کوچولوهای خجالتی‌

این احساس نه‌تنها می‌تواند بر رشد اجتماعی کودک تاثیری منفی به جا گذارد، بلکه می‌تواند موجب کاهش عملکرد تحصیلی و افت آموزش و یادگیری او شود.

تعریف کمرویی‌

کمرویی، صفت فردی است که به خاطر ترسویی، احتیاط کاری و عدم اطمینانش دچار این مشکل می‌شود. فرد کمرو هوشیارانه از مواجهه با افراد یا چیزهای مشخص یا انجام کاری همراه آنان بیزار است.

در گفتار یا کردار خود ملاحظه‌کار است، از ابراز وجود بیزار است و به طور محسوسی ترسو است. فرد کمرو کناره‌گیر یا بی‌اعتماد  یا از خمیرمایه دیگری باشد چون شخصیتی پرسش انگیز، بی‌اعتماد و مشکوک کمرویی برای افراد مختلف دارای معانی متفاوت است. کمرویی شرایط پیچیده‌ای است که آثار مختلفی بر جای می‌گذارد. از ناراحتی مختصر تا ترس بی‌مورد از مردم و روان رنجوری حاد.

علایم کمرویی‌

تشدید ضربان قلب، برافروخته شدن چهره، بهم خوردن آهنگ تنفس، تغییر در تن صدا، از علایم فیزیولوژیکی در افراد کمروی می‌باشد. دوری جستن از جمع، خجالت کشیدن و به لکنت افتادن، بریده و کم‌حرف زدن، مضطرب بودن دستپاچه شدن، ناخن جویدن و با انگشتان خود بازی کردن، با لباس خود ور رفتن، سر را پایین انداختن و زیر چشمی نگاه کردن، غرق در افکار خود شدن و بیشتر به خود توجه کردن. از ویژگی‌های دختران و پسران کم‌رو می‌باشد. کمروها بیشتر تمایل دارند با کوچکتر از خود بازی کنند و سرگرم باشند. آنها سرگرم شدن و بازی کردن با اشیاء و لوازم مختلف را به جای انسان‌ها ترجیح می‌‌دهند با صدای آهسته و غیرطبیعی سخن گفتن، گرفته و نگران بودن. بیزاری شدید از نگاه‌های منتقدانه دیگران، ضعف اعتماد به نفس، بی‌جرات و شهامت بودن در عین توانمندی و قدرتمند بودن دوری از دعوت کردن و دعوت شدن توسط دیگران و در نهایت تمایل به تنهایی از دیگر خصوصیات کمرویی است.

عوامل کمرویی‌

خانواده یکی از منابع اساسی در ایجاد کمرویی است. نحوه ارتباط خانواده و تجارب اولیه پسران و دختران خصوصا در سال‌های پیش از دبستان  و اوایل دبستان نقش اساسی در شکل‌گیری شخصیت آنان خواهد داشت و الگوی رفتاری بزرگسالان برنامه‌های تلویزیونی، نحوه و میزان ارتباطات عاطفی  کلامی و اجتماعی بزرگسالان با دختران و پسران بیشترین تاثیر را در رشد اجتماعی کودکان دارد.

انتظارات نامعقول والدین از دختران خود در شرایط مختلف و وادار کردن آنها به انجام رفتارهای قالبی و تصنعی در موقعیت‌های مختلف اجتماعی همچون در حضور جمع مهمانان ومهمانی‌ها، در کوچه و خیابان هنگام غذا خوردن و لباس پوشیدن، صحبت کردن و سختگیری بیش از حد و توقعات فراوان و غیرضروری، تنبیه، تحقیر یا برعکس حمایت‌های افراطی از اصلی‌ترین زمینه‌های رشد معیوب اجتماعی فرزندان و بروز کمرویی است.

به طور کلی علل مختلف کم‌رویی را در موارد زیر می‌توان خلاصه کرد:

1 - وجود فرد کمرو در خانواده مثل پدر و مادر و الگوگیری از او

2 - تحقیر کودک در خانه و مدرسه

3 - برچسب زدن کمرویی بر کودک و تلقین به او

4 - مقایسه کودک با دیگران

5 - توقع بیش از حد از کودک

6 - تجارت منفی کودک در موقعیت‌های مختلف‌

7 - نقل مکان‌های مکرر خانواده

8 - طلاق یا مرگ یکی از والدین‌

9 - آرمان‌گرایی والدین و یا جامعه

راه‌های پیشگیری از کمرویی‌

بیشتر اوقات خجالت هنگامی در طفل ایجاد می‌شود که او در زندگی خانوادگی خود تکیه‌گاه مطمئنی نمی‌یابد تا با اطمینان و اعتماد به آن شخصیت خود را ثبات بخشد. همین کمبود باعث می‌شود کودک از تجربه کردن وقایع تازه و عجیب برحذر باشد. ممکن است والدین بگویند که من چند فرزند دارم اما چرا فقط این یکی کمرو از آب درآمده است. توجه داشته باشید حتی در یک خانواده که نحوه تعلیم و تربیت در آن یکسان است، همه افراد بهره یکسانی از آن نخواهند برد، پس اگر متوجه کمرویی فرزند خود شدید به هیچ وجه او را با فرزندان دیگر مقایسه نکنید.
همچنین نباید رفتار و کردار او را تایید کنید، مثلا بگویید آفرین چه دختر ساکتی!  یا او بچه بسیار خوبی است همیشه گذشت می‌کند.

