ایران هسته ای و سیاست روس ها

در حالی که روز سه شنبه 26 سپتامبر 2006 میلادی برابر با 4 مهر 1385 ، خبرگزاری ها از جمله خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا) به نقل از سرگئی شماتکو، رئیس شرکت روسی «اتم استروی اکسپورت » که اجرای طرح نیروگاه بوشهر را در دست دارد، اعلام کردند

کد خبر: ۱۳۵۳۲۴

سوخت نیروگاه هسته ای بوشهر در مارس 2007 (بهار 1386) به ایران حمل می شود و این نیروگاه در نوامبر 2007 (پاییز 1386) افتتاح خواهد شد، چند ماه بعد یعنی اوایل اسفند 85 ، مقامات روسی به دلیل آنچه عدم پرداخت بموقع تعهدات مالی از سوی ایران اعلام کردند، از تاخیر در ساخت و بهره برداری نیروگاه بوشهر سخن به میان آوردند.

ادعای روس های مبنی بر عدم پرداخت به موقع تعهدات مالی از سوی ایران به معنی بروز مشکلی جدید در روند ساخت نیروگاه بوشهر و به هم خوردن زمانبندی تعیین شده برای تکمیل این طرح بود که بعدا مذاکرات نمایندگان ایران و روسیه در مسکو نیز نتوانست در برطرف کردن این مشکل موثر واقع شود، به نحوی که در چند ماه فضایی سرد بر روند تکمیل و زمان افتتاح نیروگاه و نیز زمان حمل سوخت نیروگاه بوشهر از روسیه به ایران حاکم شده است.
چنانکه با وجود ابهام چندماهه در این زمینه خبر موثق و شفافی در جهت برطرف شدن اختلاف نظر میان مقامات دو کشور در زمینه مسائل مالی مربوط به طرح نیروگاه بوشهر منتشر نشده است. این در حالی است که مقامات و مسوولان ذی ربط جمهوری اسلامی ایران و بیشتر تحلیلگران ، اقدام روسیه را در تاخیر انداختن ارسال سوخت و تکمیل نیروگاه بوشهر، بهانه ای با هدف افزایش فشار بر تهران جهت دادن امتیاز در زمینه فعالیت های هسته ای کشورمان ارزیابی می کنند.

نگاهی به یک پرونده

قرارداد ساخت نیروگاه هسته ای بوشهر در سال 1975م (1354ه.ش) میان ایران و شرکت زیمنس آلمان منعقد و تا سال 1979م (1357) شرکت آلمانی زیمنس موفق به ساخت حدود 85 درصد نیروگاه شد. با پیروزی انقلاب اسلامی ، روند ساخت نیروگاه بوشهر متوقف شده و با آغاز جنگ تحمیلی نیروگاه هسته ای بوشهر مورد هدف هواپیماهای متجاوز عراقی قرار گرفت و بخش اصلی و اساسی تاسیسات آن تخریب شد. این طرح تا پایان جنگ تحمیلی حتی چند سال پس از آن نیز بر زمین ماند. در اوایل دهه 70 ه.ش با ایجاد نگرش جدی تر در سطح مسوولان جمهوری اسلامی ایران در زمینه استفاده صلح آمیز انرژی هسته ای ، اراده در جهت تکمیل نیروگاه هسته ای بوشهر تقویت شد که این روند در سال 1372 به انعقاد موافقتنامه تکمیل نیروگاه هسته ای بوشهر میان ایران و روسیه منجر شد.

براساس قراردادهای امضاء شده ، روس ها متعهد شده بودند سوخت نیروگاه بوشهر را در بهار 86 به ایران حمل کنند

براساس قرارداد منعقده ، قرار بود امور مربوط به رآکتور اول نیروگاه بوشهر تا سال 2000 میلادی به پایان برسد. این در حالی است که پس از گذشت 14 سال از زمان انعقاد قرارداد تکمیل نیروگاه بوشهر میان ایران و روسیه ، هنوز زمان تکمیل این نیروگاه به شکل قطعی مشخص نیست.
اگرچه روس ها براساس توافقنامه ای الحاقی به قرارداد ساخت نیروگاه بوشهر در مهر 1385 متعهد شدند تا سپتامبر 2007 م راه اندازی فیزیکی و از نوامبر 2007 م آغاز فعالیت و تامین انرژی از نیروگاه اتمی بوشهر را تضمین کنند، با وجود این ، بهانه جویی جدید روس ها در این زمینه باعث به تاخیر افتادن روند اجرا و تکمیل این طرح شده است.

تابلوی معنادار

با توجه به مراحل پرفراز و نشیب عملکرد مسکو در زمینه ساخت و تکمیل نیروگاه هسته ای بوشهر و بهانه جویی های مکرر روسها در جهت به تاخیر انداختن افتتاح این طرح ، بسیاری از کارشناسان ، طرح نیروگاه بوشهر را نماد و تابلویی معنادار از روابط ایران و روسیه به شمار می آورند که در طول چند سده اخیر بویژه در طول دهه های اخیر با بی اعتمادی و حتی سوئظن همراه بوده است.
درخصوص نیروگاه هسته ای بوشهر نیز روسها در چارچوب نگاه ابزاری و منفعت طلبانه شان در قبال ایران عمل کرده و می کوشند تا با سیاست تاخیر و دفع الوقت ، ضمن آن که همچنان عنان تکمیل نیروگاه بوشهر را در اختیار خود داشته باشند، نوعی سیاست مهار در زمینه فعالیت های هسته ای جمهوری اسلامی ایران را اجرا کنند. همچنین در برابر دولتهای غربی نیز سیاستی توام با همراهی و جلب اعتماد به منصه ظهور برسانند. چنان که بیشتر کارشناسان ، بهانه جویی روسها در زمینه آنچه تاخیر و عدم پرداخت تعهد مالی از سوی ایران می خوانند را چیزی جز بهانه جویی با هدف به عقب انداختن زمان ساخت و راه اندازی نیروگاه بوشهر نمی دانند.
براساس قراردادهای الحاقی امضاء شده ، روسها متعهد شده بودند سوخت نیروگاه بوشهر را در بهار 1386 به ایران حمل کنند و 6 ماه بعد یعنی اواخر شهریور و اوایل پاییز امسال نیروگاه هسته ای بوشهر را راه اندازی کرده و برق تولیدی از آن وارد شبکه سراسری برق در ایران شود. حال با بهانه جویی جدید روسها، هم زمان ارسال سوخت و هم زمان تکمیل و راه اندازی نیروگاه بوشهر در ابهام قرار گرفته است.
به هر حال همان گونه که اشاره شد، روسها خود نگران پیشرفت های هسته ای در ایران هستند و پیامدهای این پیشرفت ها و دستاوردهای روبه توسعه را در جایگاه منطقه ای و بین المللی جمهوری اسلامی ایران و تاثیر آن بر روابط ایران با همسایه شمالی خود (روسیه) مورد توجه قرار می دهند. به همین دلیل با وجود مستثنا شدن طرح نیروگاه هسته ای بوشهر از موارد مورد تحریم در قطعنامه های 1737 و 1747 شورای امنیت ، روسها در عمل می کوشند با پیوند زدن طرح نیروگاه هسته ای بوشهر به کلیت فعالیت های هسته ای جمهوری اسلامی ایران و قطعنامه های شورای امنیت از سیاست تاخیر در راه اندازی نیروگاه بوشهر به عنوان ابزاری برای اعمال فشار بر ایران برای پذیرش شرط تعلیق غنی سازی سوءاستفاده کنند.