بیستون؛ نقشه راهی که هست و اراده‌ای که نیست

کرمانشاه ـ جام جم آنلاین؛ صامت اجرایی  با بیان اینکه بیستون تنها یک نقطه جغرافیایی در نقشه ایران نیست، اظهار کرد: بیستون ویترینی تمام‌نما از تاریخ، فرهنگ و طبیعت است که به دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فردش، جایگاهی ممتاز در فهرست میراث جهانی یونسکو یافته است.

وی ظرفیت‌های بیستون را فراتر از آثار تاریخی موجود آن برشمرد و افزود: قرارگیری این منطقه در گلوگاه اصلی بزرگراه کربلا، هم‌جواری با قطب‌های صنعتی استان کرمانشاه، برخورداری از منابع غنی آب (رودخانه‌های گاماسیاب و دینور) و چشم‌اندازهای اکولوژیک کوهستانی بیستون، این شهر را به یکی از استراتژیک‌ترین نقاط توسعه در غرب کشور تبدیل کرده است.

مدیر پایگاه جهانی بیستون با با تاکید براینکه با وجود همه این ظرفیت‌ها، واقعیتِ امروز بیستون با افق‌های روشن فاصله‌ای معنادار دارد، اظهار کرد: سال‌هاست که این شهر از یک «بیماری ساختاری» به نام چندپارگی رنج می‌برد که از جمله آنها می‌توان به تداخل شدید حریم‌های میراثی، اراضی دولتی، لکه‌های صنعتی و بافت شهری اشاره کرد که هرکدام همچون جزایری جداگانه هستند که امکان توسعه موزون را از این منطقه سلب کرده‌اند.

وی به سفر اخیر استاندار کرمانشاه به این شهر و برخی مسائل مطرح شده در نشست شورای اداری آن اشاره کرد و افزود: نشست اخیر شورای اداری بخش بیستون و دغدغه‌هایی که در این نشست مطرح شد، بار دیگر چالش‌های کهنه این دیار تاریخی از معضل ترافیک و گره‌های ورودی شهر گرفته تا محدودیت‌های کالبدی سکونتگاه‌هایی چون شهرک الزهرا(س) و کمبود سرانه‌های خدماتی را نشان داد که همگی گویای یک واقعیت غیرقابل‌انکار است که همان گرفتار شدن بیستون در میانه تضاد «توسعه سنتی» و «الزامات حفاظتی» است.

اجرایی ادامه داد: مسأله اصلی بیستون «فقدان طرح» نیست، بلکه «عدم اجرای اسناد مصوب» است. برای تمامی چالش‌های کالبدی، ترافیکی و خدماتی این بخش، سال‌ها پیش طرح جامع ویژه بیستون با نگاهی فرابخشی و با صرف هزینه‌های گزاف کارشناسی تهیه شد که نه تنها محدودکننده توسعه نیست، بلکه تنها کلید بازگشایی قفل‌های توسعه پایدار در این منطقه است.

وی یادآورشد: طبق اسناد طرح جامع ویژه، بیستون به عنوان یک «شهر-موزه بین‌المللی» تعریف شده که پتانسیل تبدیل شدن به پیشران اقتصاد گردشگری منطقه را داراست.

مدیر پایگاه جهانی بیستون با بیان اینکه در طرح جامع بیستون عمده‌ترین چالش‌های فعلی این شهر و راهکارهای برون رفت از آن ترسیم شده، اظهار کرد: بیستون فعلی نه یک کل واحد، بلکه ترکیبی از لکه‌های منفصل (محدوه میراثی، شهربیستون، شهرک الزهرا، بلوردی و اراضی صنعتی و...) است که این پراکندگی، ارائه خدمات شهری را مختل و هویت واحد شهر را از بین برده است، لذا در طرح جامعی که پیش از این برای این شهر تدوین شده، بر «انتظام‌بخشی کالبدی» و پیوند این لکه‌ها از طریق محورهای سبز و پیاده‌راه تأکید شده است. در طرح جامع، راهبرد اصلی تبدیل بیستون از یک سکونتگاه اقماری به یک شهر-موزه  با مرکزیت واحد خدماتی است.

اجرایی خاطرنشان کرد: از طرفی بخش بزرگی از بافت‌های مسکونی و ادارات خدماتی و دولتی در حساس‌ترین لایه‌های آثار جهانی قرار گرفته که به دلیل ضوابط حفاظتی، امکان نوسازی و توسعه عمودی ندارند و این امر باعث نارضایتی شهروندان شده، لذا تنها راه حل قطعی که در طرح مصوب گنجانده شده، توسعه شهر به سمت اراضی هلال‌احمر و هوانیروز(شمال غرب) است.

