میراث انقلاب در امریکای لاتین

: هم اکنون روند به قدرت رسیدن چپگراها در انتخابات کشورهای امریکای لاتین و همگرایی دولتهای بر سر کار آمده ، شتاب و گسترش فزاینده ای داشته و دارد به گونه ای که مبارزات ضد امپریالیستی که در دهه 60

کد خبر: ۱۱۹۴۸۲

میلادی ارنستو چه گوارا و فیدل کاسترو داعیه رهبری آن را داشتند ، هم اکنون در شکل دیگری در حال ظهور است.
در حال حاضر امریکای لاتین که زمانی حیاط خلوت امریکا بود ، در تلاش گسترده برای بازیابی هویت خویش است و با پیروزی هوگو چاوز و ایوو مورالس و رافائل کوررا ، رهبران مردمگرای ونزوئلا ، بولیوی و اکوادور این مساله شکل واقعیت به خود گرفته است. کوبا ، ونزوئلا و بولیوی مثلث قدرتمند سوسیالیسم و اکوادور ، نیکاراگوئه ، برزیل و شیلی در حدی میانه روتر به دنبال آرمان های پوپولیستی هستند و با پشتیبانی افکار عمومی بشدت در مسیر عدالتخواهی و فقرستیزی در حرکتند و در مسیر زیاده خواهی های استکباری کاخ سفید، مانع تراشی می کنند.

در دهه 60 میلادی افرادی مانند چه گوارا در کنار فیدل کاسترو بودند و هم اکنون کسانی مانند هوگو چاوز ، مورالس و اورتگا با انگیزه ای مثال زدنی درصدد حذف کامل سلطه واشنگتن بر امریکای لاتین هستند.
ایوو مورالس و چاوز معتقدند که با فیدل کاسترو محور شرافتی را تشکیل داده اند که جنبش های سوسیالیست دیگر نیز می توانند به آن ملحق شوند و نیکاراگوئه ، اکوادور و پرو نیز از جمله موارد بااستعدادی در میان کشورهای امریکای لاتین هستند که می توانند در قالب این محور ، برای امریکا چالش ایجاد کنند.
مورالس بعد از به قدرت رسیدن اظهار کرد : این جنبش تنها به بولیوی محدود نمی شود بلکه فیدل و هوگو در حال ثبت موفقیت هایی در زمینه جنبش های اجتماعی و سیاست های چپگرایانه هستند.
امسال امریکای لاتین در حالی مراسم سالروز کشته شدن چه گوارای امریکا ستیز را برگزار کرد که چند رئیس جمهور چپگرا و ضد امریکایی برای ایجاد یک همگرایی در امریکای لاتین در قبال واشنگتن تلاششان را مضاعف کرده اند.
هم اکنون حتی با وجود کناره گیری ضمنی فیدل از قدرت و سپردن زمام امور به رائول ، برادرش ، مردم کوبا نگران نیستند و آرمان های انقلابی خود را متزلزل نمی بینند. نام جورج دبلیو بوش برای این مردم وجود خارجی ندارد ؛ اگر چه بحثها درباره فیدل ، بیماری و حتی مرگ احتمالی او همچنان ادامه دارد.
در جنوب کوبا متحد نزدیک فیدل و یا به عبارتی یک کاستروئیست دیگر با الفاظ تندی جورج بوش را به چالش کشیده است.
چاوز در ونزوئلا
از سوی دیگر هوگو چاوز ، رئیس جمهور ونزوئلا در انتخابات 1998 به قدرت رسید و در سال 2000 بار دیگر به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد. وی در سال 2002 از یک کودتای امریکایی جان سالم به در برد، سپس در همه پرسی 2004 ، اکثریت آرای مردم را به خود اختصاص داد و اکنون قدرتمندتر از همیشه مقابل سیاست های زورگویانه امریکا در منطقه ایستادگی می کند.
