روزهای بیم و امید کنگو

حاضران امید داشتند شاهد امضای توافقنامه‌ای باشند که به طولانی‌ترین و ناشناخته‌ترین جنگ داخلی آفریقا پایان می‌دهد. 10 آوریل بود. قرار بود ژوزف کانی، رهبر افسانه‌ای شورشیان اوگاندا که زمانی جوانکی بی‌دست و پا بود که به کلیسا خدمت می‌کرد و طی 20 سال گذشته هدایت شورشیان ارتش مقاومت ربانی (LRA) را برعهده داشته که هر از چند گاهی با خروج از مخفیگاه‌هایی در کنگو و سودان امنیت و آرامش مناطق شمالی اوگاندا را می‌گرفت به محل برگزاری نشست بیاید.

فضای سنگین حاکم بر محل برگزاری نشست به‌خوبی ملموس بود. این سنگینی به ویژه وقتی شورشیان ملبس به پوتین‌های نظامی، شلوارهای چریکی و تی‌شرت‌های خاک گرفته و کثیف در معرض دید قرار می‌گرفتند بیشتر
احساس می‌شد.

در روزهای منتهی به زمان برگزاری نشست صحبت از خلع سلاح شورشی‌‌ها بود که جنگجویان چریکی قابلی هستند اما شهرت خود را بیشتر به علت بی‌رحمی‌شان در کشتار و نه توانمندی‌های نظامی کسب کرده‌اند. برخی مثل سالس 24 ساله که می‌گوید در سال 1995 میلادی به LRA پیوسته است مشتاق به گفتگو با دیگران است.

او در حالی که مسلسل کلاشینکفی را محکم به سینه‌اش چسبانده است، می‌گوید: دولت کارهای ناشایست زیادی انجام داد و به همین دلیل ما با نیروهای دولتی می‌جنگیدیم. او در حالی که لبخندی بر لب دارد،‌ می‌افزاید: با این حال اکنون با هم مذاکره می‌کنیم و اگر جنگ تمام شود من به خانه‌ام باز می‌گردم و به ارتش می‌پیوندم.

سالس در حال حرف زدن بود که یکی از فرمانده‌های شورشی‌ها که نه به واسطه درجه‌اش که با تلفن ماهواره‌ای همراهش قابل شناسایی بود به او اشاره کرد. سالس خیلی زود در میان انبوه بوته‌‌ها ناپدید شد.

در آن روز ماه آوریل در حالی که همه انتظار می‌کشیدند سر و کله هیات مذاکره‌کننده شورشیان پیدا شود ناگهان هیجان خاصی محل برگزاری مذاکرات را در برگرفت. نمایندگانی از سوی کانی آمده بودند تا بگویند او برای امضای موافقت و صلح آمادگی ندارد.

کانی خواستار مشخص شدن این مساله شده بود که در صورت امضای توافقنامه عدالت چگونه تحقق پیدا می‌کند. برای اکثر حاضران در محل انتظار ملال‌آور برای آمدن کانی آن هم پس از دو دهه جنگ و کشتار در اوگاندا که در ضمن آن ده‌ها هزار تن کشته شده و دو میلیون نفر آواره شدند چندان هم غیرقابل تحمل نبود.

عدالت‌ عنصر محوری مذاکرات صلح بود. درست در زمانی که ایوری موسونی، رئیس‌‌جمهور اوگاندا ارتش خود را برای تعقیب واحدهای شورشیان LRA به شمار کشور اعزام می‌کرد از دادگاه جنایت بین‌المللی خواست این گروه را به دلیل ارتکاب جنایات علیه بشریت تحت تعقیب قرار دهد.

این دادگاه پس از بررسی دادخواست دولت اوگاندا علیه کانی و تعدادی از فرماندهان ارشد گروهش قرار مجرمیت صادر کرد. پس از آغاز مذاکرات در سال 2006 میلادی شورشیان اعلام کردند تنها در صورتی توافقنامه صلح را امضا می‌کنند که پرونده رهبران این گروه نزد دادگاه جنایی بین‌المللی‌ بسته شود.

با وجود اعتراض گروه‌های حقوق بشر مقرر شد دادگاه جنایی بین‌المللی با مجازات‌های جایگزین برای محکومان موافقت کند. این مجازات جایگزین می‌تواند طیفی از رسیدگی به اتهامات رهبران شورشیان در دادگاه‌های اوگاندا تا اعلام عفو عمومی پس از انعقاد قرارداد صلح را شامل شود اما همانطور که تاخیر آن روز نشان داد کانی چیزی به مراتب بیشتر می‌خواهد.

خیلی زود آشکار شد کانی مذاکره‌کننده ارشدLRA  را به دلیل اختلاس ده‌ها هزار دلار و کوتاهی در رساندن نامه‌ای از رئیس‌جمهور اوگاندا به او که متضمن تعهد دولت برای در امان بودن فرماندهان ارشد شورشیان بوده از کار برکنار کرده است.

با بر هم خوردن مراسم امضای معاهده صلح در روز 10 آوریل دیگر هیچکس نتوانست با کانی که در مواقع عادی هم دور از دسترس بود و پس از اعدام دستیارش در اواخر سالجاری میلادی محتاط‌تر هم شده است، ارتباط برقرار کند. کم‌کم شایعاتی بر سر زبان‌ها افتاد که از بالا گرفتن درگیری‌های داخلی شورشیان و رقیب‌های کانی حکایت داشت.
در چنین شرایطی آینده مذاکرات صلح در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است. برای آنانی که هنوز به این مذاکرات امید دارند شانس بعدی برای کانی روز دهم ماه می و زمانی که نمایندگان دولت اوگاندا باری دیگر در ناحیه‌ای مرزی با سودان گرد می‌آیند تا در مورد برقراری صلح صحبت کنند از راه می‌رسد.

در شرایطی که شکیبایی طرف‌های دخیل در مذاکرات اندک‌اندک رنگ می‌بازد هیچکس به درستی نمی‌داند آیا کانی این بار برای امضای معاهده صلح در محل مذاکرات حاضر خواهد شد یا نه.

حامیان بین‌المللی این مذاکرات که تاکنون 10 میلیون دلار برای پیشبرد آن هزینه کرده‌اند از این که روند مذاکرات بیش از آن که در جهت حل و فصل مشکلات شمال اوگاندا باشد حول محور پول و داد و ستدهای سیاسی دور می‌زند، ناراضی هستند.

در حالی که طرف‌های خارجی دارو، غذا و پول در اختیار شورشیان LRA قرار داده‌اند تا از حمله به مراکز جمعیتی خودداری کنند آنها هنوز هم در مناطق بی‌قانون و دور از دسترس کنگو، سودان و جمهوری آفریقای مرکزی می‌کشند و غارت می‌کنند.

سازمان ملل برای اعزام کلاه‌ آبی‌های این سازمان به اوگاندا با هدف مقابله با LRA اعلام آمادگی کرده است. موسونی هم در حالی که با یک دست هویج صلح را به شورشیان  نشان می‌دهد با دست دیگر چماق قدرت نظامی را با هدف سرکوب آنها بالا برده است.

او همزمان با پیگیری مذاکرات صلح به دولت‌های سودان و کنگو پیشنهاد کرده به آنها برای سرکوب شورشیان LRA کمک کنند.

منبع: اشپیگل‌