هوتگ؛ زندگی بخش یا قاتل؟!

برای آنها و بقیه اهالی این روستا و 400 روستای دیگر شهرستان چابهار، هوتگ تصویر آشنایی است؛ تصویری که از بچگی جلوی چشم اهالی بوده، یک گودال خیلی بزرگ که خیلی وقت‌ها خشک بوده و بعضی وقت‌ها که باران می‌زده پر می‌شده از آب. حالا با مرگ این سه دختر دانش آموز، ما و شما هم هوتگ را می‌شناسیم. حتی اگر کیلومترها با چابهار فاصله داشته باشیم؛ اما می‌دانیم که در منطقه دشتیاری، پلان و مرکزی چابهار بیش از2000هوتگ عمومی و خصوصی وجود دارد؛ همان گودال‌های مصنوعی یا طبیعی نسبتا بزرگی که در حاشیه روستاها قرار گرفته اند تا آب حاصل از بارندگی‌ها در آنها جمع شود؛ آبی که هم به مصرف کشاورزی می‌رسد و هم آشامیدن حیوانات اهلی و وحشی و صد البته مصارف خانگی روستاییان.
حادثه‌ای که بی‌سابقه نیست
هوتگ‌ها اما تا وقتی وعده‌های بزرگ و کوچک شیرین‌سازی آب دریای عمان و ساماندهی شبکه آبرسانی در این منطقه به سرانجام نرسند، جزو ضروریات زندگی مردم هستند؛ این را شه بخش گرگیج نماینده شورای استان سیستان و بلوچستان در شورای عالی استان‌ها به ما می‌گوید. گرگیج که عضو شورای اسلامی بخش پلان، یعنی همان بخشی که روستای کموبازار در آن قرار دارد هم است، در توضیح اتفاقی که در این منطقه افتاده و باعث شده عکس سه دختر دانش‌آموز این روستا با مقنعه‌های سفید بارها در فضای مجازی منتشر شود و نظر افکار عمومی را به خودش جلب کند، می‌گوید: «ظهر چهارشنبه هشتم خرداد این سه دختربچه نزدیک هوتگ رفته بودند اما دلیل رفتن انها مشخص نیست، به احتمال قوی یا برای خوردن آب رفته بودند یا برای آب تنی، چون خانواده‌هایشان می‌گویند در این روز در منطقه هوا خیلی گرم بوده و متاسفانه حضور این سه دختربچه در کنار هوتگ منجر به غرق شدن آنها شده، گمانه زنی‌ها بر این است که اول یکی از آنها داخل آب افتاده و بعد دیگری برای نجات او رفته و هر سه نفر غرق شده اند که حادثه بسیار تلخی است.»
این حادثه تلخ، اما در این منطقه بی سابقه نیست. عضو شورای اسلامی بخش پلان چابهار با اعلام این موضوع به ما می‌گوید: این حادثه برای اولین بار نیست که اینجا اتفاق می‌افتد، امسال چون بارندگی زیاد بوده، هوتگ‌ها پر از آب هستند و میزان خسارت جانی هم امسال بیشتر از قبل بوده، حدود یک ماه و نیم پیش سه دختر نوجوان در بخش کنارک غرق شدند، در نیک شهر یک حادثه مشابه داشتیم، در همین منطقه دشتیاری هم کمتر از یک ماه پیش یک فرد بزرگسال در هوتگ غرق شد و این به خاطر تعداد عمومیت زیاد استفاده از هوتگ‌ها در این منطقه است.
گرگیج در توضیح بیشتر می‌گوید: در کل حوزه شهرستان چابهار ما 447 روستا داریم، با جمعیتی حدود 170 هزار نفر، که از این تعداد 438 روستا دارای سکنه هستند و از بین این روستاهای دارای سکنه، 406 روستا اصلا آب ندارند و آب رسانی شان به صورت سیار و با تانکر است.
این یعنی، سهم آب هر نفر در این منطقه روزانه 15 لیتر است! 15 لیتری که به گفته این عضو شورا به خیلی‌ها نمی‌رسد و هوتگ‌ها همین جاست که به کار می‌آیند و بار کم آبی منطقه را به دوش می‌گیرند.
نماینده شورای استان سیستان و بلوچستان در شورای عالی استان‌ها توضیح می‌دهد: هوتگ‌سازه‌ای است متناسب با زندگی مردم اینجا و وجودش در این شرایط بی آبی منطقه، برای مردم الزامی است. چون مردم اینجا به یک مخزن برای نگهداری آب احتیاج دارند و آب باران‌های فصلی و مقطعی چابهار در همین هوتگ‌ها جمع می‌شود. متاسفانه چون سیستم آب رسانی و انتقال آب در این منطقه وجود ندارد مردم مجبورند از این آب بخورند، با آن غذا درست کنند و برای استحمام و شست‌وشو از آن استفاده کنند؛ آبی که مورد استفاده حیوانات و کشاورزی هم هست.
