در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
آن هفت حرف سین مقدس...
نوروز ، جشن جشنهاست. همان که با آمدنش وحدت ، همبستگی ، هویت ، شوق و پیوند را به ایرانیان هدیه می دهد و از سواحل خلیج نیلگون فارس تا مزارع سرسبز و جنگلهای انبوه گیلان را غرق در نور و شادی می کند.
نوروز بال گشودن به سوی جشن بهار است . بهار زمین و آغاز زمان ، شکفتن شکوفه ها ، راز و نیاز گل و بلبل و پای نهادن ماهی قرمز به سفره هفت سین. از راه رسیدن نوروز ، روز پیوند و همدلی ما را بر آن داشت با دکتر سید محمدعلی دادخواه به گفتگو بنشینیم تا برایمان از این جشن کهن و آداب سفره هفت سین بیشتر سخن بگوید...
در آغاز گفتگو برایمان از قدمت نوروز بگویید و این که پیدایش آن به چه روزگاری بازمی گردد؛
آریایی هایی که به سرزمین ایران وارد شدند (پارس ها ، پارت ها و مادها) آداب مشترکی داشتند که موجب برقراری پیوندی عمیق بین آنها شده بود. کشاورزی که کار اصلی شان بود ، موجب شده بود تا آنها توجه ویژه ای به تغییرات آب و هوایی (آمد و شد فصل ها) داشته باشند و در حقیقت نوعی گاه شماری حسی در آنان وجود داشت و بر همین اساس بود که سال را به دو قسمت ، سال بزرگ و سال کوچک تقسیم می کردند و در آغاز هر سال جشنی بر پا می داشتند و نوروز همان جشنی بود که پس از زمستان سرد و بی روح می آمد. بنابراین می بینیم در زمانی که هیچ تاریخی برای آن ذکر نشده ، نوروز شکل گرفته است. اما اعلام نوروز به عنوان جشن ملی ایرانیان توسط کورش پادشاه هخامنشی ، 534 سال پیش از میلاد مسیح صورت گرفت و از آن زمان بود که نوروز به عنوان مبدا سال قرار گرفت و در گاه شماری ملاک و مبنا شد.
گفتید ، نوروز جشن ملی ایرانیان است. پس چگونه است که در بسیاری از کتب مذهبی ، علمای شیعه ، نوروز را بسیار بزرگ دانسته اند و در باب آن توصیه هایی نیز کرده اند؛ فکر می کنید دلیل این توجه خاص چیست؛
شاید یکی از دلایل آن این باشد که بنابر اعتقاد ما شیعیان ، نوروز، هنگامی است که حضرت علی بن ابیطالب ، امام اول و بزرگ مرد اسلام ، به جانشینی حضرت محمد (ص) برگزیده شد. زیرا روز عید غدیرخم سال دهم هجری ، که حضرت محمد (ص) ، علی (ع) را به جانشینی خود به مسلمانان معرفی کرد ، مطابق بود با 29حوت و روز چهارم از خمسه مسترقه ، بنابراین اولین روز امامت آن حضرت برابر می شود با روز اول فروردین. هاتف که یکی از گویندگان مسلم مذهبی است و ترجیح بند معروف (وحده لااله الاهو) از اوست ، در اشاره به این مطلب می گوید:
همایون روز نوروز است ، امروز به فیروزی
بر اورنگ خلافت کرد شاه لافتی ماوی
علاوه بر این مورد ، ملامحسن فیض کاشانی در رساله ای که در وصف نوروز دارد ، از قول امام جعفر صادق خطاب به معلی بن خنیس این گونه می گوید: نوروز ، روزی است که خدای تعالی عهدنامه ای از ارواح بندگان خود گرفته که او را بندگی نمایند و دیگری را با او شریک نسازند و ایمان بیاورند به فرستاده ها و محبت های او و ائمه معصومین (ع). نوروز اول روزی است که آفتاب طلوع کرده و بادی که درختان را بارور می سازد ، وزیده و خرمی زمین آفریده شده و روزی است که جبرئیل بر حضرت محمد (ص) نازل گردیده و نیز نوروز همان روزی است که حضرت محمد (ص) یاران خود را امر فرمود که با حضرت علی (ع) بیعت امامت نمایند و... پس می بینید که توجه علمای شیعه به نوروز بی دلیل نیست و قداست خاصی در این روز نهفته است.
درخصوص سفره هفت سین صحبت کنید و این که از ابتدا به شکل سفره گسترده می شده یا خیر؛
بررسی های تاریخی نشان می دهد که پس از گذشت سالها هفت سین سیمین ، به سفره ای واحد تبدیل شده است و اقوام مختلف ایرانی بنابر ذوق و سلیقه و عقیده خویش ، هر کدام سفره ای مزین را برای این کار انتخاب کرده و بیشتر سفره ها کار دست بوده است همانند ترمه ، قلمکار ، فرش ، پته دوزی و...
چرا تمام هفت سینی که در سفره قرار می دهیم ریشه گیاهی دارند و از زمین رسته اند؛
فلسفه این امر که همه آن هفت چیز ریشه گیاهی دارند ، آن است که انسان از خاک است و بدان باز می گردد. به واقع زمین مادر انسان است و رشد و بالندگی همه در دامان زمین و خاک است. این رستنی ها ، سیب و سبزه و سمنو (که از جوانه گندم تهیه می شود) و سرکه که حاصل انگور است و سماق و سیر ، همگی از زمین رسته اند تا نمادهایی را که به انسان (خلقنا الانسان من طین) می آموزند ، درون او جای دهند و با او بارور شوند که انسان بنا به سیر تکاملی چنین بوده است.