نظرسنجی ها از جمله نظرخواهی خبرگزاری فرانسه درباره انتخابات ریاست جمهوری ونزوئلا نشان می دهد چاوز مجددا به عنوان رئیس جمهور انتخاب خواهد شد. رئیس جمهور ونزوئلا که مطمئن است از حمایت چهارپنجم از مردم این کشور برخوردار است ، در نظرسنجی هایی که در خصوص انتخابات صورت گرفته ، 60 درصد نظر مساعد رای دهندگان را کسب کرده است .سیاست نفتی چاوز به عنوان هشتمین کشور تولیدکننده نفت جهان که روزانه 5.1 میلیون بشکه نفت به امریکا صادر می کند ، از اهمیت زیادی برخوردار است ، زیرا در منطقه ای چون امریکای لاتین و کارائیب که درآمد سرانه گاهی بیش از یک دلار در روز نیست ، این پیشنهاد جاذبه بسیار دارد زیرا بهای نفت در این مناطق ظرف 2 سال 2 برابر شده و به 6 میلیارد دلار بالغ شده است.
رئیس جمهور ونزوئلا در کشور خود با اجرای اصلاحات اقتصادی و اجتماعی دست امریکا را از منابع طبیعی این کشور کوتاه کرده و مردم فقیر و متوسط جامعه را از فقر مطلق نجات داده است. رئیس جمهور ونزوئلا با اجرای طرح پترو کارائیب که براساس آن ، نفت خود را با قیمت ارزان و با وامهای بلندمدت کم بهره در اختیار کشورهای حوزه دریای کارائیب قرار می دهد ، تقویت و توسعه مرکوسور (بازار کشورهای امریکای لاتین) و تشکیل اتحادیه قدرتمند امریکای لاتین ، واشنگتن را به چالش کشید و آن را در اجرای طرح تجارت آزاد قاره امریکا ناکام کرده است.
کارلوس آلوارز ، رئیس کمیسیون نمایندگان دائمی مرکوسور با بیان این که مرکوسور طرح امریکایی آلکا را کشت ، گفت: ائتلاف کشورهای عضو این اتحادیه باعث از بین رفتن طرح تجارت آزاد قاره امریکا شد که واشنگتن محرک آن بود. به گفته مقام ارشد مرکوسور ، داشتن توافقنامه ای مانندآلکا به معنای قربانی کردن سیاست اقتصادی و مدل توسعه مستقل کشورهای منطقه است.
رهبر سرخپوست بولیوی
ایوو مورالس ، رهبر چپگرای سرخپوست بومیان بولیوی در انتخابات ریاست جمهوری 27 آذرماه سال گذشته توانست با کسب بیش از 51 درصد آرا به پیروزی برسد و دولت ضدامریکایی دیگری را در امریکای لاتین شکل دهد. پیروزی رهبر جنبش به سوی سوسیالیسم روند چرخش کشورهای جنوبی امریکا را به سمت رهبران چپگرا کامل کرد.
مورالس از مخالفان عمده امریکا و جهانی سازی است و در تبلیغات انتخاباتی خود پیش بینی کرد که برای واشنگتن کابوس خواهد شد. کشف ذخایر عظیم گاز در بولیوی ، این کشور را به دومین صادرکننده گاز بعد از ونزوئلا در امریکای لاتین تبدیل کرده است. مورالس در تبلیغات انتخاباتی خود قول داده بود که در صورت پیروزی ، صنعت نفت و گاز را در کشور ملی کند.
مورالس بامداد روز یکشنبه (هفتم آبان) با امضای قراردادهایی که به شرکتهای نفتی بین المللی اجازه می داد تحت کنترل دولت به فعالیت خود در بولیوی ادامه دهند ، برنامه خود را در جهت ملی کردن صنعت انرژی کشور تکمیل کرد و به یکی از اهداف اصلی دولت 9 ماهه خود دست یافت. مورالس همچنین براساس صدور دستوری در اول ماه می ، صنایع نفت و گاز این کشور امریکای جنوبی را ملی اعلام کرد.
براساس دستور یاد شده ، به شرکتهای نفتی خارجی 180 روز فرصت داده شد قراردادهای جدیدی را با دولت برای واگذاری کنترل بخش اعظم فعالیت های خود به شرکتهای بولیویایی امضا کنند و در غیر این صورت باید کشور را ترک کنند. مورالس گفت: کشورش دیگر همچون قبل کشوری فقیر با معضلات اجتماعی بسیار نخواهد بود و به باز پس گرفتن منابع طبیعی خود ادامه خواهد داد.
بر اساس شرایط ملی شدن صنایع نفت و گاز در بولیوی ، سهم این کشور از درآمدها در دو حوزه عظیم انرژی از 50درصد به 82 درصد افزایش می یابد و در حوزه های کوچک تر انرژی این رقم 60 درصد خواهد بود.
