آخرین حلقه از چرخه تولید سوخت هسته یی ایران امسال به مرحله تست اولیه می رسد
ایسنا: نمایشگاه کاربردهای فنآوری هستهیی به مدت سه روز از 29 تا 31 اردیبهشت ماه در استانداری همدان برگزار شد و در آن برای اولین
در سالهای گذشته فعالیت بخشهای مختلف سازمان انرژی اتمی در زمینههای گوناگون و نیز شرکتها و موسسات وابسته به آن به شکلی جالب و جامع در اختیار افکارعمومی و نیز دانشجویان و متخصصان کشور قرار نمیگرفت و درمقاطع قبل از سالهای82 اساسا این اطلاع رسانی وجود نداشته است.
نمایشگاه کاربردهای فنآوری هستهیی به دعوت استانداری همدان و با همکاری روابط عمومی سازمان انرژی اتمی در راستای موفقیتهای هستهیی کشورمان درچند سال گذشته و با هدف فرهنگ سازی در زمینه ضرورت استفاده از انرژی صلح آمیز هستهیی برگزار شد.
به گفته مسوولان این شهر همدان از اولین شهرهایی بوده است که در حمایت از حق داشتن انرژی صلحآمیز هستهیی برای ایران حرکت مردمی وسیعی را به طور خود جوش به نمایش گذاشت و شعار"انرژی هستهیی حق مسلم ماست" را به لایههی اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی این شهر و از آنجا سراسر کشور کشاند.
در این نمایشگاه پژوهشکدههای تحقیقات هستهیی، تحقیقات هستهیی کشاورزی پزشکی و صنعتی کرج، تحقیقات کاربرد پرتوها، تحقیقات بناب (مواد)، تحقیقات پرتوهای یزد، شرکت مصباح انرژی (مربوط به پروژه کارخانه آب سنگین اراک)، شرکت کالا الکتریک (تاسیسات غنی سازی اورانیوم نطنز)، شرکت تاسیسات فرآوری اورانیوم ایران (UCF) اصفهان، شرکت تولید مواد اولیه و سوخت هستهیی ایران (تماس)، شرکت سوخت اتمی رآکتورهای ایران (FMP)، شرکت تولید و توسعه انرژی اتمی ایران (نیروگاه اتمی بوشهر) حضور یافته بودند اما در این میان برخی از مراکز نیز غایب بودند.
در بخشی از برگزاری این نمایشگاه 9 نفر از اعضای هیات علمی سازمان انرژی اتمی که در بین آنها مدیران برخی از شرکتها، مثل مهندس حاجینیا، مدیر عامل کارخانه آب سنگین اراک، مهندس مهاجرانی، مدیر تاسیسات فرآوری اورانیوم ایران و نیز دکتر فقیهیان، معاون نیروگاهی سازمان انرژی اتمی سخنرانی داشتند.
در زمینه اکتشاف و استخراج اورانیوم در کشور اقدامات بسیار زیادی صورت گرفته است، از جمله کاربردهای زمین شناسی و مکانسنجی در سراسر کشور توسط گروه اکتشاف سازمان انرژی اتمی و معادن غنی اورانیوم شناسایی شده است.
در این خصوص در ساغند یزد هم اکنون کار استخراج سنگ معدن اورانیوم از عمق 350 متری زمین درحال انجام است.
سنگ معدن به دست آمده در معدن ساغند یزد جهت خالصسازی و حذف سنگهای میزبان و تولید کیک زرد به کارخانجات تولید کیک زرد YCP در اردکان یزد و یا کارخانه بندرعباس ارسال میگردد.
کیک زرد، اورانیوم خالص و ماده اولیه مورد نیاز جهت تولید سوخت هستهیی است.
شرکت تاسیسات فرآوری اورانیوم ایران (UCF) از دیگر شرکتکنندگان در نمایشگاه کاربردهای فناوری هستهیی است. تاسیسات فرآوری اورانیوم از محوریترین پروژههای چرخه تولید سوخت هستهیی است.
