ضرورت اصلاح قانون انتخابات ریاست‌جمهوری

از زمان شروع ثبت‌نام تا روز پایانی قریب به 1700نفر از چهره‌های معروف و شناخته شده تا افراد گمنام از اقشار مختلف برای تصدی پست ریاست‌جمهوری ثبت‌نام کرده‌اند. ثبت‌نام این تعداد به‌عنوان داوطلب که رکوردی تازه از نظر آماری است، تحلیل‌ها و واکنش‌های مختلفی را در پی داشته است.

انتخابات به‌واسطه مشروعیتی که می‌سازد، تحرک، پویایی و شوری که می‌آفریند، آینده امیدبخشی که ترسیم و امیدی که خلق می‌کند، سرمایه سیاسی و اجتماعی عظیمی به حساب می‌آید. بهره‌گیری مناسب از این سرمایه آن را به منبعی برای ایجاد قدرت و اقتدار ملی و افزایش اعتبار بین‌المللی تبدیل می‌کند. بهره‌گیری مناسب از این سرمایه مستلزم فراهم ساختن سازو کارهای قانونی و اقدام برابر آنهاست. در وضع کنونی و با توجه به شرایط داوطلب شدن در انتخابات به نظر می‌رسد چنین ساز و کاری فراهم نیست یا ضعیف است.

برابر قانون برای ثبت‌نام به‌عنوان نامزد ریاست‌جمهوری شرط محدودکننده‌ای وجود ندارد. داوطلبان برای تصدی پست ریاست‌جمهوری باید حائز شش شرط باشند. این شرایط عبارتند از: 1ـ از رجال مذهبی، سیاسی باشند 2ـ ایرانی الاصل باشند 3ـ تابعیت کشور جمهوری اسلامی ایران را داشته باشند 4ـ مدیر و مدبر باشند، 5 ـ دارای حسن سابقه، امانت و تقوی باشند و 6 ـ مؤمن و معتقد به مبانی جمهوری اسلامی ایران و مذهب رسمی کشور باشند. این‌که کدامیک از داوطلبان از چنین شرایطی برخوردارند بعد از ثبت‌نام مورد بررسی قرار می‌گیرد. در هنگام ثبت‌نام هرکسی که خودش را دارای چنین شرایطی بداند تنها با ارائه اصل شناسنامه، کارت ملی و یک قطعه عکس شش در چهار می‌تواند ثبت‌نام نماید.

بنابر این در هر دوره از انتخابات ریاست‌جمهوری عده زیادی که حتی از حداقل شرایط داوطلب شدن هم برخوردار نیستند به‌عنوان داوطلب ریاست‌جمهوری ثبت‌نام می‌کنند. نتیجه این ساز وکار ثبت‌نامی آن است که در هنگام داوطلب شدن تعداد زیادی ثبت‌نام می‌کنند، اما در هنگام بررسی صلاحیت‌ها بسیاری از آنها حذف می‌شوند. این وضعیت شرایطی را فراهم آورده تا کسانی که در اندیشه تضعیف و تحقیر مردمسالاری برآمده از انقلاب اسلامی هستند به بهره‌برداری از این وضعیت در جهت اهداف خود بپردازند.

آنها از یک‌سو با مستمسک قراردادن ثبت‌نام بی‌قید و شرط داوطلبان و ثبت‌نام چهره‌هایی که از حداقل شرایط برخوردار نیستند، تمسخر فرآیند انتخابات را در پیش می‌گیرند و می‌کوشند با الگوسازی، ثمثیل‌پردازی و اسطوره‌سازی‌های مبتنی بر تخفیف و تقلیل ارزش و اعتبار انتخابات در ایران به اهداف ناصواب خود برسند. از سوی دیگر بعد از ثبت‌نام و در فرآیند بررسی صلاحیت‌ها، با توجه به این‌که تعداد بسیار زیادی از ثبت‌نام‌شدگان به‌دلیل برخوردار نبودن از حداقل شرایط، رد صلاحیت می‌شوند، لبه تیز انتقادها و حملات را به موضوع رد صلاحیت‌ها بر می‌گردانند. در این مرحله معمولا با تاکید بر این‌که تعداد زیادی از ثبت‌نام‌شدگان از فرآیند انتخاب شدن حذف شده‌اند، می‌کوشند با زیرسوال بردن نهادهای قانونی، در مشروعیت انتخابات و صحت رای مردم ایجاد تردید نمایند.

این سازو کار ثبت‌نامی با توجه به نتایج و پیامدهایی که دارد، ضمن تحمیل هزینه‌های فراوان، موجب می‌شود استفاده و بهره‌برداری مناسب از سرمایه عظیم انتخابات و تبعات آن تحت‌الشعاع قرار گیرد و زمینه‌ای برای سوءاستفاده از آن و تبلیغ ضد نظام جمهوری اسلامی فراهم گردد. از این رو و با توجه به تجربه‌های به‌دست آمده به نظر می‌رسد اصلاح قوانین مربوط به ثبت‌نام از داوطلبان ریاست‌جمهوری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است. اصلاحی که براساس آن ساز و کار قانونی مناسب برای استفاده از انتخابات و فرآیند‌های مرتبط با آن به‌عنوان منبع تولید و نمایش قدرت و اقتدار ملی فراهم گردد.

دکتر حاکم قاسمی - هیات علمی دانشگاه بین‌المللی امام ‌خمینی(ره)