گفتوگو با آزاده پورمختار، عروسکگردان و گوینده عروسکی
روزهای بازنشستگی یک صدای دخترانه
شاید در نگاه اول به نظر برسد عروسک چیزی نیست جز کمی اسفنج و الیاف و رنگ و پارچه، اما همین عروسک وقتی جان میگیرد، حرف میزند، در موقعیتهای مختلف میخندد، متعجب میشود، گریه میکند و خلاصه برای بهترین دوران زندگی ما خاطرهسازی میکند، میشود آشناترین رویایی که دوستش داریم.
آزاده پورمختار سالهاست برای شاد کردن کودکان و نوجوانان زیر میزها و پشت دیوارها و هرجایی که فکرش را بکنید قایم شده، صدایش را کش و قوس داده و بالا و پایین برده تا به عروسکها جان بدهد و شیرینترین خاطرات کودکیمان را رقم بزند.
پورمختار همسر هرمز هدایت (هنرمند سینما و تلویزیون) و یکی از عروسکگردانها و گویندههای عروسکی است که با صدایش عروسکهای دختر و پسر و موجودات خیالی زیادی در مجموعههایی مثل «الو! الو! من جوجوام»، «قصههای تابهتا»، «مدرسهموشها»، «هادی و هدی»، «شهر موشها»، «گلنار» و «خونه مادربزرگه» جان گرفتهاند.
امروز روز ولادت حضرت معصومه(س) به عنوان روز ملی دختر در تقویمها درج شده. دخترانی که به جرات میتوان گفت تمام روزهای تقویم این سالها پر شده از افتخاراتشان. به مناسبت این روز و عروسکهای دختر زیادی که پورمختار به جایشان حرف زده با او گفتوگویی انجام دادهایم که در ادامه میخوانید.
خانم پورمختار، سالهاست در دنیای عروسکها فعالیت میکنید و با صدا و دستهایتان به عروسکها جان میدهید. به عنوان یک پیشکسوت چه چشماندازی را در این حرفه دنبال میکنید؟
بگذارید در جواب این سؤال به یکی از مهمترین اتفاقهای این روزها اشاره کنم. متاسفانه در حال حاضر مرکز پژوهشهای صدا و سیما میخواهد مجموعهای مستند از کارهای عروسکی که سالها کار شده تهیه کند، اما در آرشیو سازمان هیچچیز نیست و تقریبا همهچیز (عکس، فیلم و...) از بین رفته. مرکز پژوهش متعلق به سازمان صدا و سیماست، اما صدا و سیما هیچ کمکی به این مرکز نمیکند و این اتفاق بسیار ناراحتکننده است. البته هرکدام از ما فعالان این عرصه خودمان تکتک آرشیوهای شخصیای داریم و به مرکز پژوهشهای صدا و سیما کمک میکنیم، اما صدا و سیما هیچ. انگار هیچ پیشینهای از کارهای عروسکی و زحماتی که در این راه کشیده شده در دست نیست و این در حالی است که باید کار در حوزه نمایشی عروسکی به نوعی حفظ شود.
راز ماندگاری یک عروسک را در چه میدانید؟
هر هنری زمانی ماندگار میشود که تمام ارکان آن (متن، تصویربرداری، شکل عروسک و...) درست و بجا باشد. در حقیقت برای انجام یک کار ماندگار تمام گروه باید کارشان را با عشق انجام دهند.
کدامیک از عروسکهایی که صداپیشگی آنها را بهعهده داشتهاید، بیشتر دوست دارید؟
من در این سالها کاری نکردم که از انجامش پشیمان شده باشم. گزیده و با کسانی کار کردم که در حوزه کودک حرفهای بودند. به همین دلیل تمام عروسکهایی که صداپیشگیشان را بهعهده داشتم اعم از پیر و جوان و بچه و حتی موجود خیالی و ناشناختهای مثل زیزیگولو را دوست دارم. هر کدام از این کارها برایم تجربهای دلچسب بوده که خاطرات خوبی از آنها دارم.
