استفاده از فناوری‌های جدید در نگهداری فرآورده‌های خونی‌

در زمان اهدای خون، خون از بازوی فرد اهدا‌‌کننده در کیسه‌های مخصوصی جمع‌آوری می‌شود و همزمان خون گرم جمع‌آوری شده که تحت تاثیر نیروی گریز از مرکز قرار می‌‌گیرد، تجزیه شده و به کیسه‌های محتوی عصاره غلیظ شده‌ای از گلبول‌های قرمز خون که مجموعه‌ای از تثبیت‌کننده‌های مواد شیمیایی و مواد غذایی به آن اضافه شده است، منتقل می‌شود. این محصول سرخ رنگ یک واحد از فرآورده‌های خونی منجمد است که آماده مصرف است و برای افرادی که نیازمند دریافت گلبول‌های قرمز خون هستند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این مرحله فرآورده‌های خونی آزمایش و سپس بسته‌بندی می‌شود و از نظر مدت زمان و شرایط ماندگاری توسط قوانین نظارتی سازمان غذا و داروی امریکا مورد بررسی قرار می‌گیرند. این در حالی است که استفاده از فناوری‌های نوین پزشکی در مراحل آماده‌سازی می‌تواند ایمنی و همچنین مدت زمان نگهداری این فرآورده‌ها را افزایش ‌دهد و شرایط مناسبی را برای استفاده از این منبع ارزشمند که همواره محدودیت‌های بسیار زیادی در دستیابی به آن وجود دارد، فراهم می‌کند. یک واحد نیم لیتری از خون کامل با قرار گرفتن تحت تاثیر نیروی گریز از مرکز به بخش‌های مختلفی تقسیم می‌شود، بخش 275 میلی‌متری سطح فوقانی پلاسمای لیمویی رنگی است که محتوی پلاکت‌های خونی است و در ایجاد لخته خون نقش موثری دارد. لایه 225 میلیمتری که در بخش انتهایی قرار می‌گیرد از گلبول‌های قرمز یا اریتروسیت‌ها تشکیل شده است که اکسیژن و دی‌اکسید کربن را در بخش‌های مختلف بدن به گردش درمی‌آورد و با لایه نازکی از گلبول‌های سفید یا لکوسیت‌ها که بخشی از سیستم ایمنی بدن هستند پوشیده شده است. از آنجایی که بیماران مختلف به فرآورده‌های خونی مختلفی نیاز دارند، بسته‌بندی این فرآورده‌ها به صورت مجزا این امکان را در اختیار پزشکان معالج قرار می‌دهد تا بتوانند از این محصولات برحسب نیاز بیماران استفاده کنند. کاهش مواد زیستی غیرضروری مانند گلبول‌های سفید در گلبول‌های قرمز احتمال عدم پذیرش خون تزریق شده از طریق سیستم ایمنی بدن فرد را به حداقل می‌رساند.

اگرچه تاکنون بسیاری از محققان موفق به ساخت جایگزین‌های خونی مصنوعی شده‌اند که احتمال خطر کمتری در انتقال بیماری‌ها دارد و می‌توان آن را در حجم زیادی تهیه کرد، اما تاکنون هیچ‌یک از این فرآورده‌های مصنوعی نتوانسته است به عنوان جایگزین مناسبی برای سلول‌های خونی بنیادی که در بدن انسان رشد می‌کند، مطرح باشد. یکی از مهمترین فناوری‌های جدیدی که در نگهداری از فرآورده‌های خونی مورد توجه قرار گرفته است، استفاده از نگهدارنده‌های جدیدی است که مانع از بین رفتن ویژگی‌های طبیعی سلول‌های خونی در زمان نگهداری شده و علاوه بر این مدت زمان ماندگاری آن را نیز افزایش می‌دهد.