اشاره کردید به نمادهایی که از طریق هفت سین به انسان آموخته می شود. این نمادها چیست و چه پیامهایی با خود دارد؛
نخستین آنها «سنجد» است. سنجد نماد سنجیده اقدام کردن است در کتاب معارف گیاهی ، جوشانده یا دود سنجد برای درمان بیماری های دماغی تجویز شده است و نیز قدما ، سنجد را مقوی قلب و دماغ دانسته اند ، چراکه سرشار از ویتامین های K-B-A است.
|
هفت سین یا هفت شین؛ به سبب نزدیکی بسیار دو حرف سین و شین به یکدیگر ، برخی محققان بر این باورند که این هر دو (سین و شین) در ابتدا بیش از یک حرف نبوده اند و در زمان هخامنشیان شین ساکنان شمال در جنوب سین تلفظ می شد. به عنوان مثال برای کلمه ارسال «فرشتن» که از واژه فرشته که پرواز در جزء آن موجود است در شمال ایران استفاده می کردند اما در جنوب از کلمه فرستادن استفاده می شد. از سوی دیگر برخی دانش پژوهان نیز عقیده دارند که هفت سین در دوران پیش از اسلام هفت شین بوده اما به دلیل مغایرت شراب با معتقدات اسلامی ، هفت شین به هفت سین تبدیل شده است جالب است بدانید با توجه به خوش آوا بودن حرف سین ، بزودی هفت سین جای هفت شین را در خانواده های مسلمان ایرانی گرفت ؛ زیرا سین از جمله حروفی است که بسیاری از لغات طربناک و شادی آفرین همانند سرور ، سعادت ، سروری و... با آن آغاز می شود. ضمن این که آخرین حرفی است که در کتاب آسمانی ما ، سخن پروردگار مهربان با آن خاتمه می یابد. (در سوره ناس) |
دومین سینی که بر سفره نهاده می شود ، سیب است که نماد سلامت و میوه ای بهشتی است. سیب هشداری است برای انسان تا به سلامت جسم خود بیندیشد و بهداشت و صحت و سلامت خود را به دست فراموشی نسپارد چراکه عقل سالم در بدن سالم است.
سین سوم سبزه است که نشانه خرمی و شادابی و خوش خلقی است. سبزه با خود زیبایی ، زندگی و نیکویی را به همراه دارد. بنابراین فلسفه قرار دادن سبزه سر سفره ، اعلام خرمی و خوش اخلاقی در سال نو است که انسان پیوسته خوش برخورد و خوش رو باشد و در معاشرت با دیگران ، سختگیر نباشد.
سمنو سین چهارم و علامت قدرت است. سمنو که به آن ، غذای مرد آفرین نیز گفته اند ، بدون آن که هیچ شیرینی مضاعفی به آن افزوده شود ، با جوانه گندم تهیه می شود و غذایی است بسیار مقوی و پرانرژی و سرشار از ویتامین E که ضمن حفظ جوانی و جلوگیری از پیری زودرس ، بهترین و سازنده ترین ماده غذایی محسوب می شود.
سیر که سین پنجم است ، نشانه قناعت و یادآور راضی به حق خود است ، استغنا از مال و متاع دنیا و در یک کلام سیرچشمی که از بزرگترین صفات انسان برتر است بدین وسیله بیان می شود. سیر ، عاقل بودن ، سلامت ، شادابی ، قوی و قانع بودن را به ما یادآوری می کند. ضمن این که خواص دارویی حیرت انگیز آن ، توجه بسیاری از دانشمندان و پزشکان را به خود جلب کرده است.
ششمین سین سفره هفت سین ، سرکه است که نماد پذیرش ناملایمات و رضا و تسلیم است. همه ما در طول زندگی با کمی ها و کاستی ها و نامردمی های مختلفی روبه رو بوده ایم ، بنابراین سرکه را بر سفره می نهیم تا رضا و تسلیم را سرلوحه امور خود قرار دهیم تا در این پیوند هفت گانه ، عقل و صبر و پیکار و تسلیم و رضا و تلاش را با خود به همراه داشته باشیم ؛ اما از یاد نبریم که تسلیم و رضا ، هرگز به معنای وادادگی و دلمردگی و پس زدگی نبوده و نیست ، بلکه نمادی است از انسان تلاشگر و پیگیر ولی صبور که در جهت نیل به اهداف مقدس خود گام برمی دارد.
آخرین سین هفت سین هم سماق است که نماد صبر و بردباری و تحمل دیگران است. صبر یکی از عواملی است که می تواند شخصیت و روح آدمی را بارور سازد و نردبانی برای ترقی شود. این تاثیر سماق که چشم را باز و بینا می سازد ، دقیقا بر صبر و تامل منطبق است که به دور از عجله و شتاب ، راه را از چاه بازشناسید ، زیرا عجله وسوسه شیطانی است و تانی سرود رحمانی.
در پایان ، پیام نمادین سفره هفت سین را به طور خلاصه بیان کنید.
سفره نمادین هفت سین ، روان پریشان انسان ناآرام را به قناعت و آرامش دعوت می کند و شکایت و ندامت را دور می سازد و حاصل این مساله ، رضایت خاطر است ، برای ورود به مدرسه عشق ، برای ره پیمودن از بودن به سوی شدن و پیوستن ذره به بی انتها....
زهره زیدی فرد
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