این پروژه ساختاری هستهیی و شیمیایی دارد و عمده محصولات این مرکز، UF6 به عنوان مهمترین ترکیب شیمیایی واسطه در تولید سوخت هستهیی، اکسید اورانیوم با غنای تا 5 درصد برای استفاده در رآکتورهای قدرت آب سبک، مثل رآکتور اتمی بوشهر، اکسید اورانیوم طبیعی برای استفاده در رآکتورهای تحقیقاتی و آب سنگین، گاز فلوئور به عنوان فعالترین اکسید کننده در فرآیند تولید UF6 و نیتروژن به صورت گاز و مایع جهت مصارف مختلف سایت UCF اصفهان میباشد
. مجتمع تاسیسات فرآوری اورانیوم UCF دارای یکی از مجهزترین و بزرگترین مراکز آزمایشگاهی در سطح کشور است.
تنها 8 کشور رسما موفق به داشتن توانایی تولید UF6 شدهاند و در این میان ایران از لحاظ زمانی هشتمین کشور و از لحاظ ظرفیت تولید هفتمین کشور محسوب میشود.
در بهار 1386 مشتقات اورانیومی در حد استاندارد هستهیی به صورت آزمایشی در مقیاس صنعتی تولید گردید که این موفقیت نقطهی عطفی در صنعت تولید سوخت هستهیی کشور محسوب میشود.
یکی دیگر از شرکتهای حاضر در این نمایشگاه «مجتمع غنیسازی اورانیوم نطنز» بود. این شرکت در غرفهاش هیچ نشانهیی از نوع فعالیتهایش را برای بازدید عموم قرار نداده بود. مهمترین نشانه این کارخانه دستگاههای سانتریفیوژ است.
اورانیوم 3 ایزوتوپ طبیعی U234 ، U235 و U238 دارد که دراین میان تنها ایزوتوپ U235 در شرایط خاصی به آسانی شکافته شده و انرژی فراوانی تولید میکند، از آنجا که مقدار طبیعی این ایزوتوپ در طبیعت بسیار کم است و در حدود 7/0 درصد است، تحت فعالیتهای غنیسازی که در سایت نطنز انجام میشود به 3 تا 5 درصد این میزان افزایش مییابد.
روشهای مختلفی برای غنیسازی اورنیوم از جمله الکترومغناطیسی، پخش گازی، سانتریفیوژ، لیزر و فرآیند جت استفاده میشود که در سایت نطنز غنیسازی این عمل از طریق دستگاههای سانتریفیوژ صورت میگیرد.
مهمترین نشانه این کارخانه دستگاههای سانتریفیوژ است که بازدیدکنندگان از نمایشگاه، انتظار دیدن این دستگاههای خبرساز از سوی رسانههای غربی بعد از باز شدن بحث هستهیی ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی را داشتند. در سالهای گذشته نصب و راهاندازی سانتریفیوژها در نطنز از سوی رسانههای خارجی امری بحث برانگیز جلوه داده شد.
با این حال مسوولان کشور به دور از جوسازیهای تبلیغاتی و فشارهای سیاسی کشورهای اروپایی و آمریکا به مسیر خود ادامه دادند، به نحوی که امروز به گفته بازرسان آژانس ایران قادر است در یک طول زمانی 10 روزه یک زنجیره 164 تایی از سانتریفیوژها را نصب و راهاندازی کند.
این پیشرفت در مقاطعی در سالهای 83-84 زیر ذرهبین آژانس و کشورهای اروپایی و آمریکا قرار داشت، اما امروز بازرسان معتقدند که ایران درحال پشت سر گذاشتن تکمیل دانش هستهییاش است.
نسل سانتریفیوژهای ایران به سانتریفیوژهای آمریکایی شبیه است. این در حالی است که دنیا درحال ساخت سانتریفیوژهایی در اندازههای مختلف و غنیسازی بیشتر UF6 در طول زمانی کمتر است( مثل آنچه درژاپن صورت گرفته است).
