اعتماد مخاطب، اعتبار رسانه حضور حداکثری

این پویایی را می‌توان از تعقیب و پیگیری اخبار و تحلیل‌های انتخاباتی از سوی همه اقشار جامعه درک کرد. اخبار و اطلاعاتی که بیشتر از سوی رسانه ملی و از طریق برگزاری مناظره‌های تلویزیونی، مستندها و مصاحبه با نامزدهای انتخاباتی پخش می‌شود. دکتر امیدعلی مسعودی، استاد علوم ارتباطات در مصاحبه با جام سیاست دلایل افزایش اعتماد مخاطبان به رسانه ملی را برگزاری مناظره‌ها و نمایش برنامه‌های نامزدها می‌داند.

آقای دکتر، مناظره‌های انتخاباتی برگزار شده در تلویزیون را چگونه یافتید؟

مناظره رسانه‌ای انتخابات در کشور ما پدیده‌ای است که حتما باید برای آن پژوهش و تحقیق فراوانی شود، چون بار اعظم پدیده مناظره‌ بر دوش رسانه ملی است. با مطالعات و تجربیاتی که در مناظره دیگر کشورها بخصوص کشورهای پیشرفته و کشورهای اسلامی داشته و دارم، اذعان می‌کنم صدا و سیما در اجرای مناظره‌ها موفق عمل کرده است. باید توجه داشت که مناظره محلی برای طرح مسائل و مشکلات جامعه و مردم است و برنامه‌هایی که نامزدها دارند برای اصلاح این امور ارائه می‌شود. به عبارتی مردم نیازمند محتوا هستند، محتوا از طرف نامزدها در رسانه ملی مطرح می‌شود، پس مردم طبیعتا برای دریافت محتوا به رسانه ملی نیل و اعتماد پیدا می‌کنند. مناظره‌ها در بهترین روز و بهترین ساعت تعریف شده یعنی در روزهای جمعه، در سه نوبت و ساعت پیک بیننده پخش زنده می‌شود. پخش زنده بیننده را مشتاق به تعقیب مباحث و برنامه‌های کاندیداها می‌کند. همانند پخش زنده فوتبال شهرآورد که استقبال و توجه بینندگان آن به هیچ‌وجه قابل مقایسه با تعداد بینندگان فوتبال غیرزنده نیست.

اهمیت پخش زنده این مناظره‌ها چه اندازه است؟

بسیار زیاد؛ پخش مناظره‌ها به صورت زنده دارای اهمیت است و مسلما تعداد مخاطبان رسانه ملی در مناظره‌ها در دور سوم بسیار بیشتر از دوره‌های قبل خواهد بود، اما یک نکته مهم وجود دارد، پوشش آنی و لحظه‌ای رسانه خوب است، اما مهم نگه‌داشتن مخاطبان بعد از مناظره‌ها و بالطبع انتخابات ریاست جمهوری است، چراکه بعد از مناظره‌ها ناخواسته سطح توقع مخاطب هم بالاتر می‌رود. در این زمان، رسانه‌ای که توانسته اعتماد بالای مخاطبان را به خود جلب کند در حقیقت از اعتماد مخاطب برای خود اعتبار ایجاد کرده است، لذا مراقبت و حفظ این اعتبار رسالت سنگینی برای رسانه است.

پس پخش مناظره‌ها علاوه بر امتیازی برای رسانه ملی یک هوشیاری هم طلب می‌کند؟

بله رسانه ملی باید هوشیار باشد. مهم‌ترین چالشی که رسانه ملی را تهدید می‌کند این است که آیا می‌تواند انبوهی از مخاطب که اعتماد خود را با تعقیب اخبار انتخابات از طریق رادیو و تلویزیون اعلام کرده‌اند برای این رسانه حفظ کند، این کار خیلی سختی است. پیش از انتخابات باید رسانه ملی با پژوهش و تحقیق، این مخاطبان را از دست ندهد. تجربه انتخابات سال 1388 نشان داد رسانه‌های بیگانه تلاش بسیاری داشتند تا رسانه ملی را تخریب و مخاطبان آن را به سوی خود جلب و جذب کنند. این تجربه زنگ هشداری است برای برنامه‌سازان رسانه تا در حفظ مخاطب خود سنگ تمام بگذارند که البته یقین دارم برنامه‌ریزان رسانه ملی از تجربیات گذشته خود به بهترین شکل سود خواهند برد. اعتماد مخاطب یعنی تمام اعتبار و دارایی یک رسانه.