برچسب‌های بارکد‌دار: روی هریک از واحدهای خونی، بارکد‌های مخصوصی وجود دارد که بانک خون با استفاده از آن اطلاعاتی را نسبت به واحدهای خونی اهدا شده که بی‌نام و نشان است از طریق مراکز داده مرکزی که اطلاعات فرد اهداکننده در آن ثبت شده است، به دست آورد.
این بارکد علاوه بر کیسه‌های خونی، روی 4‌‌لوله آزمایش کوچک از نمونه خونی فرد اهدا‌کننده که در زمان اهدای خون گرفته می‌شود، ثبت خواهد شد که برای آزمایش و بررسی نمونه خون به آزمایشگاه‌های مراکز انتقال خون فرستاده خواهد شد.

مواد نگهدارنده: گلبول‌های قرمز خون حتی در حالت انجماد نیز به موادی نیاز دارند که بتواند شرایط مناسبی را برای نگهداری آنها به وجود آورد. ماده نگهدارنده  3AS-حاوی نیترات سدیم، فسفات سدیم، آدنین، کلرید سدیم و دکستروزاست که به عنوان یک ماده ضدانعقادی عمل می‌کند و سبب حفظ یکپارچگی ساختمانی سلولی می‌شود و متابولیسم طبیعی آنها را حفظ می‌کند. این ماده سبب رقیق شدن گلبول‌های قرمز شده و بنابراین فرآورده خونی به آسانی از طریق سوزن‌های تزریق به رگ‌های خونی منتقل می‌شود.

جلوگیری از لخته شدن: به صورت طبیعی خون در خارج از بدن به سرعت لخته شده و خشک خواهد شد. برای رفع این مشکل محلولی به نامD2CP برای جلوگیری از لخته شدن خون، در زمان اهدای خون به فرآورده‌های خونی افزوده می‌شود. استفاده از این روش زمینه مناسبی را برای حفظ خصوصیات و ویژگی‌های طبیعی سلول‌های خونی به وجود آورده و مانع از دست رفتن تاثیرگذاری مناسب آنها می‌شود.

تاریخ انقضا: گلبول‌های قرمز در دمای 1 تا 6 درجه سانتی‌گراد 42 روز یعنی یک ماه بیشتر از شرایط بهینه نگهداری پلاکت‌ها در دمای 20 تا 24 درجه سانتی‌گراد، زنده می‌مانند. در فناوری جدیدی که محققان دانشگاه ماساچوست به آن دست یافته‌اند؛ در صورتی که گلسیرین معمولی به گلبول‌های قرمز خون اضافه شود می‌توان زمان نگهداری فرآورده‌های خونی حاوی گلبول‌های قرمز را در حالت منجمد تا یک سال افزایش داد. اما تنش وارد شده به گلبول‌های خونی در هنگام منجمد شدن و همچنین حذف گلسیرین از این محصول وقتی از حالت انجماد خارج می‌شود، سبب می‌شود تنها تا یک روز قابل مصرف باشند.

نوع گروه خونی: زنجیره‌های پروتئینی و قندی که آنتی‌ژن نام دارند و در سطح گلبول‌های قرمز مستقر می‌شوند، نوع گروه خونی فرد را تعیین می‌کنند. در صورتی که در یک واحد خونی آنتی‌ژن‌هایی وجود داشته که با گروه خونی فرد مطابقت نداشته باشد، نمی‌توان این واحد خونی را به فرد نیازمند خون تزریق کرد. محققان امیدوارند در آینده‌ای نه چندان دور به روشی جدید برای حذف آنتی‌ژن‌ها از گلبول‌های خون دست یابند که می‌تواند ایمنی و کاربرد انواع گروه‌‌های خونی را افزایش دهد.

بهای خون‌

تولید این محصول نیازمند عبور از مراحلی است که 24 ساعت از زمان گرفتن خون به طول خواهد انجامید. قیمت یک واحد فرآورده خونی حاوی گلبول‌های قرمز که تعداد گلبول‌های سفید آن کاهش یافته است در کشور امریکا حدود 220 دلار است. عمل پیوند کلیه نیازمند یک تا دو واحد خون است و عمل پیوند قلب نیز 4 تا 6 واحد خون نیاز دارد. این در حالی است که مجروحان تصادفات رانندگی به بیش از 20 واحد خونی نیاز دارند.

فرانک فراهانی‌جم‌