آیا صداپیــشگی عروسکهای دختر تفاوتی با دیگر عروسکها دارد؟
بله، قطعا. کلیپهایی هست که با نام شعر کودکانه «مامانی ناهار چی داریم؟» در اینترنت موجود است. در آن کلیپها من به جای آن دختربچهای که برای مادرش آواز میخواند، حرف زدم و خیلی هم دوستش داشتم. البته وقتی مشغول صداپیشگی هستم اینکه عروسک دختر باشد یا پسر یا موجودی خیالی به لحاظ حسی فرقی ندارد، اما به لحاظ حرفهای مسلما صدای دختربچهها با پسربچهها متفاوت است. دختربچهها بیان بهتر و شیواتری نسبت به پسربچهها دارند و من برای حرف زدن به جای عروسکهای دختر صدایم را ریزتر میکنم.
به نظر شما نیازی هست همسو با رشد فناوری، نوع جدیدی از عروسک را به دنیای نمایش عروسکی معرفی کرد؟
امروز در تمام دنیا با پیشرفت فناوری تغییراتی در این حوزه پیش آمده که به تبع آن فرم کارها هم متفاوت شده، اما اصولا عروسکهای نمایشی با دست ساخته میشوند. ممکن است روشهای جدیدی برای آن پیدا کنند که بهتر پلک بزند یا بهتر حرکت کند یا...، اما معمولا کارهای عروسکی که خاص است از عروسک دست ساز استفاده میشود. چون حس و تفاوتش بیشتر به بیننده منتقل میشود. چیزی مثل انسان واقعی با انسانهای طراحی شده رایانهای که اصلا باهم قابل قیاس نیست.
برای صداسازی یک عروسک چقدر چهرهاش برایتان مهم است؟ در واقع صدای عروسک چقدر باید با چهرهاش هماهنگ باشد؟
خیلی زیاد. اصلا اول چهره یک عروسک را میبینم و بعد باقی مراحل. شخصیت یک عروسک با متنی که مینویسند، ساخته میشود و بعد کارگردان و صداپیشه در مورد عروسک با هم به توافقاتی میرسند. زمانی که میخواستیم مجموعه زیزی گولو را کار کنیم خیلی عروسک طراحی کردند تا به عروسک نهایی رسید و موردتایید خانم برومند واقع شد.
خاطرم هست هر عروسکی که به عنوان زیزی گولو طراحی میکردند و برای تایید میآوردند، من جلوی آیینه میدیدمشان و با آنها ارتباط برقرار میکردم که بتوانم بهجایشان حرف بزنم. یک صداپیشه اول باید بتواند با عروسک ارتباط حسی برقرار کند تا بتواند به جایش حرف بزند.
مهمترین دغدغه یک هنرمند عروسکی را چه میدانید؟
دغدغه یک هنرمند عروسکی تفاوت زیادی با دیگر هنرمندان ندارد. هنرمندان معمولا از طرف مردم حمایت میشوند، اما از طرف ارگانهای سرمایهگذار خیر. امیدوارم هنرمندان در اجرای کارشان بتوانند
آزادانهتر عمل کنند و ممیزیهای سلیقهای کنار گذاشته شود.
به نظر شما نمایش عروسکی در ایران آنطور که باید و شاید پیشرفت داشته و به آن پرداخته میشود؟
بله، خوشبختانه نمایش عروسکی در ایران بسیار پیشرفت داشته و به جرات میتوانم بگویم نمایش عروسکی صحنه بسیار هنریتر و پیشرفتهتر از کارهای عروسکی تلویزیون است. بهخصوص در سالهای اخیر عروسکها و کلا آثار عروسکی که در کارهای تلویزیونی استفاده میشود بسیار شبیه هم است، اما در کارهای نمایشی طی این چند سال جشنواره عروسکی را داشتیم که کارگردانهای خوب عروسکیمان در آن آثاری ارزشمند ارائه دادند. به همین دلیل در صحنه کارهای خوب عروسکی داریم که میتوان به آینده آن امیدوار بود.
در حال حاضر مشغول چه کاری هستید؟
من مشغول گذراندن دوران خوش بازنشستگی هستم. اگر پیش بیاید داور جشنوارههای عروسکی هستم و البته به مرکز پژوهشهای صدا و سیما هم برای تهیه مجموعهای مستند از کارهای عروسکی هم کمک میکنم. امیدوارم به مرور زمان شاهد رونق مجموعههای عروسکی در تلویزیون باشیم و بدانیم برای فرهنگسازی هر چه بهتر کودکانمان باید خوراک فرهنگی خودمان را در قالبی جذاب برایشان مهیا کنیم.
ساناز قنبری
سینما
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
