حل مساله اشتغال با امنیت سرمایه‌گذاری

اکنون مهم‌ترین مشکلی که در کشور وجود دارد تولید است که بخش‌هایی مانند اشتغال را نیز در بر گرفته است. من فکر می‌کنم سه عامل مؤثر در به وجود آمدن اشتغال و تولید است. موضوع اولی که باید روی آن تاکید کنم این است که تولیدکننده باید دارای امنیت برای سرمایه‌گذاری و تولید باشد. دوم بحث سرمایه است که بعد از امنیت قرار دارد. بخش بعدی محیط و فضای مناسب کسب و کار خواهد بود که زیر مجموعه امنیت سرمایه محسوب می‌شود. طبق اصول اقتصادی سرمایه‌گذار پول خود را همیشه در مسیری قرار می‌دهد که مطمئن باشد که در این راه دارای امنیت بوده و می‌تواند تولید آسوده‌ای داشته باشد. اگر قرار باشد در کشور تولید را افزایش بدهیم و اشتغال ایجاد کنیم نیاز به زیرساخت‌هایی که به آن اشاره کردم داریم. با توجه به رقم بالای بیکاری که در مملکت وجود دارد بحث امنیت بسیار با اهمیت است. این موضوع هم در جذب سرمایه‌گذاری خارجی هم جذب سرمایه‌های داخلی دارای اهمیت است. امنیت هم صرفا به دولت باز نمی‌گردد بلکه همه ارکان نظام در این بخش سهیم هستند. امنیت سرمایه در امنیت شغلی مؤثر است اما اتفاقاتی که در کشور در چندین سال گذشته افتاد باعث شد همه این‌ها عواملی برای گریز سرمایه شده است. خیلی از سرمایه‌های داخلی به خارج از کشور رفته یا در جذب سرمایه‌گذاری خارجی و حتی ایرانی‌هایی که در خارج زندگی می‌کنند موفق نبودیم. علتش این است که ایجاد امنیت نکردیم و سرمایه‌گذار احساس عدم امنیت می‌کند.

نیاز کشور به سرمایه‌گذاری

پارامتر دوم بحث سرمایه است بالاخره ما اگر قرار باشد هر تولیدی را در هر جای دنیا راه اندازی و تولید کنیم علاوه بر نیروی کار نیاز به سرمایه داریم. این سرمایه یا در داخل کشور باید تولید شود یا سرمایه‌گذاری خارجی باشد. از سال 1390 رشد سرمایه‌گذاری در کشور منفی شده و درحال حاضر هم اقتصاد ایران یک اقتصاد بانک محور است. باتوجه به این که مشکلاتی در بانک‌ها پیش آمد در 8 سال گذشته باعث شد که سرمایه بانک‌ها تخلیه شود. این سرمایه‌ هنوز به شبکه بانکی منتقل نشده است و خود بانک‌ها نیز نمی‌توانند به عنوان سرمایه‌گذار در بخش‌های مختلف اقتصادی وارد شوند. کمبود این منابع باعث شده تا به تولید کنندگان نیز تسهیلات مناسب ندهند و در این صورت است که تولید گران می‌شود.

همانطور که اشاره کردم با توجه به رشد منفی سرمایه‌گذاری افراد بیشتر تمایل دارند که سرمایه‌های خود را در بانک‌ها قرار دهند. سود سپرده‌های نسبتا بالایی که پرداخت می‌شود و مشکلاتی که در راه تولید وجود دارد باعث می‌شود تا تولید آن‌طور که باید و شاید جایگاهی در کشور نداشته باشد. در این میان مشکلات فضای کسب و کار که به آن اشاره داشتم دلیلی می‌شود تا تقریبا رغبتی برای سرمایه‌گذاری وجود نداشته باشد. در شرایطی که مشکلات تولید زیاد می‌شود کسی به آن تن نمی‌دهد. در همین بخش سرمایه‌گذاری مهم‌ترین کاری که ما می‌توانیم انجام دهیم جذب سرمایه‌های خارجی است. با توجه به این که نمی‌توانیم از داخل سرمایه جذب کنیم نیاز است که جذب سرمایه‌گذاری خارجی داشته باشیم. در سرمایه‌گذاری خارجی هم ایرانی‌هایی که در خارج از ایران هستند تشویق می‌شوند و هم سرمایه‌گذاری‌های خارجی می‌تواند بخشی از مشکلات اقتصادی و تولیدی ما را حل کند. جذب سرمایه در این زمینه به ما کمک می‌کنند که افراد رغبت بیشتری برای هزینه کردن در مسیر تولید از خود نشان دهند. در سال‌های گذشته تحریم و ایران هراسی متاسفانه باعث شد سرمایه‌گذار‌های خارجی در ایران جایی نداشته باشند. الان ما باید بتوانیم محیط را مؤثر کنیم. اکنون محیط کسب و کار مناسب نیست.