این در حالی است که بولیوی اخیرا شاهد درگیری های خشونت آمیزی میان گروه های رقیب متشکل از کارگران معدن و همچنین اعتصاب در چند استان کشور بود که چاوز این ناآرامی ها را بخشی از توطئه علیه مورالس خواند.
اورتگا ، رهبری قدیمی
و اما انتخابات در نیکاراگوئه نیز 14 آبان (پنجم نوامبر) برگزار شد و دانیل اورتگا ، رهبر جبهه آزادیبخش ملی ساندنیست با اکثریت آرا به پیروزی دست یافت. نیکاراگوئه از جمله کشورهای فقیر امریکای مرکزی به شمار می رود که اقلیت ثروتمند و سفیدپوست آن بخش اعظم ثروت کشور را در اختیار دارد و بیش از 60 درصد جمعیت آن با روزانه یک دلار مجبور به ادامه حیات هستند.
دانیل اورتگا در پی انقلابی ضد امریکایی همزمان با انقلاب بهمن 57 ایران به قدرت رسید ، اما امریکا ، با انقلاب نیکاراگوئه همان برخوردی را کرد که پیشینیان وی با انقلاب کوبا کرده بودند. دولت امریکا با حمایت از ضد انقلابیون نیکاراگوئه که کنتراها نام گرفته بودند ، دولت ساندنیستی به رهبری اورتگا را درگیر جنگی کم شدت اما فرسایشی کرد. این جنگ فرسایشی به صورت بزرگترین معضل دولت ساندنیستی درآمد ، به گونه ای که منابع محدود این کشور فقیر امریکای لاتین به جای آن که صرف توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور شود ، به خنثی کردن مبارزه مسلحانه کنتراها با دولت اختصاص یافت.
اورتگا هم اکنون پس از 16 سال که از تسلیم قدرت به ویولتا چامورا می گذرد و 27 سال پس از قیام نظامی و سرنگونی دیکتاتوری امریکایی اناستاسیو سوموزا ، بار دیگر قدرت را در نیکاراگوئه به دست می گیرد. بیش از یکهزار ناظر خارجی از جمله نمایندگان اتحادیه اروپایی ، سازمان ملل ، قاره امریکا و کشورهای امریکای لاتین شفافیت و صحت انتخابات را به مقامات شورای عالی انتخابات تبریک گفته ، اما سفیر امریکا که ریاست هیات اعزامی جورج بوش به نیکاراگوئه را به عهده داشت ، مدعی وجود گزارش هایی از تقلب در روند برگزاری انتخابات شد.
توماس بورخه مارتینز ، مشاور اورتگا با اشاره به درخواست دونالد رامسفلد ، وزیر دفاع و دان بورتون ، نماینده کنگره امریکا از مردم نیکاراگوئه برای رای ندادن به اورتگا، گفت: دخالت های امریکا در انتخابات نیکاراگوئه مانع از پیروزی اورتگا نشد.
امریکا همچنین هشدار داده بود در صورت پیروزی دانیل اورتگا ، این کشور از کمکهای مالی امریکا محروم خواهد شد.به گفته مارتینز ، امریکای لاتین در اوج جنبش های اصلاح طلب ، انقلابی و چپگرا قرار دارد و به همین علت ، احتمال پیروزی چپگراها در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری اکوادور هم -که پنجم آذر ماه برگزار می شد - زیاد است.
وی افزود: در انتخابات ریاست جمهوری مکزیک و پرو نیز نامزدهای چپگرا پیروز انتخابات بودند، اما نامزدهای طرفدار امریکا در انتخابات تقلب کردند و آرای مردم را ربودند. به گفته ناظران سیاسی ، امریکا دیگر نمی تواند مانع تقویت چپگراهای امریکای لاتین شود و با پیروزی و قدرت یافتن چپ ها در اکوادور، جناح چپ به اوج قدرت خود در این قاره می رسد.
اکوادور و غلبه بر نامزد وابسته به امریکا
رافائل کوررا ، نامزد چپگرای انتخابات ریاست جمهوری اکوادور که 15اکتبر ( 23مهرماه) برگزار شد توانست به اتفاق یک سرمایه دار وابسته به امریکا به دور دوم انتخابات راه یابد و در دور دوم نیز بر رقیب غربی خود پیروز شد.