چه موقع اعتماد مخاطب بالا می‌رود؟

موقعی که به نیازهای او توجه شود. نیازسنجی و نیازجویی مخاطب یکی از مهم‌ترین پژوهش‌ها و رصدهای مدیران هر رسانه است. سنجش نیاز مخاطب رادیو و تلویزیون در ایام انتخابات نشان می‌دهد نیاز مخاطب مسائل پورنو یا خشونت‌آفرین نیست، بلکه نیاز به دانستن، آگاهی و محتوایی است که بیشترین خواسته و نیاز او را مرتفع کند؛ دانستن درباره نامزدها و برنامه‌های آنان، آگاهی از وضع موجود کشور و امور بین‌الملل و همسویی محتوای برنامه‌های اعلام شده در جهت رفع مشکلات روز جامعه و بسیاری دیگر. اگر مخاطب بازتاب نیاز خود را در رسانه ملی مشاهده کند جذب آن می‌شود و اگر رسانه نتواند نیازهای او را برآورده کند، مخاطب هم به اصطلاح لج می‌کند و به دنبال رسانه‌های دیگر ازجمله رسانه ماهواره‌ای می‌گردد. این رضایتمندی همان است که تئوری دنیس مک‌کوییل مبنی بر «رضایتمندی مخاطب از رسانه‌ها» بر آن تأکید و اشاره داشته است.

آیا رسانه‌های بیگانه نیز می‌توانند در جلب اعتماد مخاطب گوی سبقت را از رسانه ملی بربایند؟

رسانه‌هایی که در بیرون از مرزهای ایران هستند تقریبا تمام اخبار خود را در حوزه انتخابات از رسانه‌ها و مطبوعات داخلی و سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی دریافت می‌کنند، اما راه فرآوری اطلاعات و اخبار را به سبک خود، خوب بلد هستند، یعنی آن قسمت از خبر که برای مخاطب توجه‌برانگیز است را برجسته کرده و به تحلیل آن می‌پردازند. تحلیل نیاز مخاطب است وگرنه دانستن یک خبر و صرفا بدون تحلیل که نیازی از مخاطب مرتفع نمی‌کند. رسانه ملی باید توجه داشته باشد در موضوعات خاص و تخصصی به سراغ نخبگان و صاحبنظران آن موضوع برود، گزارش‌های خیابانی و مردمی خوب است، اما نمی‌توان یک بحث کاملا تخصصی را در گزارشی خیابانی مطرح کرد.

آیا پخش زنده مناظره‌ها می‌تواند مشوقی برای حضور حداکثری مردم در انتخابات باشد؟

صددرصد موثر است. اجرا و اداره درست مناظره‌های تلویزیونی و پخش مستندها و برنامه‌های ضبطی نامزدها باعث ماندگاری مخاطبان برای رسانه ملی می‌شود. تنوع در برنامه‌ها و تکثر در شبکه‌ها و تعدد پخش‌های رادیویی و تلویزیونی طوری مخاطب داخلی را اغنا می‌کند که دیگر او نیازی ندارد سراغ رسانه‌های بیگانه و غربی برود. حتی کسانی که نسبت به نظام پایبندی محکم و بالاتر از آن کسانی که دلخوری‌هایی از وضع موجود و نظام دارند هم روز انتخابات شناسنامه به دست به صف رأی‌دهندگان می‌پیوندند. نه‌تنها در داخل، بلکه این عِرق وطن‌دوستی در ایرانیان خارج از کشور هم وجود دارد و شاهد هستیم که در هر نوبت از انتخابات ریاست جمهوری، ایرانیان مقیم دیگر کشورها با مراجعه به سفارت یا رایزنی ایران در آن کشور، انتخاب خود را انجام می‌دهند و به خیل هموطنان مشتاق خود می‌پیوندند.