این آب اما بهداشتی نیست؛ گرگیج با تاکید بر این موضوع می‌گوید: با این‌که آب فاضلاب راهی به این هوتگ‌ها ندارد اما در هر حال این آب غیربهداشتی است به خاطر این که علاوه بر این‌که آب روبازی است، استفاده از آن بین انسان‌ها و حیوان‌ها مشترک است. از طرف دیگر چون آب چندماه داخل این گودال می‌ماند، خود به خود می‌گندد و بوی بدی می‌دهد.
شاخص‌های توسعه در استان پایین است
برای ساکنان 406 روستای شهرستان چابهار استفاده از آب ذخیره شده داخل هوتگ ها، یک ضرورت است؛ ضرورتی که به گفته رئیس مجمع نمایندگان سیستان و بلوچستان ارتباطی نزدیک با پایین بودن شاخص‌های توسعه در این استان دارد. محمدنعیم امینی فرد، با اشاره به این موضوع می‌گوید: ما بارها یادآور شده‌ایم که شاخص‌های توسعه در سیستان و بلوچستان پایین است و حتی شاخص‌ها داخل استان هم متوازن نیست و درصد برخورداری از آب آشامیدنی نسبت به متوسط کشور پایین است.
امینی‌فرد با تاکید برهمین موضوع می‌گوید: اگر از طریق آبرسانی سیار، آب مصرفی و مورد نیاز مردم در این منطقه تامین شود مردم قطعا به هوتگ‌ها مراجعه نمی‌کنند که شاهد فاجعه ناگوار غرق شدن کودکان باشیم.
رئیس مجمع نمایندگان سیستان و بلوچستان ادامه می‌دهد: اتفاقی که چند روز قبل رخ داد، تکراری بود و قبلا نظیر این مورد را داشتیم که برای کودکان، جوانان، نوجوانان و بزرگسالانی که آب مورد نیاز خود را از گودال‌هایی که با عنوان محلی هوتگ ایجاد شده تامین می‌کنند،مشکل پیش آمده باشد و این اتفاق ناشی از نقصان کمبود آب است و این‌که ما نتوانسته‌ایم آب آشامیدنی سالم را برای مردم تامین کنیم.
ضرورت ساماندهی هوتگ‌ها
فقدان آب و شبکه آبرسانی مناسب در روستاهای شهرستان چابهار برای مردم این منطقه، ضرر و زیان کم نداشته؛ از زیان‌های مالی و قابل جبران گرفته تا خسارت‌های جانی غیرقابل جبران مثل حادثه مرگ این سه دختر دانش‌آموز. با این حال عبدالعزیز رامش، عضو شورای اسلامی بخش دشتیاری هم برای ما از ضرورت وجود هوتگ‌ها می‌گوید، آن هم در شرایطی که دسترسی مردم این منطقه به آب محدود است. به گفته رامش، مردم این منطقه علاوه بر این‌که بر توسعه این روش سنتی برای مهار سیلاب و رفع کم آبی منطقه واقفند، خواستار ساماندهی هوتگ‌ها هم هستند.
رامش با اشاره به همین ضرورت تاکید می‌کند: برای کاهش آمار حوادث احتمالی بهتر است دور این هوتگ‌ها فنس‌کشی شود تا از جان مردم مخصوصا بچه‌ها حفاظت شود.
به گفته این عضو شورای اسلامی بخش دشتیاری چابهار، این اتفاق یا از طریق دهیاری روستا ممکن است یا از طریق خیرین و یا دولت.
گرگیج، عضو شورای اسلامی بخش پلان هم این موضوع را تایید می‌کند. او هم به ما می‌گوید که برای کاهش خطرات احتمالی استفاده از هوتگ‌ها باید تمهیداتی در منطقه اندیشیده شود. از پر کردن گودال‌های غیرضروری گرفته تا همین بحث حصارکشی و فنس‌کشی هوتگ‌های عمومی.
گرگیج می‌گوید: بهتر است این هوتگ‌ها یک متولی داشته باشند و کسی مسؤول سرکشی به این‌ها باشد، چیزی که الان وجود ندارد. البته اکثر روستاهای اینجا دهیاری دارند و دهیار به عنوان یک مدیر کوچک روستایی اینجا می‌تواند وارد عمل شود اما متاسفانه دهیاری‌ها اعتبار لازم را برای این فنس‌کشی‌ها ندارند و همان اعتبار اندکی را هم که می‌گیرند، باید برای رسیدگی به موارد ضروری دیگر مثل بازگشایی معابر و... اختصاص بدهند و عملا پولی برای حصارکشی باقی نمی‌ماند.
این عضو شورای عالی استان‌ها با این‌که نقش خانواده‌ها در حفاظت از فرزندان‌شان را هم نادیده نمی‌گیرد و بر هوشیاری آنها در حفظ جان فرزندان‌شان در مقابله با عوامل خطرسازی مثل هوتگ تاکید می‌کند، می‌گوید: متاسفانه در منطقه به‌خاطر کمبود اعتبارات لازم فنس‌گذاری به‌ندرت انجام شده مگر در هوتگ‌های خصوصی و هوتگ‌های عمومی به جز یکی دو مورد مثلا در دهستان کمبل، همه بدون حصار هستند.

