تاثیرهای جنبش دانشجویی در 13 آبان

13 آبان به عنوان نماد تاثیرگذاری عمیق جنبش دانشجویی بر سرنوشت سیاسی ملتی که نیمه دوم دهه 50 تصمیم گرفت ، هزینه به دست گیری تعیین سرنوشت خود را بپردازد ، طی سالها بارها مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.

کد خبر: ۱۱۴۸۳۰

برخی این حرکت دانشجویان را عامل تشدید خصومت ها و تحریم های گسترده ایالات متحده علیه ایران دانسته و به تخطئه آن پرداخته اند.
در چارچوب نقد این عده ، اصولا دانشجویان نمی باید اقدامی در نقض مصونیت دیپلماتیک کارکنان سفارت واشنگتن در تهران صورت می دادند. در مقابل این نگاه ، قشر عظیمی از ملت ایران در مقاطع و به مناسبت های مختلف قدردان تیزبینی و درک بالای سیاسی دانشجویان بوده اند. بر همین اساس ، هرگز فراموش نخواهد شد که در شبهای اولیه ورود دانشجویان به سفارت امریکا، جماعتی بسیار شبها تا صبح اطراف این محل بیتوته می کردند تا فرزندان خود را در مقابل گزندهای احتمالی تلافی جویانه حمایت کنند.این قدرشناسی زمانی به اوج خود رسید که دانشجویان با ارائه اسناد به دست آمده از داخل سفارت ، تیزبینی خود را درباره دخالت مستقیم امریکا در توطئه های متنوع بعد از پیروزی انقلاب به اثبات رساندند.
این انتظار منطقی و بحق بود که ایالات متحده بعد از مشاهده بزرگواری ملت ایران در جریان خیزش سراسری علیه سلطه بیگانه و استبداد دست نشانده ، شرمسارانه اقدام به تصحیح گذشته خود کند. مردم ایران دست کم بعد از کودتای 28 مرداد و نقض حاکمیت ملی ، امریکا را علاوه بر غارت منابع اقتصادی خویش در جنایات ساواک رژیم شاه نیز شریک و سهیم می دید.
به گواه تاریخ در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی که کنترل شهرها به دست مردم افتاد ، هیچ گونه حرکت تلافی جویانه ای نسبت به مستشاران امریکایی که عملا اداره ساواک ، ارتش و سازمان برنامه را به عهده داشتند به ثبت نرسید بلکه بزرگوارانه به نیروهای امریکایی مستقر در ایران اجازه داده شد تا کشور را ترک گویند اما نه تنها نشانی از شرمساری در واشنگتن بروز نیافت بلکه از فردای پیروزی انقلاب ، فتنه انگیزی های گوناگون در داخل و مرزهای کشور آغاز شد. برخی قرائن صاحب نظران را به این یقین نزدیک می کرد که امریکا علاوه بر دخالت در آشوب های کردستان ، بلوچستان ، گنبد و... (از طریق گروههای خلق و سایر) در مرزهای مشترک ایران با ترکیه ، عراق و پاکستان نیز ساواکی ها و ارتشی های فراری را سازمان می دهد. (آریانا در ترکیه جماعتی را گردهم آورده بود و بر همین منوال پالیزبان در عراق) در چنین شرایطی جنبش دانشجویی ، کانون همه این فتنه انگیزی ها را سفارت امریکا در تهران می پنداشت سفارتی که قبل از این نیز عملا کشور را اداره می کرد. آیا اصولا جنبش دانشجویی می توانست براساس لزمهای رایج در جهان اقدامی در مخالفت با عملکرد سفارت امریکا انجام دهد؛ در پاسخ باید گفت اتحادیه های دانشجویی در اروپا با تصویب مجمع عمومی دانشجویی بارها و بارها دفاتر مدیریت دانشگاه ها را به اشغال درآورده و با تصمیماتی چون افزایش شهریه مخالفت ورزیده بودند. این گونه اشغال ها در برابر تصمیمات درست یا غلط اما قانونی مدیریت ها هرگز تخطئه نشده بلکه به عنوان حقوق دانشحویان به رسمیت شناخته می شود. این در حالی است که عملکرد سفارت امریکا در تهران اقدامی مداخله جویانه در امور داخلی ایران محسوب می شد؛ اقداماتی مشابه آنچه توانست دولت قانونی دکتر مصدق را در سال 1332 سرنگون کند. با در نظر گرفتن شرایط حاکم بر آن زمان ، کدام منطق می پذیرد که ما به جای تجلیل از تیزبینی دانشجویان به تخطئه عملکرد آنان بپردازیم؛ آیا ما امروز بی توجهی احزاب سیاسی و سیاستمداران را قبل از کودتای انگلیسی امریکایی که سالها موجب تسلط بیگانگان بر کشور شد ، مورد نکوهش قرار نمی دهیم و انتظار درایت سیاسی بیشتر از آنان را مطرح نمی سازیم؛ خوشبختانه تیزبینی دانشجویان در سال 58 توانست فعالیت های کودتاگرایانه سفارت امریکا در تهران را متوقف سازد لذا به نظر نمی رسد این خدمت بزرگ به حفظ استقلال کشور مقوله ای باشد که بتوان با تمسک جستن به قانونگرایی ، آن را کمرنگ ساخت . بدون شک اگر اقدام مردمی دانشجویان در 13 آبان دست کم بعد از مشاهده اسناد سفارت با همراهی دولتمردان وقت مواجه می شد و خواسته بحق محاکمه کسانی که در جنایات بسیاری در بعد از انقلاب نقش داشتند ، مورد تایید قرار می گرفت می توانست این حرکت را بسیار موثرتر به سرانجام برساند. طولانی شدن حضور دانشجویان در لانه جاسوسی امریکا ، این فرصت را به رسانه های غرب داد تا دستاورد سیاسی این حرکت مردمی را در کشف برنامه های واشنگتن برای ساقط کردن جنبشهای مردمی تا حدودی کمرنگ سازد و از تاثیرات وسیع آن در سطح بین المللی بکاهد. با وجود این ، ملت ایران همواره قدردان نقش جنبش دانشجویی در حفظ استقلال کشور خواهد بود.