اصول تخلیه اضطراری مسافران هواپیما

تحقیق و توسعه جزو جدایی‌ناپذیر تمامی صنایع پیشرفته از جمله صنعت هوانوردی می‌باشد. از طراحی قطعات و بدنه وسایل پرنده تا آزمایش‌های علمی و عملی بر روی آنها، در شرایط سخت و محیط‌های عملیاتی انجام می‌پذیرد. اصول طراحی بر آن است که هواپیمای تولید شده، با فرماندهی یک خلبان با دانش متوسط، بتواند مسافران خود را تا مقصد همراهی کرده و پرواز ایمنی را برایشان فراهم آورد. اما همواره نقشه به گونه‌ای که فکر می‌کنیم پیش نمی‌رود. برای بسیاری از موارد اضطراری، چک‌لیست‌های مشخص تدوین‌شده و در اختیار گروه پروازی قرار می‌گیرد. هر یک از خدمه پروازی ملزم به فراگیری این روش‌ها و بازآموزی آنها در دوره‌های مختلف چند ماهه هستند.

یکی از مهم‌ترین سرفصل‌های عملیات اضطراری در پرواز، تخلیه اضطراری بر روی زمین است. عملیات نجات بر روی زمین جزو اتفاقاتی است که در هر مرحله از پرواز امکان بروز داشته و تک‌تک خدمه پرواز با گذراندن کلاس‌های آموزشی و مانورهای عملی، مراحل آن را تمرین می‌کنند. این‌که چه دلایلی باعث تخلیه اضطراری می‌شوند و دیگر نکات لازم برای انجام بهینه این عملیات، مواردی هستند که در این یادداشت به آنها خواهیم پرداخت.

طبق قوانین هوانوردی منتشر شده توسط سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی(ICAO)، وابسته به سازمان ملل متحد، از لحظه بسته شدن درهای هواپیما، مسؤولیت جان و مال مسافران و خدمه پرواز برعهده سرخلبان پرواز می‌باشد. بر این اساس هر تصمیمی که خلبان در راستای ایمنی پرواز اتخاذ نماید، لازم‌الاجرا بوده و باید بدون قید وشرط توسط دیگر خدمه پرواز به صورت دقیق و با وسواس انجام شود.

پس از بارگیری بارها و سوار شدن مسافران، خلبانان با گرفتن مجوز روشن کردن موتورها از برج مراقبت، آماده استارت زدن می‌شوند. این مرحله حساس به دلیل خطرات احتمالی از جمله آتش گرفتن موتور و سوخت، به صورت مستمر توسط مهندسان و خدمه زمینی پایش شده و اطلاعات مورد نیاز، بدون واسطه در اختیار خلبانان قرار می‌گیرد. هرگونه نقص در روشن کردن موتورها می‌تواند تبعات جبران‌ناپذیری بر سلامت آنها و حتی جان سرنشینان پرواز داشته باشد. از این رو تمام خدمه زمینی و فرودگاهی، آماده دستور خلبان مبنی بر تخلیه اضطراری مسافران، تا انتهای عملیات روشن شدن موتورها و حرکت هواپیما برای تیک‌آف، در کنار هواپیما ایستاده و هر کدام وظایف خاص خود را انجام می‌دهند.

تخلیه اضطراری در میان یک تیک‌آف ناموفق یا لندینگ غیرمعمول نیز قابل انتظار است. اگر خلبان پرواز تشخیص دهد که زمان مناسب برای بازگشتن به پارکینگ فرودگاه وجود نداشته یا شرایط ایجاب می‌کند که مسافران هرچه سریع‌تر هواپیما را ترک کنند، دستور تخلیه اضطراری را طبق موارد مطرح شده در دستورالعمل مربوطه به اطلاع نفرات حاضر در کابین پرواز رسانده و ایشان باتوجه به وظایف محوله به هر کدام، اقدام به تخلیه اضطراری مسافران از درهای خروج می‌کنند. بر اساس قوانین هوانوردی فدرال ایالات متحده که به تأیید دیگر نهادهای حافظ ایمنی پرواز نیز رسیده است، در طراحی هواپیما با هر تعداد صندلی و ظرفیت‌های گوناگون، همگی باید قابلیت تخلیه مسافران در مدت زمان 90ثانیه یا کمتر را داشته باشند. به این منظور بجز درهای اصلی خروج، چند در هم برای خروج اضطراری در نظر گرفته می‌شود. همگی این درها یا مجهز به سرسره‌های ایمنی هستند یا بر روی بال‌های هواپیما باز شده و از این طریق مسافران را به بیرون از هواپیما هدایت می‌کنند. مسافران باید هنگام تخلیه اضطراری بدون داشتن وسایل، صرفا به دستورات مهمانداران توجه کرده و در کمترین زمان هواپیما را ترک کرده و از آن دور شوند.

خلبان محمدتقی امیرسام

جام‌جم