از چهارشنبه سرخ تا چهارشنبه سیاه

با آن که در هفته های اخیر مسوولان تمهیدات گوناگونی را برای جلوگیری از عرضه مواد محترقه در روزهای پایانی سال در نظر گرفته اند ؛ ولی همچنان سوءاستفاده کنندگان از شادی جوانان با حضور در معابر و پشت چراغ قرمزها ، انواع مواد محترقه را به فروش می رسانند. در مغازه های مختلف هم انواع مواد محترقه به آسانی و فراوانی در دسترس جوانان و نوجوانان قرار می گیرد.
این در حالی است که بسته هایی که به ظاهر برای ابراز خوشحالی منفجر می شوند ، دارای حساسیت بالایی هستند به طوری که حتی در اثر جابه جایی ، حمل ونقل یا وارد شدن ضربه و قرار گرفتن در معرض گرما ، بسرعت عمل کرده و منفجر می شوند.
این مواد حتی به طور اتفاقی و حتی بدون رسیدن حرارت یا وارد شدن ضربه در اثر فعل و انفعالات شیمیایی در مقابل ارتعاش هوا یا قرار گرفتن در محدوده یک فرکانس خاص ، خود به خود فعال شده و منفجر می شوند.
انفجار این مواد در محیط بسته اثر تخریبی را به میزان زیادی افزایش می دهد و در بسیاری از حوادث مقدار کمی از مواد سبب ویرانی منازل و شکسته شدن شیشه ها تا شعاعی چندین متر دورتر شده است ؛ اما دستفروشان بدون توجه به این خطرات ، حجم زیادی از مواد محترقه را در شهر عرضه می کنند و نوجوانان و جوانان نیز به دلیل تخلیه انرژی و شادیهای کاذب و زودگذر دانسته یا ندانسته ، خود را در معرض خطرات استفاده از این مواد قرار می دهند.
نکته جالب این است که همه این تولیدات غیراستاندارد ، از محموله های بنجل کارخانجات چین و هندی است. شاید مصرف کنندگان به این هشدار بی توجه باشند ، اما یکی از کارخانجات اصلی تولید کننده مواد محترقه هندوستان بتازگی به دلیل ساخت وسایل غیرمجاز و خطرناک در انفجار بزرگی از بین رفت و به این ترتیب استفاده از محصولات این شرکت در کشور تولیدکننده ممنوع است.

توجه به جوانان

روشن کردن آتش ، ترکاندن مواد محترقه فقط و فقط به شوق ایجاد صدا شاید از نگاه برخی افراد از مسوولان گرفته تا افرادی که از کنار این جوانان می گذرند و گاهی با صدایی بلند و بیشتر مواقع زیرلب ناسزاهایی به آنها می گویند ، امری نابهنجار و حتی ناپسند باشد و گاهی اوقات صداهایی بلندتر از زمزمه درباره برخورد با این جوانان شنیده می شود ؛ اما این که نظر خود جوانان درباره این سروصداها و آتش افروزی ها چیست ، خود ماجرایی دیگر دارد.

احترام به سنتها آداب و رسوم برای همه ملل ، مبتنی بر هنجارهایی است که در زمانهای گذشته در میان اقوام بوده و به مرور زمان و سینه به سینه نقل شده و با گذشت زمان بدعتهایی با توجه به تحولات روزمره شامل حالش شده است. چهارشنبه آخر سال یکی از این آداب است که از دیرباز مورد توجه ایرانیان بوده است. نگرشهایی که در گذشته این سنتها براساس آن پایه ریزی شده ، مبتنی بر بهداشت فردی ، محیطی ، اجتماعی و حفظ ارزشها بوده است ، ما هم معتقدیم که سنن و آداب و رسوم مبتنی بر ارزشها و هنجارهای جامعه را باید حفظ کنیم تا با اجرای آن آداب به حقوق اجتماعی و فردی مردم تعرض نشود. طوری رفتار نشود که سلامت فرد و اجتماع به خطر بیفتد

روان شناسان رفتارها و برخوردهای جوانان در شب چهارشنبه سوری را نوعی برون ریزی احساسات می دانند. از این منظر جوان با این رفتارها انتقام خود را از جامعه ای که حرفش را گوش نمی دهد می گیرد و نه تنها این رفتارها ؛ بلکه رفتارهای دیگری همچون آشوبهای درون استادیوم را از خود نشان می دهند.

