرد در غرب مازندران و گیلان رفتم. پس وقتی برنامه «همه اقوام من» را اجرا می‌کنم، با تمام وجود در آن غرق می‌شوم و به یاد سال‌هایی می‌افتم که در سرزمین زیبایمان سفر می‌کردم.

با پایان گزارش پهلوان، به سرعت از استودیو خارج می‌شوم تا کوچویی آیتم بعدی را اجرا کند.

پس از آن صدای موسیقی دلنشین و خاطره‌انگیزی برنامه را حال و هوایی دیگر می‌دهد: نوایی  نوایی ... این ترانه برای خیلی از ما آشناست و با هر اجرایی زیباست. وقتی نوایی در حال نوازش گوش ماست، فرصتی دوباره پیش می‌آید تا با ولی‌زاده بیشتر صحبت ‌کنم تا اطلاعات بیشتری درباره برنامه به دست آورم. او می‌گوید: پخش برنامه «همه اقوام من» از 15 بهمن 86 شروع شد. از ابتدا خودم تهیه‌کننده آن بودم.

گوینده‌اش هم آقای حمید منوچهری بود. از امسال کوچویی گویندگی آن را برعهده گرفته است. با تعجب می‌پرسم چرا به این سرعت گوینده را تغییر دادید؟ پاسخ می‌دهد. آقای منوچهری هم گوینده برنامه بود و هم کارگردان بخش‌های نمایشی آن.

کارشان خیلی سنگین بود. چون علاوه بر برنامه «همه اقوام من» در چند برنامه دیگر به کارگردانی و اجرای بخش‌های نمایشی مشغولند.

بنابراین از آقای کوچویی دعوت کردیم با ما همکاری کنند. آقای منوچهری نیز همچنان کارگردان بخش‌های نمایشی هستند.

به دنبال قطعه نوایی، کوچویی اعلام می‌کند دومین گزارش برنامه از موزه پژوهشی دانشگاه تهران با نگاهی به دوره عصر سنگی ایران است. وقتی گزارش پخش می‌شود، آقای حدادی صدابردار برنامه را می‌بینیم که از فرصت استفاده کرده و غرق در مطالعه یک روزنامه‌ ورزشی می‌شود. دقت او بیشتر به خبرهای مربوط به تیم پرسپولیس است. به شوخی به او می‌گویم: 6 امتیاز پرسپولیس را برگرداندند. سرش را از مقابل روزنامه برمی‌گرداند و محکم می‌گوید: نه، اینها همه حرف است. نمی‌گذارند تیم ما قهرمان شود. سپس گویی کسی را پیدا کرده که سفره دلش را برای او باز کند، ادامه می‌دهد: داوری‌ها خیلی بد است. نمی‌دانم چرا داورها با تیم ما میانه خوبی ندارند. اما تیم ما هر نتیجه‌ای به دست بیاورد، من آن را دوست دارم. بعد از گفتن این جمله‌ها حدادی دوباره به صفحه روزنامه خیره می‌شود و با اشتیاق خبرهای آن را می‌خواند تا این که لحظه‌های پایانی گزارش می‌آید و او روزنامه را کنارمی‌گذارد و تمرکز خود را روی میز صدا قرار می‌دهد.

دقایق پایانی برنامه هم ضبط می‌شود و آنگاه عوامل برنامه چند دقیقه‌ای استراحت می‌کنند تا ضبط برنامه بعدی آغاز شود. کار ضبط «همه اقوام من» از ساعت 30/10 صبح آغاز شده و حالا ساعت 15/11 است. ولی‌زاده می‌گوید: امروز باید 5 برنامه را ضبط کنیم. بنابراین اگر کارمان تا ساعت 14 نیز ادامه یابد، باید همین جا بمانیم. از او می‌خواهم حالا کمی بیشتر درباره برنامه و آیتم‌هایش توضیح دهد. او می‌گوید: در هر برنامه، مطالبی را درباره آیین‌های گوناگون یک منطقه یا استان به سمع شنوندگان می‌رسانیم. این مطالب درباره موسیقی مناطق، جشن‌ها، عزاداری‌ها، بازی‌های بومی و محلی، برداشت محصول و... است. سعی می‌کنیم شنونده را به استان‌ها و مناطق مختلف ایران ببریم. تنوع در محتوا و موسیقی برنامه از اولویت‌های ماست. بعلاوه هر برنامه دو بخش گزارشی دارد. به این مجموعه باید بخش‌های نمایشی را هم افزود. ولی‌زاده حرف‌هایش را این‌گونه ادامه می‌دهد: سعی ما این است که برنامه ضرباهنگ سریعی داشته باشد. البته این ضرباهنگ تناقضی با محتوای برنامه ندارد. غنی بودن محتوا مهمترین هدف ماست.

پس از گفتگوی مختصر با ولی‌زاده، او یک لیوان چای تعارف می‌کند. من هم آن را به کوچویی تعارف می‌کنم که می‌گوید: قبلا نوشیدم و یک لیوان بیشتر برایم خوب نیست. او به داخل استودیو می‌رود تا برنامه دوم ضبط شود. آرم برنامه با صدای حمید منوچهری است: ایران، سرزمینی است برای همه اقوام من...

جهانگیر چراتی‌