از این‌رو از کودک خود توقع انجام کارهای محال را نداشته باشید سعی کنید انجام کارهایی را از کودک درخواست نمایید که می‌دانید از عهده آنها برمی‌آید و مثلا اگر در دوره ترس‌های کودکانه است از او نخواهید که در استخری از آب بپرد و یا به زیرزمین تاریک برود.

زیاد از حد نگران فرزند خود نباشید

اگر ترس و نگرانی شما در مورد فرزندتان زیاد از حد باشد، ناخودآگاه‌ این ترس را به کودکتان نیز منتقل می‌کنید. اگر این روش را ادامه دهید، امکان عمل و ابتکار را از او می‌گیرید. در ضمن سن و سال او را از یاد نبرید و او را به انجام کارهای ساده تشویق کنید که از هر عامل دیگری در تصحیح رفتارش مناسب‌تر است.

ابتکارات کودک را هم دست‌کم نگیرید، به کارهای کودک خود بها بدهید و بدانید که او در حد توان خود توانسته کارهایی هر چند کوچک را انجام دهد.

کودک را از مدرسه نترسانید

ورود به مدرسه را دروازه دخول به اجتماع فرزندتان بدانید و هر ترس و تردیدی را از دل او دور کنید. کودک را با تنبیهات احتمالی مدرسه نگران نسازید.

از سوی دیگر به کودکان در کشف هر چیز جذب‌کننده‌ای که در وجودشان هست کمک کنید و از امروز به تعریف کردن از فرزند خودتان به خاطر تمام چیزهای جذب‌کننده‌ای که در اعمال و وجود او می‌یابید، بپردازید.

کودکان را وابسته به خود نکنید، فرزندان یا شاگردان خود را صرفا به این دلیل که بهتر می‌توانید آنان را تحت کنترل یا ساماندهی درآورید، تشویق به وابستگی نکنید.

به کودکان یاد بدهید که مسوول کارهای خودشان باشند. کودکان را تشویق کنید که در مقابل دیگران نیز مسوول باشند.

کودک را از شکست نترسانید، بروز برخی اشتباهات را مجاز بدانید و بگذارید کودک با صرف وقت کافی متکی به نفس‌تر شود. کودکان کمرو به دلیل اضطراب ناشی از شکست در کار یا انجام نادرست عملی از انجام هر کاری می‌ترسند. به کودکان بیاموزید به استقبال مخاطرات حساب‌شده بروند و شکست را متحمل شوند.

ترتیبی بدهید که کودکان به هنگام تنهایی با خودشان راحت باشند. تنهایی، زمانی که به عنوان ابزاری برای برقراری ارتباط با خود انتخاب می‌شود می‌تواند تجربه‌ای مثبت باشد. این به آن معناست که مکان‌هایی اختصاصی و اوقاتی فردی در اختیار کودک شما قرار داده شود.

سعی کنید فرزندان خود (به‌خصوص فرزندان کمرو)‌ را قدری بیشتر نوازش کنید. تماس جسمانی باعث می‌شود که کودک احساس طرد شدن نکند. این کار احساس رضایت را در او ایجاد می‌کند و واقعیت وجودی او را مورد تایید قرار می‌دهد.

نحوه رفتار با کودک خجول‌

پدر و مادر بیش از آن که تصور می‌کنند بر زندگی فرزندشان تاثیر می‌گذارند به همین دلیل توصیه می‌شود: دقت کنید لقب خجالتی به فرزندتان ندهید کودکان تمایل دارند صفت‌هایی را که به آنها نسبت می‌دهند درونی سازند و همان‌گونه رفتار کنند آنچه شما به فرزندتان می‌گویید تاثیر زیادی بر افکار و رفتار او دارد.

اجازه ندهید سایرین هم فرزندتان را خجالتی صدا کنند زیرا کودکان یاد می‌گیرند که خودشان را از طریق چشم یا کلمات دیگران ارزیابی کنند.

فرزندتان را تشویق کنید تا درباره علت خجالت کشیدن با شما صحبت کند. کودک را از قبل برای موقعیت جدید آماده سازید برای مثال اگر قرار است به تولد دوستش برود با او درباره مهمانی صحبت کنید.

رفتارهای اجتماعی کودک را تشویق کنید همچنین موقعیتی ایجاد کنید تا کودکان دیگر جلب فرزندتان شوند برای مثال هنگامی که به پارک می‌روید چند اسباب‌بازی و سرگرمی جالب با خود همراه ببرید تا کودکان دیگر به دور فرزندتان جمع شوند.

دیانا رحمتی‌