این علوفه ها طعم خاک نمی دهند

وقتی یکی از همکاران ، گفتگو با یک ایرانی مبتکر را - که 5 سال پیش در یک روزنامه مطرح کشور به چاپ رسیده بود - به من نشان داد ، اولین چیزی که به ذهنم خطور کرد ، این بود که طرح جالب این مبتکرهمچون بسیاری از ایده ها و طرحها در کشورمان

کد خبر: ۱۰۹۳۴۲

، طی سالهای اخیر همچنان بلاتکلیف مانده است ، در حالی که این بار وضعیت بهتر از تصور من بود...
در واقع ایده اولیه تولید سبزیجات و علوفه با بهره گیری از سیستم هیدروپونیک یعنی کشت بدون خاک ، با استفاده از روشی که در فضاپیماهای ناسا اعمال می شود ، برای نخستین بار در کشورهایی همچون هلند که بحث استفاده بهینه از خاک در آنجا اهمیت بسزایی دارد ، مطرح شد و مهندس سعید فرقانی ، مبتکر ایرانی نیز بر اساس این ایده موفق به ارائه طراحی و ساخت دستگاه هیدروپونیک یا اتاقک تولید علوفه دام با ظرفیت تولید روزانه یک تن در کشور شد.
گرچه پس از گذشت چند سال ، بتازگی مجوزی از سوی سازمان های ذی ربط برای تامین علوفه از طریق کشت هیدروپونیک برای یک واحد دامداری صادر شده است اما گذر دوباره ای را بر طرح مورد نظر خارج از فایده ندیدیم.
با توضیح این نکته که این نخستین آزمون فناوری یاد شده درکشور است و برای نتیجه گیری نهایی باید منتظر نتایج کاری واحد مرکز بود.

برای شروع بحث از فناوری پرورش گیاه در خلائ و این که طرح شما از چه جهاتی بر این فناوری مبتنی است یا با آن تفاوت دارد ، برایمان صحبت کنید؛
پرورش گیاه در خلائ بدون استفاده از خاک و آب فراوان انجام می گیرد و تشابه آن با طرح تولید علوفه از این نظر است که در این طرح نیز خاک به هیچ وجه دخالت نداشته و مصرف آب بسیار پایین است . دستگاه کشت و تولید علوفه بر اساس سیستم هیدروپونیک یعنی کشت بدون خاک یا کشت آبی است که از سالها پیش تا به امروز در بسیاری از کشورهای توسعه یافته از جمله امریکا ، کانادا ، استرالیا ، هلند و... برای تولید انواع محصولات و گلهای زینتی در حال اجراست ، بسیار موفقیت آمیز بوده و کاملا توجیه اقتصادی دارد.

در شیوه ارائه شده ، تولید علوفه چگونه بدون نیاز به خاک و آب فراوان صورت می گیرد؛
در این سیستم هر نوع بذری (جو ، گندم ، شبدر و ذرت) در محیطی که دما ، رطوبت و نور به طور کاملا اتوماتیک و از طریق یک سیستم برنامه ریزی شونده کنترل می شود، پرورش داده می شود. این سیستم به کمک محلولهای تغذیه ای و اعمال کنترل روی مقدار دفعات و کیفیت آبیاری و در شرایط محیطی کاملا کنترل شده قادر است طی یک پروسه تولید ، حدود 150 کیلو بذر ورودی به داخل سیستم و خروج روزانه یک تن خوراک دام تازه از آن به صورت مستمر را تضمین کند.

این دستگاه چه مشخصات کمی و کیفی ای را داراست و ظرفیت علوفه تولیدی در یک بازده زمانی مشخص از طریق آن چه میزان است؛
دستگاه کشت و تولید علوفه با مساحت 33 مترمربع است که تمامی تجهیزات برای کنترل دما ، نور و رطوبت به طور اتوماتیک در آن تعبیه شده و روزانه می توان یک تن علوفه برداشت کرد.

نتایج حاصل از ارزشیابی کیفی علوفه تولیدی چه بوده است؛
علوفه تولیدی حاوی حدود 18 درصد پروتئین ، 34 درصد کلسیم ، 12 درصد ماده خشک با قابلیت هضم 85 تا 95 درصد ، دارای حداقل 3200 کیلو کالری انرژی متابولیک در هر کیلوگرم آن است. بعلاوه کاملا بهداشتی است و از بروز بسیاری از امراض جلوگیری خواهد کرد، چون در محیطی بسته و کاملا کنترل شده پرورش می یابد. از نظر کیفی علوفه تولید شده در آزمایشگاه پاستور بررسی شده که آنالیز آن موجود است . در واقع 75 درصد جیره غذایی دام را علوفه تازه و 25 درصد آن را کنسانتره تشکیل می دهد که حاصل آن 25 درصد افزایش شیر و گوشت دام خواهد بود.