چابهار در رویای آبی که شیرین نمی‌شود!

حکایت مردم این نقطه استراتژیک روی نقشه کشورمان، حکایت همان ضرب‌المثل قدیمی تا لب چشمه رفتن و تشنه برگشتن است؛ آن هم در استانی که حدود 300 کیلومتر، مرز آبی دارد و از این آب نصیبی نبرده است؛ حکایتی که سر یک بحث قدیمی را دوباره باز می‌کند؛ شیرین کردن آب دریای عمان. پدیده‌ای که سال‌هاست در دنیا اتفاق می‌افتد و شیرین‌سازی بیش از 90 میلیون متر مکعب آب دریا در جهان در هر روز شاهدی است بر این ادعا.
نماینده استان سیستان و بلوچستان در شورای عالی استان‌ها با اشاره به همین موضوع هم به ما می‌گوید: شیرین‌سازی آب دریا در این منطقه دغدغه اصلی ماست، چابهار یک منطقه بی‌آب نیست و اصلا قابل قبول نیست که جایی که این سطح دسترسی به دریا دارد با بی‌آبی درگیر باشد، اما متاسفانه فقط در اسناد بالادستی به این موضوع اشاره می‌شود.
گرگیج با گلایه از همین موضوع می‌گوید: مثلا در سند پنج ساله ششم توسعه بر این شیرین‌سازی تاکید شده و آمده بود که باید آب 70 درصد روستاهای حاشیه عمان به سمت شیرین‌سازی برود، اما در عمل این اتفاق نیفتاد. چرایش را که می‌پرسیم، او پای کمبود اعتبارات را وسط می‌کشد، یعنی همان مشکل همیشگی که وقتی به استان سیستان و بلوچستان و شهرستان چابهار می‌رسد، بیشتر از همیشه خودش را نشان می‌دهد و نتیجه‌ای جز پایین بودن سرانه‌ها و شاخص‌های توسعه انسانی در این منطقه از کشور ندارد.

مینا مولایی

ایران