وی ادامه داد: انتقال تدریجی بافت‌های ناسازگار به این اراضیِ جایگزین، کلید اصلی رهایی شهروندان از محدودیت‌های میراثی و برخورداری از استانداردهای نوین سکونتی است.

مدیر پایگاه جهانی بیستون همچنین با بیان اینکه عبور بزرگراه اصلی از قلب شهر بیستون را دو شقه کرده و ایمنی و منظر تاریخی را تهدید می‌کند، عنوان کرد: اسناد طرح صراحتاً بر جداسازی ترافیک ترانزیت از ترافیک داخلی تأکید دارند و احداث تقاطع‌های غیرهمسطح در نقاط حادثه‌خیز و تعریض پل‌های ارتباطی نه به عنوان یک پروژه عمرانیِ صرف، بلکه بخشی از «طرح جامع سیما و منظر» بیستون است که باید فوراً اجرایی شود.

اجرایی در ادامه اظهار کرد: استقرار صنایع سنگین و تخلیه فاضلاب به رودخانه‌های گاماسیاب و دینور در سالهای گذشته پتانسیل‌های طبیعی منطقه را تهدید کرده که در طرح جامع قید شده که با ایجاد «کریدور سبز گردشگری ساحلی» و ساخت تصفیه‌خانه مرکزی، این رودخانه‌ها از وضعیت نامناسب فعلی خارج شوند که این امر به پیشران شدن اقتصاد گردشگری بیستون کمک می‌کند.

وی به برخی از کمبود زیرساختی شهر بیستون همچون کمبود شدید فضاهای مذهبی (مسجد)، مراکز درمانی و ساختمان‌های اداری (بخشداری) که در نشست اخیر شورای اداری این شهر با حضور استاندار به آن پرداخته شد نیز اشاره کرد و گفت: طرح جامع ویژه، افزایش سرانه‌های فرهنگی و مذهبی و درمانی را تا ۲۰ برابر وضع موجود هدف‌گذاری کرده است.

مدیر پایگاه جهانی بیستون ادامه داد: جانمایی این فضاها در «مرکز ثقل محلات جدید» صورت گرفته و تنها منتظر تخصیص زمین و اعتبار از سوی دستگاه‌های اجرایی است.

وی با بیان اینکه در میان تمام چالش‌های کالبدی بیستون، وضعیت «کارخانه قند» به دلیل ابعاد چندگانه آن (اقتصادی، میراثی و محیط‌زیستی) جایگاه ویژه‌ای در اسناد طرح جامع دارد، افزود: این واحد صنعتی که روزگاری نماد مدرنیته منطقه بود، امروزه به یکی از گره‌های اصلی توسعه پایدار بیستون تبدیل شده است. البته در طرح ویژه، تبدیل این تهدید به یک «فرصت اقتصادی جدید» مورد توجه قرار گرفته که با انتقال خط تولید به مکانی مناسب‌تر و باززنده‌سازی بناهای قدیمی آن، هم اشتغال منطقه در بخش صنعت حفظ خواهد شد و هم بیستون صاحب یکی از بزرگترین مراکز خدمات گردشگری و میراث صنعتی در غرب کشور می‌شود.

وی در ادامه با تاکید براینکه بزرگترین مانع توسعه پایدار این منطقه و رفع مشکلات مردم بیستون فقدان یک مدیریت یکپارچه است، عنوان کرد: مدیریت یکپارچه می‌تواند پتانسیل‌های نهفته این منطقه را از زیر سایه مشکلات کالبدی خارج کند و تا زمانی که یک سازمان مجری با اختیارات قانونی بعنوان یک نهاد هماهنگ کننده بین میراث، شهرداری، صنایع، دستگاه‌های دولتی و استانداری و.. شکل نگیرد، بودجه‌ها و پروژه‌ها در مسیرهای موازی هدر خواهند رفت.

طرح جامع ویژه بیستون اوایل دهه ۹۰ با پیشنهاد پایگاه میراث جهانی بیستون و محوریت میراث فرهنگی، توسط اداره کل راه و شهرسازی استان تدوین شد. این طرح  سال ۱۳۹۳ پس از تصویب در شورای عالی معماری و شهرسازی کشور برای اجرا به استان ابلاغ شد، اما هنوز اجرایی نشده است.