مسوولان نمایشگاه در خصوص این که چرا یک دستگاه سانتریفیوژ به عنوان نمونه برای بازدید در نمایشگاه در نظر گرفته نشده است، مسایل امنیتی را مطرح میکنند، در عین حال ابراز امیدواری کردند که در سالهای بعد زمینه برای این کار فراهم شود.
شرکت«سوخت اتمی رآکتورهای ایران» شرکتی با سهامی خاص برای تولید قرص، میله و مجتمع سوخت هستهیی (FMP) است. آخرین و حساسترین حلقه از چرخه تولید سوخت هستهیی که در کنار کارخانههای UCF و ZPP اصفهان که احداث آن در در حال تکمیل است. (کارخانه ZPP در اصفهان علاوه بر تولید اسنفج زیرکونیوم - که از فلزهای بسیار گرانقیمت و کمیاب در دنیا است- توانایی تولید منیزیوم را نیز دارد این پروژه در سال 84 به مرحله بهره برداری رسید.)
شرکت سوخت اتمی رآکتورهای ایران ماحصل چرخه سوخت را به عنوان آخرین حلقه جمع آوری میکند و تحت عنوان مجتمع و یا بسته سوختی به رآکتورها و نیروگاههای اتمی تحویل میدهد. در ساخت این کارخانه که کار طراحی آن از اواخر سال 1379 شروع شده است با توجه به نبود دانش فنی احداث چنین کارخانهای در ایران و عدم همکاری کشورهای صاحب تکنولوژی، گروههای دانش فنی متشکل از فارغالتحصیلان دانشگاههای ممتاز کشور در کنار نیروهای متخصص سوخت هستهیی به همراه تعریف چندین زیر پروژه تحقیقاتی جهت طراحی و ساخت تشکیل و استفاده شده است. در حال حاضر عملیات ساختمانی و تاسیساتی آن در حال تکمیل است و در حدود 80 درصد از تجهیزات این کارخانه در حال نصب و راهاندازی است.
کارشناسان در خصوص 20 درصد باقی مانده معتقدند که این میزان مراحل راهاندازی و تست تجهیزات را شامل میشود.
این کارخانه میتواند پس از راهاندازی کامل و در یکی دو سال آینده، مجتمع و یا بسته سوختی برای دو نیروگاه هزار مگاواتی را تولید کند.
کارخانه FMP تولید دو نوع مجتمع سوخت IR-40 و WWER-1000 را در دستور کار خود دارد. رآکتور آب سنگین اراک در حدود 150 بسته سوختی و یک رآکتور 1000 مگاواتی مثل نیروگاه بوشهر بیش از 160 میله سوخت که در یک مجتمع قرار میگیرد را شامل میشود.هر کدام از این رآکتورها در این کارخانه با طراحی جداگانه ساخته میشوند؛ رآکتور اراک با طراحی استوانهای شکل و رآکتور هزار مگاواتی بوشهر با طراحی شش ضلعی.
محصول نهایی که در این کارخانه به دست میآید، عبارت است از: آماده سازی پودر دیاکسید اورانیوم، تولید قرصهای دیاکسید اورانیوم، مونتاژ میلههای سوخت و ساخت مجتمع سوخت.
درحال حاضر خط تولید فرآوری پودر دیاکسید اورانیوم، قرص دیاکسید اورانیوم، آماده سازی غلافهای زیرکونیوم و میلههای سوخت شروع به کار کرده است.
آنچه در روند ساخت و آماده سازی محصول نهایی یک نیروگاه، یعنی مجتمع سوخت حایز اهمیت است، عملیات کنترل کیفی بر روی مراحل کار و تجهیزات ساخته شده است. به گفته کارشناسان ایرانی در کارخانه FMP کنترل کیفی بسیار سختگیرانه به طور کلی و نیز کنترل کیفیهای بسیار دقیق X-Ray صورت میگیرد که این کار به طور کامل توسط کارشناسان و متخصصان ایرانی انجام میشود.
