حیات‌خلوت‌وحش ‌

دال پشت‌سفید: دال پشت‌سفید، پرنده‌ای از خانواده کرکس‌هاست. جمعیت دال پشت‌سفید به‌شدت در حال کاهش است، به نحوی که این پرنده در ردیف حیوانات به‌شدت در خطر انقراض قرار گرفته است. زیستگاه اصلی این پرنده را به منطقه جنوب شرقی آسیا و کشورهایی مثل کشورهای هند، مالزی و چین نسبت می‌دهند. البته تعدادی از آنها نیز در کشور ما یافت می‌شود. دستکاری انسان در زیستگاه دال‌های پشت‌سفید به عنوان تهدیدهای اصلی برای ادامه حیات این جانور در سطح جهان محسوب می‌شود. به نحوی که می‌گویند برخی سموم‌ که انسان‌ها از آن استفاده می‌کنند، باعث نازک شدن پوست تخم این پرنده شده و همین موضوع، تولید مثل این پرنده را دچار مشکل کرده است.

گورخر ایرانی: گورخر ایرانی نیز در معرض خطر انقراض قرار دارد. این خطر ناشی از دو مساله است؛ یکی تخریب زیستگاه که فرصت حیات را از این جانور گرفته و دیگر، شکار بی‌رویه این‌گونه جانوری، از سوی سودجویانی که هیچ‌گاه به ارزشمندی حیات‌وحش پی نبرده‌اند.
امروزه گورهای ایرانی فقط در چند منطقه محدود محصور شده‌اند، از جمله سرخس، کالمند بهادران، سایت تکثیر و پرورش گور ایرانی در شهرستان مهریز و منطقه حفاظت‌شده توران؛ منطقه‌ای که همین چند ماه پیش ده گور آن به پارک ملی کویر منتقل شدند و در این فرآیند انتقال، پنج گورخر ایرانی و تنها گونه نر گروه قربانی بی‌تدبیری مسؤولان آن پروژه شدند.

هوبره: پرنده شکاری زیبای شرق ایران، امروز به‌دلیل فعالیت دو گروه سودجو جزو گونه‌های جانوری آسیب‌پذیر کشور قرار گرفته است. نخست شکارچیان ایرانی که هوبره‌ها را زنده‌گیری می‌کنند و دوم، خریدارانی که آن سوی آب نشسته‌اند و با پول‌های بادآورده، جان این پرندگان زیبای کویرهای ایران را به خطر می‌اندازند.
همدستی این دو گروه سال‌هاست زندگی سختی را برای هوبره‌ها ساخته و ضعف نظارتی آنقدر شدید بوده است که گروه خارجی که اغلب از شیوخ عرب کشورهای حاشیه خلیج فارس هستند، گاهی شخصا وارد خاک ایران می‌شوند و هوبره‌ها را زنده یا مرده از سرزمین‌مان خارج می‌کنند.

درنای سیبری: «امید» هنوز زنده است و امسال نیز به ایران مهاجرت کرد و 97 روز در فریدونکنار ماند. اما «امید»، تنها پرنده‌ای از میان درناهای سیبری است که در سال‌های اخیر برای گذران زمستان به کشورمان مهاجرت می‌کند.
درناهای سیبری را به سه جمعیت شرقی، مرکزی و غربی منطقه سیبری تقسیم می‌کنند که بجز جمعیت شرقی، دیگر درناهای این دسته تقریبا منقرض شده‌اند. از درناهای سیبری شرقی، حدود 3000‌قطعه باقی مانده است. امروزه این‌گونه جانوری در سراسر جهان به علت شکار بی‌رویه، استخراج نفت از زیستگاه‌های این حیوان، مسموم شدن و خشک شدن تالاب‌ها و رودخانه‌ها به شدت در معرض خطر انقراض قرار گرفته است.

فک خزر: فک، تنها پستاندار دریای خزر است. جمعیت این گونه جانوری به حدی کم شده که خیلی از افراد اساسا از وجود فک در این دریاچه بی‌اطلاع هستند. این جانور، سه فصل از سال را در آب‌های شمال ایران شنا می‌کند و در زمستان، برای زایمان به مناطق شمال دریای خزر
می‌رود.
این رفت‌وآمد اما همراه است با خطرات بسیار برای این گونه جانوری نادر. بسیاری از آنها هنگام مهاجرت به مناطق شمالی دریای خزر، در تورهای ماهیگیران گرفتار می‌شوند. به این ترتیب، جمعیت فک‌های خزری هر سال کمتر از قبل می‌شود؛ به نحوی که امروز این جانور در زمره گونه‌های در معرض انقراض ایران قرار دارد.

