حقوق و تکالیف سالمندی‌

در روایات، سالمندی جلوه‌ای از نور الهی دانسته شده است. عزت‌مندی سپیدمویی و سالمندی از آن روست که سالمند، رسالت انسانی خویش را در این روزگار پرآشوب به شایستگی انجام داده و اینک با انبوهی از تجربه‌های گرانسنگ، در کنار دیگر افراد جامعه قرار دارد.

یکی از دانشمندان در مورد کهنسالی و سالمندی چنین می‌گوید: «بشریت، پیشرفت اخلاقی خود را مدیون کهنسالان است. در کهنسالی، انسان بهتر و فرزانه می‌شود و تجربه‌های خود را به نسل‌های آینده انتقال می‌دهد. بدون کهنسالی، بشریت راکد می‌ماند.»

اسکینر، روان‌شناس معروف نیز در این مورد می‌گوید: «سالخوردگی تا حدی شبیه سرزمین دیگر است. اگر پیش از سفر به‌این سرزمین خود را آماده ‌این سفر کرده باشید، در آنجا به شما خوش‌تر خواهد گذشت.»

با وجود افزایش عده سالخوردگان در جهان امروز، باز هم آنها در مقایسه با دیگر گروه‌های سنی در اقلیت هستند.
این گروه باید بدانند که پیر شدن، تغییرات نقشی می‌طلبد تا بتوانند راه خود را در جامعه با دیگران هموار سازند.

تکلیفی به نام سالمندی

بنا بر آنچه گفته شد سالمندی مرحله‌ای از تکامل بشر است و باید سعی کنیم خود را با آن انطباق دهیم و این دوره از زندگی را نیز با نشاط و خرسندی و سپاسگزاری به درگاه خدا سپری کنیم.

به طور خلاصه می‌توان تکالیف رشد و تکاملی دوران سالمندی را بدین گونه شرح داد:

برقرار ساختن شرایط زندگی منطبق با تغییر شرایط اقتصادی یا بدنی؛

 یافتن دوستان تازه برای جانشین ساختن به جای دوستانی که از دنیا رفته‌اند یا مهاجرت کرده‌اند؛

 پیدا کردن و گسترش فعالیت‌های تازه برای پر کردن اوقات فراغت روزافزون؛

پرداختن به فعالیت‌های اجتماعی برنامه ریزی شده برای سالمندان؛

لذت بردن از فعالیت‌های مناسب سالخوردگان.

حقوق سالمندی‌

جامعه نیز تکلیفی در مقابل سالمند دارد و متناسب با آن سالمند حقی بر گردن جامعه و خانواده خواهد داشت و آن  قدرشناسی است. قدرشناسی  از سالمندان، رفتار درست و محترمانه و شناخت نیازهای روحی آنان است. از ضروری‌ترین نیازهای سالمندان، محبت و توجه است. گرچه آنها از نظر مادی بی‌نیاز باشند، نباید نیاز به محبت و توجه به‌ ایشان را نادیده گرفت. قدرشناسی به صورت احترام یا سخن گفتن از روی مهر، مشاوره با آنان در امور مختلف زندگی، برطرف ساختن مشکلات ایشان و نیز در مواردی با مقدم داشتن آنان برخود بروز می‌کند. همچنین واگذاری کارهایی که از عهده آن بر می‌آیند گرچه در نظر اول به آنها زحمت می‌دهد ولی در واقع حس کنترل بر محیط پیرامون را به آنان بر می‌گرداند.

امام سجاد علیه‌السلام درباره حقوق سالمندان می‌فرماید: «حق سالخورده‌این است که حرمت پیری‌اش را بداری. اگر سوابق فضیلت در اسلام دارد، تجلیلش کنی. او را مقدم بداری. در اختلافات خصمانه با او رو به رو نشوی. در راه رفتن بر او سبقت نگیری و پیشاپیش او راه نروی. نادانش نشماری. اگر رفتار جاهلانه‌ای کرد، تحمل کنی. به مقتضای سوابق مسلمانی و سالمندی، احترامش کنی که حق سن و سال نیز چون حق اسلام است.»

توصیه به بقای خانواده

خانواده، یکی از کانون‌های مقدس در دین اسلام است؛ زیرا در پرتو خانواده است که بقای نسل تضمین می‌شود و خانواده محل امنی برای آرامش افراد و بستری برای کمال انسان می‌گردد. از این رو در آموزه‌های دینی، برای ایجاد و ماندگاری این کانون سفارش‌های فراوانی شده است. مهم‌ترین دستور اسلام در این خصوص، احترام گذاشتن فرزندان به والدین و یاری رساندن به آنان است. قرآن کریم، احترام به پدر و مادر را بعد از ایمان به خداوند متعال قرار داده است؛ زیرا آنان، زحمات زیادی برای فرزندان کشیده‌اند. در آیه‌ای می‌خوانیم: «به انسان وصیت کردیم که به والدینش خوبی کند. مادرش او را به دشواری برداشت و به دشواری حمل کرد.... هنگامی‌که به40سالگی رسید گفت: پروردگارا! در دل من انداز نعمت‌هایی را که بر من و بر پدر و مادرم بخشیدی، سپاس گویم».

وظایف دولت

دولت اسلامی‌با عنایت ویژه به مسائل اجتماعی سالمندان، مانند ارائه خدمات درمانی و کمک هزینه، می‌تواند تا اندازه‌ای از رنج آنان بکاهد. امام علی علیه‌السلام در منشور حکومتی خود به مالک اشتر، چنین کاری را وظیفه حاکم می‌داند و می‌فرماید: «از یتیمان خردسال و پیران سالخورده که راه چاره‌ای ندارند و دست نیاز بر نمی‌دارند، پیوسته دلجویی کن؛ زیرا مسوولیتی سنگین بر دوش زمامداران است.... پس بخشی از وقت خود را به کسانی اختصاص ده که به تو نیاز دارند.»