وقتی هنر پا داد!

نمی‌دانیم شمایی که حالا این گزارش را می‌خوانید چقدر اهل گالری‌گردی و تماشای آثار هنرهای تجسمی در گالری‌ها هستید. اگر نیستید، احتمالا دلایل خود را دارید و اگر هستید احتمالا با ما موافقید که گالری‌ها مدتی است در ارائه آثاری مبتنی بر ایده‌های نو و پرداخت‌های متفاوت، چشمگیر عمل نکرده‌اند. در اغلب نمایشگاه‌هایی که در گالری‌ها بر پا می‌شود، با نخی مضمونی یا فرمال مواجه نیستیم و همین باعث شده پس از یک گالری‌گردی یکی دو روزه، با ملغمه‌ای بازار شام‌طور از آثار گوناگون مواجه باشیم که ما را به هیچ‌گونه از یکپارچگی و انسجام نمی‌رسانند. البته معنای این حرف این نیست که گالری‌ها باید مبتنی بر وحدتی مضمونی یا فرمی، آثاری یکدست ارائه کنند، نه! اتفاقا می‌خواهیم بگوییم در عین تنوع باید هنری ارائه کنند که مخاطبان آنها پس از تماشای آثار بتوانند فضای کلی موجود در هنرهای تجسمی ایران را در ذهن خود ترسیم کنند.

یکی از راه‌هایی که گالری‌ها را در رسیدن به این هدف کمک می‌کند، برگزاری نمایشگاه‌هایی با تم هدفمند می‌تواند باشد. یعنی هنرمندانی از چند زاویه دید به یک یا چند موضوع بپردازند تا تفاوت زوایا برجسته شود. این‌گونه مخاطبان می‌توانند تفاوت‌ها را در بستری مشخص رصد کنند و منتقدان هم به تحلیلش بنشینند اما...

این وسط اما اتفاقاتی می‌افتد که کلی علامت سوال توی ذهن آدم ایجاد می‌کند. مثال و مصداقش یکی از همین گالری‌های پایتخت که اخیرا نمایشگاهی برگزار کرده و تم موضوعی عکس‌هایش را هم موضوع «پا» قرار داده است؛ بله درست می‌شنوید: «پا»!

«پا در قاب‌گرفتن» نمایشگاه گروهی عکس است که از ۲۵ آبان‌در این گالری که متمرکز بر هنر معاصر و هنر تجربی است، افتتاح شده است. اما ماجرای این نمایشگاه چیست و پا دیگر چه سوژه‌ای است که عکاس‌ها سراغش رفته‌اند.

کفش‌های اینستاگرام

البته که ما خیلی از این آوانگاردبازی تعجب نکرده‌ایم. پیش از اینها هم دیده بودیم هنرمندان «پا» را سوژه کنند. نمایشگاه عکس که سهل است، پیش از این پاها، سوژه فیلمی با عنوان «316» هم بوده‌اند.

پیش از اینها هم سهند آدم عارف، کتاب شعری منتشر کرده بود با نام «پا». درباره این دو اثر در باکس تکمیلی همین گزارش نوشته‌ایم. تازه علاوه بر اینها، پاها یکی از اعضای جدانشدنی بسیاری از عکس‌هایی است که ملت هنگام راه‌رفتن یا ایستادن بر سر سوژه عکاسی‌شان ثبت می‌کنند.

لابد می‌دانید چه نوع عکس‌هایی را می‌گوییم؛ از آنها که مد اینستاگرامی است و بخشی از کفش و پاها را در قاب جا می‌گذارند تا باورپذیرتر شود یا مثلا بگویند ما هم از این کفش‌ها داریم و از این شوآف‌ بازی‌ها.

در «پا در قاب‌گرفتن» چه خبر است؟

نمایشگاه گروهی عکس «پا در قاب گرفتن» که عکس‌هایی از سمیرا باقری، محدثه قربانی، زهرا اقتدارزاده، الهه فرخی، سحر دمیرچی، لیلی نکوکار، محدثه وحیدی‌مهر و فهیمه فروغی را شامل شده، خواسته با نگاهی نو به پای انسان، از دریچه‌ای تازه به این عضو بدن نگاه کند . این چیزی است که در معرفی‌ نمایشگاه آمده. بخوانید و مثل ما کیفور شوید: «... تنها این‌که پا عضوی برای حمل بدن است را نقض کند و آن را به ‌عنوان ستونی استوار برای حرکت و تعادل انسان ببیند.»

این عکاسان بیانیه‌ای هم برای این مجموعه تدارک دیده و نوشته‌اند: «بدن ما قسمتی از جهان است و انسان زندگی را از خلال بدنش تجربه می‌کند. بنابراین، زندگی زمانی است بین لحظه‌ای که پا به جهان هستی می‌گذاریم و پا از آن بر می‌کشیم. در این بین، ما در تلاشیم روی دو پای خود بایستیم و روی پاها به سوی اهداف بدویم. پاها کارگران حمل بدن ما نیستند، بلکه هستی ما را شکل می‌دهند و حتی برای اشیایی که آنها را خلق می‌کنیم مساله ایستادن و تعادل از مهم ترین دغدغه‌ها هستند. بنابراین در نمایشگاه حاضر، هشت عکاس درصددند از دریچه نگاه خود رد پا را در زندگی جست‌وجو کنند.»

این دوستان عکاس هم در یک تلاش «هنری» و «تجربی» دور هم جمع شده‌اند و کلی تلاش کرده‌اند تا در عکس‌هایشان مفاد این بیانیه اجرا شود با این همه نه ما که اگر هر کدام از شما هم به تماشای این عکس‌ها بنشینید احتمالا تصدیق خواهید که به نظر نمی‌رسد همه آثار توانسته باشند نگاهی متفاوت به دست دهند. در برخی از آنها صرفا تکنیک مد نظر قرار داده شده تا پاها آن چیزی باشند که ما نمی‌بینیم. در برخی نیز پاها نتوانسته‌اند از آنچه در بیانیه «پاها کارگران حمل بدن ما نیستند» عنوان شده فراتر بروند و به این باور عمومی چیزی بیفزایند.

از «پا»ی آدم‌عارف تا «316» حقانی

در گزارش هم گفتیم که پا پیش از اینها هم سوژه هنر و ادبیات بوده است. فیلم «316» از پیمان حقانی که سال گذشته در سینماهای هنر و تجربه اکران شد، یکی از این نمونه‌هاست؛ کل فیلم، نماهای بسته‌ای از پاها بود.

پیش از نمایشگاه عکس «پا در قاب‌گرفتن» و این فیلم حقانی هم، سهند آدم عارف در یک کتاب شعر، پا را روی جلد برد و اسم کتابش را گذاشت «پا». او نیز در برخی شعرهای این کتاب، پا را با کارکردهایی گوناگون وارد متن کرده بود.

گروه ادبیات و هنر