آیا علوفه تولیدی اثرات جانبی خاص را بر شیر یا گوشت دام به جای نمی گذارد؛
علوفه تولیدی به هیچ وجه عوارضی برای دام نخواهد داشت چون همان طور که گفته شد، علوفه مذکور در محیطی کاملا بهداشتی و کنترل شده رشد می کند و هیچ تاثیر زیان آوری روی گوشت یا شیر ندارد زیرا در محلول غذایی که به علوفه داده می شود از عناصر طبیعی که در خاک وجود دارد استفاده می شود.

تاکنون این دستگاه چه تاییدهای علمی و تحقیقاتی و صنعتی را دریافت کرده است؛ بخشهای دولتی تا چه اندازه از این طرح حمایت کرده اند؛
در سال 1380 از سوی گروه مشاوران رئیس جمهور در علوم و فنون ، در سال 1383 پس از بررسی و تحقیقات لازم از سوی موسسه تحقیقاتی خجیره و در سال 1385 از سوی سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی مورد تایید قرار گرفت . در سالهای 84 و 85 نیز دانشگاه زابل در یک دوره 8 روزه توانست یک تن علوفه برداشت کند و نیز پروفسور غلام محمدتاج ، رئیس دانشگاه بلوچستان پاکستان در سفر ایران به اتفاق هیات همراه از این طرح آزمایشی در دانشگاه زابل دیدن و نتایج حاصله را تایید کرد. بعلاوه هم اکنون یکی از شرایط سازمان جهاد کشاورزی برای صدور مجوز احداث دامداری ، تامین دام تولیدی به روش هیدروپونیک است.

آیا تولید و کاربرد این دستگاه در کشور توجیه اقتصادی دارد؛
در حال حاضر ، مشابه خارجی این دستگاه در اروپا به قیمت 110 هزار یورو و در استرالیا به قیمت 120 هزار دلار امریکایی عرضه می شود. در صورتی که می توان آن را در کشور با یک سوم قیمتهای ذکر شده تولید و صادر کرد. از سوی دیگر ، اگر کشت علوفه بدون خاک مورد بررسی و ارزیابی دقیق قرار گیرد ، می توان نتیجه گرفت که این طرح می تواند به عنوان یک طرح ملی مطرح شود. مثال آن نیز آن که یک گاو شیرده ، روزانه به طور میانگین با هزینه 54 هزار و 250 ریال با 34 کیلو علوفه تغذیه می کند در صورتی که با روش ذکر شده ، روزانه نیاز به 28 کیلو جیره غذایی خواهیم داشت که 75 درصد آن علوفه تازه و 25 درصد کنسانتره است . به این ترتیب جمع مبلغ پرداختی 23هزار و 660 ریال خواهد بود، پس روزانه 30هزار و 590ریال برای دامدار سود تغذیه در نظر گرفته می شود که در کنار افزایش 25 درصدی گوشت و شیر دام ، افزایش درآمد قابل توجهی متوجه دامدار خواهد شد. بعلاوه بحث کاهش قیمت گوشت در کشور، اشتغالزایی و وارد نشدن لطمه ای جدی به مراتع نیز از دیگر مزیتهای این طرح خواهد بود.

وضعیت کشت هیدروپونیک در کشور

با توجه به افزایش جمعیت و نیاز مبرم به گوشت و شیر که جزء مایحتاج روزمره مردم کشورمان است و از طرفی خشکسالی و کمبود آب و در نتیجه کمبود علوفه که خود منجر به مرگ و میر دام و تعطیلی دامداری ها شده است ، ضرورت استفاده از دستگاه های فوق در دامداری ها روزبه روز افزایش می یابد.
به نظر می رسد که این سیستم می تواند تحولی عظیم در امر دامداری و کشاورزی ایجاد کند. با این حال برای رسیدن به موفقیت در اجرای طرح مذکور ، هنوز نیاز جدی به حمایت دولت و مسوولان ذی ربط و همکاری دامداران و کشاورزان داریم.
به علاوه برای صادرات نیز با توجه به کاهش قیمت دستگاه های فوق به یک سوم قیمت در دیگر کشورها ، می توان اقدام کرد.