سمندر لرستانی: سمندر لرستانی یا سمندر امپراتور، گونه نادری از سمندر است که در استان لرستان و در حاشیه رشته کوه‌های زاگرس زندگی می‌کند. این حیوان معمولا به دلیل داشتن رنگ‌های متنوع روی پوست و زیبایی خیره‌کننده، از سوی صیادان شکار و گاهی هم به خارج از کشور قاچاق می‌شود و به‌عنوان حیوان زینتی به فروش می‌رسد. به همین دلیل این گونه جانوری به شدت در معرض خطر انقراض قرار گرفته است و گفته می‌شود فقط هزار عدد از آن در محیط زیست کشور باقی مانده است.

اوزون برون: اوزون برون به زبان آذری یعنی دماغ دراز که اشاره‌اش به پوزه دراز و باریک این ماهی است که روی بدن کشیده‌اش سوار شده است. طول اوزون برون‌ها گاهی تا دومتر هم می‌رسد که هم گوشت آن خواهان زیادی دارد و هم خاویارهای
درون شکمش.
یک ماهی اوزون برون برای این که به سن باروری برسد، باید حداقل 12 سال از عمرش بگذرد، اما در طول سال‌های گذشته، صیادان اجازه نداده‌اند این زمان طی شود و به همین علت اوزون برون‌های بالغ نسلی از خود به جا نگداشته‌اند. علت اصلی بحرانی بودن شرایط این گونه آبزی نیز این است که همچنان تقاضا برای گوشت و خاویار درون شکم آن وجود دارد. از این رو، می‌توان گفت اگر خوردن ماهی اوزون برون همچنان رواج نداشت، شاید این ماهی باارزش خاویاری در شرایط بحرانی قرار نمی‌گرفت.

خروس کولی دشتی: خروس کولی دشتی یا خروس کولی اجتماعی در قزاقستان و روسیه تولید مثل می‌کند و در فصل زمستان به ایران می‌آید. شمال غربی کشور، دریای خزر و سواحل خلیج فارس، از جمله زیستگاه‌های این‌گونه جانوری در ایران محسوب می‌شود. اما خراب شدن لانه‌های این پرنده به وسیله دام‌های گله‌داران روسیه و کاهش شدید مساحت زیستگاه‌های آن در کشورهای گوناگون باعث شده خروس کولی دشتی در زمره جانورانی قرار بگیرد که به‌شدت در معرض خطر انقراض هستند، به نحوی که در بهترین حالت برآورد می‌شود فقط هزار قطعه از این پرنده در سراسر دنیا وجود دارد.

گیلانشاه خالدار: گیلانشاه خالدار، پرنده‌ای نادر است که در مناطق جنوب دریای خزر، خلیج فارس و سیستان دیده می‌شود. این پرنده کوچک به شدت در حال انقراض است، به گونه‌ای که گفته می‌شود جمعیت آن در سراسر جهان به حدود 50 قطعه رسیده است.
گیلانشاه خالدار را باید پرنده‌ای مهاجر و عبوری به حساب آورد که به پروازهای
طولانی‌اش شهره است. مسافتی که این پرنده طی می‌کند، اصلابه جثه او نمی‌آید، چراکه گیلا‌نشاه خالدار هر سال از آفریقای جنوبی تا سواحل مازندران را پرواز می‌کند.

پلنگ: گربه‌سان زیبای ایران، امروزه در معرض خطر انقراض قرار گرفته است. پلنگ با این که معمولا از شر دشمنان طبیعی در امان می‌ماند، ولی تاکنون نتوانسته از چنگ تهدیدات انسانی در کشورمان جان سالم به در برد. آمار دقیقی از جمعیت پلنگ‌های ایرانی در دست نیست، اما گفته می‌شود احتمالا حدود 600 قلاده پلنگ در زیستگاه‌های مختلف کشور زندگی می‌کنند. این در حالی است که هنوز هم هر از گاهی خبر کشته شدن پلنگ‌های ایرانی به علت شکار، تصادف با اتومبیل، دستکاری شدن زیستگاه‌ها یا دیگر عوامل انسانی از گوشه و کنار کشور به گوش می‌رسد. مرگ‌هایی که خطر انقراض این گربه‌سان دوست‌داشتنی را تشدید می‌کند.

سمندر کردستانی: سمندر کردستانی یا آتشخوار، عاشق آب است. زیستگاه این سمندر در ایران، استان‌های کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی است.
البته این‌گونه جانوری در حال انقراض در شمال‌شرق عراق و جنوب شرق ترکیه نیز دیده شده است.
علاوه بر خطر شکار شدن، آلودگی‌های زیست‌محیطی نیز ادامه حیات این دوزیست را تهدید می‌کند.
خشکسالی و کم‌آبی، استفاده افراطی کشاورزان از آب‌های جاری و ورود فاضلاب‌های روستایی به زیستگاه این جانور از جمله آسیب‌هایی است که ادامه زندگی سمندر کردستانی را با خطر انقراض قطعی مواجه کرده است.