صنعت داروی کشور در دوران انقلاب اسلامی

در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی ، در سال 1357تعداد بسیاری از شرکت های خصوصی خارجی ، ایرانی و مختلط در بخش داروی ایران فعالیت می کردند و برآیند این فعالیت ها، بازاری با گردش مالی حدودا 300میلیون دلار سال بود. کل مصرف داخلی دارو از 366میلیون ریال در سال 1341به 22هزار و 460ریال در سال 1357رسیده است. این بازار دارویی تقریبا 3500قلم فرآورده دارویی را با نام تجاری دربر می گرفت که 70درصد آن وارداتی بود و از حدود 30درصد باقیمانده که در داخل ایران تولید می شد، بیش از نیمی از بازار به محصولاتی تعلق داشت که تحت امتیاز شرکت های خارجی تولید می شد و به فروش می رسید.

این شرکت ها داروهای خود را با نام های تجارتی یا ژنریک اختصاصی ارائه می کردند. هنوز هم می توان پزشکان یا داروسازان قدیمی را دید که بیشتر داروها را با نام های تجارتی یا اختصاصی اسم می برند و در نسخه آنان چنین نام هایی به چشم می خورد.

سولفات باریم ، کریستال نمک طعام و الکل اتیلیک تنها مواد اولیه دارویی کشور در سال های نخست بعد از انقلاب بود و مشتقات پنی سیلین از مهمترین ماده اولیه تولیدی در دهه 60در کشور محسوب می شد.از آنجا که اجرای طرح ژنریک بر صنایع داخلی تکیه داشت ، در سال 1359شورای انقلاب طی مصوبه ای به وزارت صنایع و معادن اجازه داد تا به پیشنهاد وزارت بهداری و بهزیستی ، به اعزام مدیران دولتی به کارخانه های داروسازی اقدام کند. این مدیران از تیر ماه 1359در کارخانه های دارویی مستقر شدند واین به معنای خلع ید از شرکت های دارویی با مالکیت بیگانه بود.

از حدود 40شرکت داخلی تولید کننده دارو، 28شرکت رسما به مالکیت دولت درآمدند که توانمند ترین شرکتها در زمینه تولید دارو در میان شرکت های دولتی شده بودند. در مطالعه ای که در سال 1368در سازمان برنامه و بودجه وقت صورت گرفت به صراحت آمده است که اگر طرح ژنریک طراحی نمی شد و ما در سال 1368می خواستیم بر اساس الگوی مصرف سال 1356عمل کنیم سالانه می بایست بالغ بر 13میلیارد دلار صرف واردات دارو کنیم در حالی که در هیچ یک از سال های پس از انقلاب اسلامی میزان واردات دارو از حدود نیم میلیارد دلار فراتر نرفته است.

در حال حاضر در کشور 10هزار داروساز فعالیت می نمایند و تعداد 7هزار داروخانه ، 60شرکت داروسازی و 38شرکت تولید مواد اولیه فعالیت دارند. در حال حاضر گردش بازار مالی داروی کشور حدود 1.5 میلیارد دلار است که از این میزان 95درصد را تولیدات داخلی و تنها 5درصد را تولیدات خارجی تشکیل می دهد.

تولید بیش از 95درصد نیاز دارویی کشور از نظر کمی که در مقایسه با سال های قبل از انقلاب که تنها 25درصد بوده است ، بی تردید پیشرفت مهمی به حساب می آید.

داروهای نوترکیب

تاسیس بزرگترین کارخانه تولید داروهای نوترکیب پروتئینی در کشور یکی دیگر از دستاوردهای علمی در حوزه پزشکی است. این کارخانه در نوع خود به لحاظ فضاهایی که دارد جز کم نظیرترین کارخانه های این فن در دنیاست و این زیرساخت را به وجود آورده که تقریبا تمام داروهایی را که از طریق زیست فناوری قابل تولید هستند، تولید کنیم. از آنجا که برای تولید واکسن هپاتیت B، این دارو از طریق سلول جانوری یا مخمر یا باکتری تولید می شود، هم اکنون هر 3 روش در این کارخانه وجود دارد و خط تولید واکسن هپاتیت B راه اندازی شده است و بزودی محصولات دیگر نیز در آنجا به نتیجه خواهد رسید. این افتخار بزرگی برای کشور ماست و ایران با تولید این دارو به خودکفایی رسیده و جمع کشورهای تولید کننده پیوسته است.

دارویی برای ایدز

ساخت دارویی برای تقویت سیستم ایمنی و درمان علائم بیماری ایدز دستاورد دیگر دانشمندان کشور است. این دستاورد حاصل تلاش 15مرکز تحقیقاتی در داخل کشور و برخی محققان خارج از کشور است که حدود 7سال کار تحقیقاتی آن طول کشید و دارو بر اساس ترکیب گیاهی شکل گرفته است.

بدون عارضه بودن و اثر بخشی این دارو که آیمود نام دارد از ویژگی های بارز آن است. بر این اساس ، استفاده از آیمود برای پیشگیری از ورود بیمار مبتلا به ویروس اچ.آی.وی به مرحله ایدز در مقایسه با داروهای موجود که شیمیایی هستند، مقرون به صرفه تر است ؛ چرا که استفاده از داروهای شیمیایی همواره با عارضه همراه هستنددر حال حاضر، آخرین مرحله تحقیقات مطالعات پس از مصرف داروی ایدز ساخت داخل در آستانه انجام است.

این مرحله با تصویب وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی روی 600بیمار و به مدت 3ماه انجام می شود. چنانچه در این مرحله ، آیمود عارضه ای نداشته باشد و اثربخشی آن ثابت شود، دارو وارد بازار می شود.

دلارام شجاعی باغینی