در یک محیط مناسب فضای کسب و کار شاهد رقابت آزاد در بازار هستیم. رقابتی که بتواند همه تولیدکننده‌ها و بنگاه‌ها باهم رقابت کنند و بهترین‌ها انتخاب شوند. دوم آن که فضای کسب و کار فضایی بدون فساد باشد. متاسفانه در سال‌های گذشته شاهد این موضوع بودیم که فساد به صورت سیستمی در کشور اتفاق افتاده است و همین موضوع باعث عدم سرمایه‌گذاری می‌شود.

نقدی بر نوسانات قیمت ارز

موضوع دیگری که وجود دارد بحث قیمت ارز است که یکسان نیست. چند نرخی بودن ارز نیز باعث می‌شود تا رانت به‌وجود بیاید. یکسان بودن قیمت ارز عامل بسیار مهمی است که در جذب سرمایه‌گذاری تاثیر دارد. هرچه سریع تر دولت باید عزم خود را جزم کند و قیمت ارز را به‌صورت واحد تعیین کند. بحث بعدی بحث بانک‌ها است. بانک‌ها عامل مهمی هستند که می‌توانند محیط کسب و کار را افزایش دهند و سرمایه را در کشور رشد دهند. موضوعی که در مورد بانک‌ها باید به آن اشاره کرد، رقابت با بخش‌های تولیدی است. اگر بانک‌ها به اصل خود یعنی کمک تولید باشند قطعا سرمایه در گردش بنگاه‌های تولیدی راحت تر تامین می‌شود و هزینه‌های تولید کاهش می‌یابد. برای حل مشکل تولید همان‌طور که اشاره داشتم باید فسادزدایی شود. بحث بعد دولت بزرگ است. معمولا دولت‌های بزرگ باعث عدم کارایی بخش خصوصی می‌شود و دخالت بیش از اندازه‌شان باعث می‌شود که اقتصاد را زمین‌گیر کند. قیمتگذاری‌های بی‌جا همان‌طور که اشاره شد عدم رقابت‌پذیری را به همراه دارد. همه این‌ها دلایلی است که باعث می‌شود نتوانند جذب سرمایه‌‌گذاری اتفاق بیفتد.

اگر قرار است تولید و اشتغال را در کشور شاهد باشیم تنها از دست دولت ساخته نیست و وقتی می‌توانیم این کار را انجام دهیم که تمام نظام کشور به این نتیجه برسد که الان مشکل مملکت مشکل بیکاری است. همه ارکان نظام باید دست‌به‌دست هم بدهند تا این معضل را حل کنند. به اذعان همه کارشناسان اقتصادی الان بزرگترین مشکل کشور بیکاری است و تا فرهنگ تولید در مملکت وجود نیاید نمی‌توانیم تحولی را در این زمینه شاهد باشیم.

متاسفانه بخش‌های مختلف کشور هنوز به جمع‌بندی تولید نرسیده‌اند. البته در حرف و سخنرانی همه دم از خصوصی سازی می‌زنند اما در واقعیت این موضوع را شاهد نیستیم. در کل به عنوان یک تولید و اشتغال به عنوان یک فرهنگ متمایز نشده و کمتر به آن بها داده می‌شود. در فضای مملکت بیشتر حواشی مسائل روز مره و زود گذار است اما تولید به‌عنوان یک عزم جدی مطرح نمی‌شود اگر ان‌شاءالله امسال فرهنگ تولید و فرهنگ آوردن سرمایه به طور جدی گرفته شود من فکر می‌کنم می‌توان مشکل تولید را تا اندازه‌ای حل کرد.

مسعود خوانساری / رئیس اتاق بازرگانی تهران