اگر هنگام پرواز موتور خاموش شد چه اتفاقی می‌افتد؟!

هر وسیله پرنده‌ای قبل از انجام پرواز ملزم به گذراندن چک‌های خاص خود است. این بررسی‌ها (چک‌ها) قبل از هر پرواز، توسط مهندسان فنی متخصص هواپیما و خلبانان، بر اساس چک‌لیست‌های ویژه انجام می‌شود. این بررسی‌ها شامل بازرسی بدنه، موتور و بررسی تخصصی تمام سیستم‌های مکانیکی، الکتریکی و الکترونیکی هواپیما می‌شوند. بررسی سلامت موتور جزو مهم‌ترین بخش‌های این بازرسی‌ها است. موتورهای توربوفن نصب شده روی هواپیماهای مسافربری با توجه به تداوم پروازهای روزانه و استفاده در بازه‌های زمانی طولانی، باید همواره تحت بازرسی‌های مداوم توصیه شده از طرف شرکت‌های سازنده قرار بگیرند. بازرسی بصری موتورها برای اطمینان از نشت‌نکردن روان‌کننده‌ها و دیگر سیالات داخل موتور و تطابق شکل ظاهری موتور با دستورالعمل‌های کارخانه سازنده از جمله موارد بررسی‌های زمینی هستند که از طرف مهندسان هواپیما و خلبانان انجام می‌گیرد. بررسی‌های جزئی و تخصصی براساس زمان تقویمی و زمان استفاده از موتور نیز در زمان‌های مقرر توسط مهندسان زمینی انجام می‌گیرند. برخی از این بازرسی‌ها پس از جدا کردن موتور از روی بدنه و بازکردن اجزای مختلف روی زمین انجام می‌شود. در این حالت اگر قطعات خاصی از موتور نقص داشته باشد، تعویض شده و تست‌های مربوط به چک قطعه تعویض شده روی آن انجام می‌پذیرد. در هر بخشی از پرواز، بخصوص هنگام روشن کردن موتور، هر گونه تغییر غیر معمول در پارامترهای موتور توسط خلبانان به دقت مشاهده شده و واکنش لازم در سریع‌ترین زمان صورت می‌گیرد.

عوامل متعددی همچون ورود ناخواسته اشیای پیرامونی به داخل موتور هواپیماها می‌تواند باعث از کار افتادن بخشی از آن یا حتی آتش گرفتن موتور شود. موتور جت با کشیدن هوای محیط به داخل کمپروسورها موجب فشرده شدن هوا می‌شود. این هوای فشرده پس از مخلوط شدن با سوخت و اشتعال در محفظه احتراق با سرعت و حرارت بسیار زیاد از اگزوز موتور خارج می‌شود که البته قبل از خروج با چرخاندن توربین متصل به کمپرسورها باعث ایجاد چرخه تولید نیروی پیشران می‌گردد. هر چیزی که بتواند عملکرد این چرخه را برهم بزند، در نهایت موجب از کار افتادن موتور خواهد شد. ورود اشیای خارجی که با کج‌کردن فن و کمپروسورها، جریان هوای ورودی موتور را مختل می‌کند، تا نقص در عملکرد یکی از سیستم‌های پیشران، همه می‌توانند از عواملی باشند که سلامت یک موتور را تهدید می‌کنند.

چک لیست‌های متعددی برای کنترل شرایط اضطراری از جمله خاموش شدن یا آتش گرفتن موتور در آسمان وجود دارد که خلبانان پرواز، باتوجه به موقعیت‌های مختلف از آن بهره می‌گیرند. هواپیماها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که در صورت از دست دادن تمام نیروی پیشران خود نیز توانایی پرواز در زمان و فاصله محدودی را داشته باشند. این فاصله نسبت به وزن‌های گوناگون هواپیما، با استفاده از سرعتی خاص به‌دست می‌آید. یعنی خلبانان تنها کافی است براساس وزن هواپیمایشان، سرعت اشاره شده را رعایت کرده و بیشینه فاصله محاسبه شده در کتاب هواپیما را طی کنند تا در نزدیک‌ترین فرودگاه مناسب فرود آیند. خوشبختانه بروز سانحه برای موتور مساوی با سقوط هواپیما نیست و مطمئنا کادر پرواز تمام تلاش خود را برای حفظ سلامت خود و مسافرانشان به کار می‌گیرند.

خلبان محمدتقی امیرسام

جام‌جم