انتخابات ایران الگویی برای کشورهای منطقه

نشانه‌شناسی قدرت ملی در ساختار داخلی ایران را گروه‌های اجتماعی، مشارکت سیاسی و مقاومت ناشی از انقلاب اسلامی تشکیل می‌دهند. هریک از سه مولفه یادشده می‌تواند زمینه‌های لازم را برای بسیج اجتماعی و رویارویی در برابر تهدیدات به وجود آورد. انتخابات 29 اردیبهشت در ایران را باید نمادی از مشارکت عمومی شهروندانی دانست که تلاش دارند در چارچوب ساختار و الگوی مورد نظر خود، سیاست را شکل داده و الگوهای زندگی اجتماعی را تنظیم کنند.

شهروندان در هر کشوری از آزادی عملیات برای انتخاب بخش حوزه اجتماعی و الگوهای فرهنگ سیاسی مربوط به خود برخوردارند، گرچه عرصه امنیت، راهبرد و مقابله با تهدید در اختیار زمامداران و الگوهای ساختاری در نظام سیاسی است، اما واقعیت آن است که شهروندان با انتخاب خود به این موضوع اشاره دارند که حوزه جامعه مدنی و زندگی اجتماعی آنان براساس چه نشانه‌ها و الگوهایی ایجاد شود.

واقعیت آن است که در ایران حوزه رقابت برای انتخابات ریاست جمهوری بسیار پرهیجان و مبتنی بر نشانه‌هایی از تقابل الگویی بوده است. برخی افرادی که در انتخابات شرکت داشتند، بیش از آن‌که به برنامه نامزدها توجه کنند، مولفه مربوط به الگو و سبک زندگی اجتماعی و سیاسی را مورد توجه قرار می‌دادند. به همین دلیل است که عرصه زندگی سیاسی ایرانی با انگاره‌هایی که در دوران‌ رقابت انتخاباتی شکل می‌گیرد، منعکس می‌شود. چنین انگاره‌هایی نشان می‌دهد جامعه در چارچوب ساختار سیاسی می‌تواند اهداف زندگی اجتماعی و الگوهای کنش محیطی خود را تعیین کند. گرچه ساختار در هر کشوری بنیان‌های زندگی اجتماعی را معنا می‌دهد، اما نامزدها و جناح‌های سیاسی رقیب براساس الگوهایی که ارائه می‌دهند یا الگوهایی که نفی می‌کنند، بستر شکل‌گیری فرآیندی را به وجود می‌آورند که زمینه‌های اساسی و بنیادی برای تاثیرگذاری بر ساختار سیاسی و الگوهای مربوط به آن را امکان‌پذیر می‌سازد. بنابراین می‌توان انتخابات را نمادی از مشارکت سیاسی برای هماهنگی، همکاری و اثربخشی گروه‌های اجتماعی دانست که الگوهای زندگی خود را در چارچوب نظام سیاسی پیگیری می‌کنند.

رقابت در ایران بسیار پرهیجان، پرشدت و فراگیر بود. انعکاس آن را باید در فضای رقابت‌های انتخاباتی مشاهده کرد. افراد با انگاره‌های متفاوت و حتی متضاد در چارچوب ضرورت‌های ساختار سیاسی به مشارکت و حضور هم‌بسته مبادرت کردند.در چنین شرایطی انتخابات می‌تواند این پیام را به شهروندان کشورهای خاورمیانه داشته باشد که آیا آنها می‌خواهند الگوی زندگی شهروندی خود را براساس نشانه‌های مشارکت سیاسی سازمان دهند؟ آیا در کشورهای حوزه جنوبی خلیج‌فارس صرفا باید رهبران قبایل، شیوخ، پادشاهان و روسای کشورها و همچنین الیگارشی حاکم به الگوهای زندگی سیاسی مبادرت کنند؟

واقعیت انتخابات در ایران نشان می‌دهد که مشارکت می‌تواند همبستگی اجتماعی را منعکس ساخته و رقابت‌هایی را به وجود آورد که افراد و گروه‌های شهروندی از طریق الگوهای کنش مسالمت‌آمیز به اهداف نسبی خود نائل شوند، به همین دلیل است که انتخابات نماد قدرت ملی و همچنین انسجام سیاسی و اجتماعی تلقی می‌شود بدون توجه به این‌که چه کسی در انتخابات پیروز خواهد شد.

دکتر ابراهیم متقی

استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران