پرورشی ومهندسی معکوس

به عبارت دیگر، درون کودک و نوجوان‌ خداجویی، ارزش‌طلبی و نیک‌اندیشی است و این فرآیند اگر خوب مدیریت شود همه ملکات انسانی در آنان رشد و تعالی می‌یابد. ازاین رو همه توجیه‌ها ناظر به مراقبت و ملاحظه ظرفیت‌های بالقوه روان کودک و نوجوان است .

نظام تربیتی باید این باور را داشته و به این اصل فطری که روان کودک و نوجوان به دور از زنگار است توجه اکید ورزیده و با این نگرش، برنامه‌های تربیتی را سامان دهد. مقصود از تربیت معکوس آن است که باید به جوشش‌ها و ذوق و علاقه‌های معنوی بچه‌ها توجه داشته و براساس آن تولید برنامه شود.

به دیگر سخن باید مراقب بود نسخه‌های تزریقی با نیاز، خواست و ضرورت آنها همخوان باشد تا صلاحدید و سلیقه‌ها!

همچنین باید فعالیت‌های تربیتی در مسیر شدن و ناظر به ساحت‌های فردی و اجتماعی شده و با اقبال و کشش‌های نظری ایشان همسو شود. در مهندسی معکوس، کار تربیتی بیش از هر فعالیتی مبتنی بر خودیابی و کشف خویشتن است. در این رویکرد دانش‌آموز نه‌تنها خود را در معرض شدن قرار می‌دهد بلکه خود برای شدن و فعلیت، ظرفیت سازی می‌کند.اگر این قالب در راستای واقعیت‌های تربیتی شناخته شود باید:

نخست: برنامه‌های تربیتی جاری ما با نیازسنجی از کف کلاس و مدرسه سامان یابد.

دوم: سامانه‌های افکارسنجی، نیازها، ضرورت‌ها و شأن و شخصیت آنها را گزارش دهد و توسط کارشناسان تربیتی و مشاوره تحلیل، ارزیابی و نظام‌مند شود.

سوم: آنچه فرآیند شدن را در دانش‌آموزان شتاب می‌بخشد، سازوکار مشارکت فکری و میدانی آنها با برنامه‌هاست. در این طرح باید دانش‌آموز اصلی‌ترین مؤلفه‌ در اجرای فعالیت‌ها باشد و به آنان این فرصت و موقعیت داده شود تا ضمن مشارکت جدی در فعالیت‌ها به برآیندهای میدانی و مشاهده‌ای برنامه‌ها دست یابند.

به دیگر سخن باید تلاش کنیم مداخلات را کاهش دهیم و مشارکت و حضور مؤثر را تقویت و زمینه‌های اکتشافی را در مسیر شدن تسهیل کنیم.

محمدابراهیم محمدی

مدیرکل پیشین فرهنگی وهنری آموزش و پرورش