برای بی خطر شدن

مدتهاست که چهارشنبه آخر سال تبدیل به یک بحث اجتماعی شده است و دیگر جنبه انتظامی ندارد و مراجع مختلف سعی در کاهش خطرات و کم کردن آسیبهای آن دارند. در حال حاضر هر یک از دستگاه های مختلف مسوول ، در این خصوص در حوزه مسوولیت خود برنامه ها و اقداماتی را برای کنترل و کاهش حوادث چهارشنبه سوری انجام می دهد. معاونت سلامت وزارت بهداشت و مرکز اورژانس آمادگی های لازم را برای پیگیری درمان حادثه دیدگان انجام می دهد. آموزش و پرورش و رسانه ها هم در خصوص آموزش و اطلاع رسانی به مردم فعال هستند. آتش نشانی نیز آماده برخورد با حوادث است. ارگان های دیگر نیز اقدامات خاص خودشان را انجام می دهند.
آنچه در این میان قابل تامل است هر چند که رفتار جوانان را توجیه نمی کند این است که در این روزها آمار صدمات ، تعداد دستگیری ها ، فوتیها و... از سوی سازمان های مختلفی اعلام می شود ، اما کمتر مسوولی برنامه های خود را برای شادتر و بی خطر اجرا کردن این مراسم اعلام کرده است و تنها به نشان دادن دستبند روی دست جوان ، چشمان کور شده ، بدن سوخته و... اکتفاء کرده اند.

استاندارد نداریم

در بسیاری از کشورها انواع مواد محترقه استاندارد از طریق مغازه ها توزیع می شود و دولت به این گونه محصولات و تولید آنها نظارت می کند. بنابر اعلام سازمان آتش نشانی ، هیچ گونه مواد محترقه و آتش زای استاندارد وجود ندارد.یکی از دلایلی که خریداران به سراغ مواد محترقه حاوی جعبه یا مارکهای خارجی می روند ، گمان موجود مبنی بر استاندارد بودن این مواد فشفشه ، آبشار ، دینامیت ، کپسول ، سیگارت یا بمبهای پرسروصداست.
ملاک برای تعیین استاندارد یا غیراستاندارد بودن مواد آتش زا و محترقه ، اعلام نظر موسسه استاندارد کشور است. بر اساس اعلام موسسه استاندارد ، در حال حاضر هیچ یک از انواع مواد محترقه موجود استاندارد نیستند.از طرف دیگر ورود هرگونه مواد محترقه به کشور غیرقانونی است و به این ترتیب هیچ یک از این مواد اصلا از مبادی رسمی کشور وارد نشده اند. ازاین رو از آنجا که موسسه استاندارد یا دیگر مراجع ذی صلاح هیچ گونه نظارتی بر آن ندارند ، طبیعتا فاقد استاندارد تلقی می شود.

مراسم از دست رفته

هر چند در 2 سال اخیر با تبلیغات رسانه ها تا حدودی آمار صدمات ناشی از آتش بازی کاهش یافته است ، اما همچنان در پایان هر سال شاهد بروز حوادث ناگوار همچون سوختگی دست و پا و صدمات چشمی جوانان و نوجوانان هستیم.
پرتاب مواد محترقه و زدن ترقه ، شور و شوق خاصی را در میان نوجوانان ایجاد می کند و این هیجان باعث می شود گاهی عده ای از آنها دور از چشم خانواده خود به صورت پنهانی اقدام به ساخت یا خریدن مواد محترقه ای بکنند که به علت ناآشنایی از طرز استفاده و نگهداری این مواد ، خطرات و حوادثی را متوجه خود کنند. 75 درصد حوادث برای دانش آموزان در چهارشنبه سوری سال گذشته ، عارضه چشمی بوده است.
چهارشنبه سوری که در سالهای اخیر دچار خدشه های جبران ناپذیری شده است ، دیگر این ودیعه باستانی خنده بر لبها جاری نمی کند ؛ بلکه با وجود مناظر وحشتناک و دردناک در چهارشنبه سوری ، آداب این روز باستانی ، تبدیل به عذاب شده است ؛ اما امروز هم برای اصلاح دیر نیست. هنوز هم می شود از خرید ، حمل ونقل و نگهداری مواد آتش زا در مقادیر کم یا انبوه خودداری شود و از حضور در مکانهایی که احتمال استفاده از نارنجک و مواد آتش زا در آن وجود دارد ، پرهیز شود. در نهایت می توان با توسعه و ترویج فرهنگ ایمنی و آموزش های عمومی ، این مراسم را به بهترین وجه برگزار کرد.

علی اخوان بهبهانی