ظرفیت تولیدی این کارخانه 40 تن سوخت در سال (30 تن سوخت دیاکسید اورانیوم غنی شده با غنای حداکثر5 درصد برای سوخت سالیانه یک واحد 1000 مگاواتی بوشهر و 10 تن سوخت دیاکسید اورانیوم طبیعی جهت سوخت سالیانه نیروگاه آب سنگین 40 مگاواتی اراک) است. پیش بینی شده است تا با تمهیداتی ظرفیت این کارخانه تا 140 تن در سال افزایش یابد.
همچنین، طراحی خط تولید بخشهای مختلف کارخانه FMP بر اساس"سختگیرانهترین روش" ممکن صورت میگیرد.
کارشناسان ایرانی بر این مساله تاکید دارند که ایران قادر است، سوخت رآکتور آب سنگین اراک را بر اساس مجوز (لایسنس) ایران بسازند، اما برای نیروگاهی مثل بوشهر به لایسنس آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیاز دارد.
این کارشناسان میگویند در پایان سال جاری برای اولین بار کارخانه FMP در معرض تست "اولیه" و یا "بدون بار" قرار خواهد گرفت.
شرکت پسمانداری هستهیی زیر نظر شرکت مادر تخصصی «شرکت تولید مواد و سوخت هستهیی» از دیگر شرکتهای حاضر در این نمایشگاه بود. این شرکت وظیفه جمع آوری، تثبیت، نگهداری و دفن پسماندهای رادیواکتیو در کل کشور را دارد.
کلیه پسماندهای مراکز تحقیقاتی پزشکی، صنعتی و کشاورزی هستهیی و نیروگاههای اتمی از جمله نیروگاه بوشهر تحت نظارت این شرکت قرار میگیرد تا فرآیندهای جداگانه نسبت به کاهش مواد رادیواکتیو در آنها صورت گیرد. به طوری که این پسماندها از نظر زیست محیطی به سطح استاندارد جهانی برسد.
در حال حاضر شرکت پسمانداری هستهیی کشور خود را برای دریافت 1400 بشکه پسماند نیروگاه بوشهر آماده میکند.
با توجه به حجم بسیار بالای پسماند نیروگاه بوشهر نگهداری از این مواد بسیار حساس و نیاز به ایمنی بالایی دارد. از این رو علاوه بر آن که فعالیتهای این شرکت تحت کنترل و نظارت نظام ایمنی کشور قرار دارد همچنین آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر آن نظارت دارد.
نظارت آژانس بر فعالیتهای شرکت پسمانداری نوعی همکاری محسوب میشود، نه نظارت کامل. آژانس تنها در برخی از پروژهها به طور مستقیم نظارت دارد.
همچنین شرکتها و پژوهشکدههای فعال در زمینههای استفاده از فنآوری هستهیی در امور پزشکی، صنعت و کشاورزی در این نمایشگاه حضوری قابل توجه داشتند.
تولید انواع رادیو داروها، رادیو ایزوتوپها و کیتهای رادیودارویی که در تشخیص و درمان بیماریها کاربرد دارد، تولید انواع لیزرهای اصلاح شده که میتواند موجب افزایش بهرهبرداری در بخش کشاورزی شود، تهیه واکسنهای دامی و استریلیزاسیون و سترون سازی موادغذایی و بهداشتی، انواع کاربردهای صنعتی در صنعت استخراج و اکتشاف نفت، ردیابها، لولههای پلیمری قابل انقباض و لیزرهای گوناگون و کنترل و نظارت بر مراکز پرتودرمانی و حفاظت مرزها از جهت ورود تشعشات هستهیی به فضای کشور و کنترل مبادی ورودی کالاها و غیره.