کوررا نامزد چپگرای ریاست جمهوری اکوادور بتازگی در یک سخنرانی ، جورج بوش را به دلیل آسیب رساندن به ملت خود و جهان بسیار پست توصیف کرد. این در حالی است که در برزیل و شیلی نیز به نوعی دولتهای چپگرا بر مسند قدرت هستند. به فاصله کمی از انتخابات مکزیک که نامزد جناح راست در آن به پیروزی رسید لولاداسیلوا نامزد چپها در برزیل به مصاف جرالدو الکمین محافظه کار رفت و موفق شد در دور دوم انتخابات (هفتم آبان) پیروز شود.
لوئیز ایناسیو لولاداسیلوا ، رئیس جمهور برزیل روز سه شنبه 23 آبان در دیدار از ونزوئلا تاکید کرد: انسجام امریکای لاتین باید محقق شود و امروز بیش از هر زمان دیگری باید برای انسجام در امریکا جنوبی مبارزه کرد. داسیلوا با هشدار درباره تلاش برخی برای تفرقه افکنی میان وی و چاوز گفت ، دوستی میان وی و همتای ونزوئلایی اش با چنین دسیسه هایی تضعیف نخواهد شد.به عقیده بسیاری از کارشناسان ، پیروزی دوباره لولا در انتخابات نشان می دهد که مردم برزیل ، انسجام و همبستگی امریکای لاتین را که شعار اصلی چاوز و سایر رهبران چپگرا در منطقه است ، خواستار هستند.
این در حالی است که دیگر کشورهای امریکای لاتین حتی متحدان قوی امریکا نیز شروع به مقابله با سیاست های واشنگتن کرده اند. کلمبیا در سیزدهمین دور مذاکرات تجاری با امریکا درباره الکا به خاطر وجود شرایط نابرابر، این طرح را امضا نکرد. در کاستاریکا نیز مردم علیه طرح ابتکاری واشنگتن یعنی توافقنامه تجارت آزاد امریکای مرکزی (cafta) تظاهرات کردند.
در شیلی نیز میشل باشله ، نامزدی سوسیالیست که توانست برنده انتخابات ریاست جمهوری ژانویه (25 دی) شود ، مخالف سیاست های امپریالیستی امریکاست ، ضمن این که کشورش بزرگترین صادرکننده مس جهان به شمار می رود. نباید فراموش کرد هر دو حزب دموکرات و جمهوریخواه امریکا با کلیت فضای سیاسی و اقتصادی موجود در امریکای لاتین مخالفند و بنابراین افرادی مانند کاسترو و چاوز باید از فضاهای این چنینی که در آن سیاستمداران امریکایی ذهن سردرگم و مغشوشی دارند ، استفاده کنند.نشست سران کشورهای قاره امریکا در شهر ماردل پلاتا در آرژانتین چندی قبل در حالی پایان یافت که تلاش امریکا و متحدان واشنگتن نتوانست سران کشورهای امریکای لاتین را به پیشبرد طرح منطقه آزاد تجاری امریکا موسوم به الکا متقاعد سازد و برای نخستین بار این نشست بدون توافق نهایی پایان یافت.
در این نشست 5کشور مهم منطقه که پیمان معروف به مرکوسور (بازار جنوب) را تشکیل می دهند قاطعانه در برابر واشنگتن ایستادند ، زیرا معتقدند اجرای طرح الکا نتیجه ای جز گسترش تبعیض ، نابرابری ، فقر و متلاشی کردن اقتصاد کشورهای امریکای لاتین ندارد. چاوز در نشست آرژانتین از طرح الکا برای ایجاد یک بازار تجاری در منطقه براساس الگوی سیمون بولیوار، قهرمان رهایی بخش امریکای لاتین از چنگ استعمار اسپانیا دفاع کرد.
ونزوئلا در این راه تنها نبود ؛ برزیل ، آرژانتین ، اروگوئه و پاراگوئه ، چاوز را در این نشست همراهی کردند. سیاست رهبران امریکای لاتین با فاصله گرفتن هرچه بیشتر از امریکا و نزدیکی هر چه بیشتر به ونزوئلا به سمت ایده های نو چپگرایانه پیش می رود.