تقویت تولید، مبارزه با فساد نسخه شفای اقتصاد

این بسته سیاستی همه جوانب را در نظر گرفته تا در صورت تحریم‌های احتمالی بتوانیم اقتصاد را از آسیب‌هایی که کشورهای دیگر قصد دارند به ما وارد کنند، مصون می‌دارد. اگر ما بخواهیم رشد و شکوفایی اقتصاد را همراه با عدالت داشته باشیم و بتوانیم در مقابل تهدیدهای خارجی مقاومت کنیم و آسیبی از این جهت شاهد نباشیم باید مدل تعریف شده اقتصاد مقاومتی را که در 24 بند آمده است را اجرا کنیم. این مورد تائید همه کارشناسان اقتصادی است و شک و شبهه‌ای برای اجرای آن وجود ندارد. اگر بخواهم در این یادداشت ابعاد کوچکی از اقتصاد مقاومتی را بازگو کنم باید تاکید داشته باشم که اقتصاد مقاومتی یک بسته تک بعدی نیست که بخواهد یک مشکل را حل کند و هر بند آن بخش‌های زیادی از جامعه را شامل می‌شود. نباید فراموش کرد که کشور ایران همیشه مورد بحث کشورهای ابرقدرت جهانی بوده و هر زمان ممکن است قصد داشته باشند دوباره مشکلاتی را تحمیل کنند. اقتصاد مقاومتی ابعاد مختلف اقتصادی را دیده و قرار است در شرایطی استفاده شود که همیشه تهدیدهای کشورهای دیگر وجود دارد و ما با استفاده از ظرفیت‌های داخلی تاثیر آنها را به حداقل برسانیم. این بسته باید به طور کامل اجرایی شود و همه اجزای آن فعالیت داشته باشد تا به نتیجه برسد.

محوری‌ترین عناصر و متغیرهای اقتصاد مقاومتی حمایت از تولید ملی است. تولید ملی در هر کشوری که باشد باعث شکوفایی اقتصاد می‌شود. از یک جهت اشتغال را تحت تاثیر قرار می‌دهد و از سوی دیگر بازار مصرف را در نظر می‌گیرد. البته تولید ملی بخش‌های دیگری مانند فناوری و خلاقیت را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد و باعث افزایش اعتماد به نفس عمومی خواهد شد. کشورهایی مانند ژاپن یکی از افتخاراتشان این است که محصولات آنها به همه کشورها صادر می‌شود و از نظر کیفیت مورد تائید همه است. آنها هم ابتدا تولید ملی را تقویت کردند و بعد به سراغ بازارهای صادراتی رفتند.

راهکارهای تقویت تولید ملی

تاکید مقام معظم رهبری روی این موضوع کلیدی از این بابت است که اگر بتوانیم تولید ملی را تقویت کنیم به طوری که قدرت رقابتی داشته و جذابیت لازم از نظر کیفیت و قیمت داشته باشد، می‌توانیم به عنوان یک کشور قدرتمند چه در داخل چه در منطقه و چه در جهان خودمان را بشناسانیم. بازار کشورهای دیگر حدود 300 میلیون نفر است و 80 میلیون هم بازار داخلی را در اختیار داریم. اگر به این سمت برویم که نیاز کشورها را خوب شناسایی کنیم و با سلیقه، کیفیت و قیمت مناسب محصولات را به بازار عرضه کنیم قطعا مشکل تولید بر‌طرف خواهد شد. منتهی ضرورت حمایت از تولید ملی به چند عنصر مهم باز می‌گردد. سیاست‌های دولت و مجلس دو رکن اساسی این بخش را تشکیل می‌دهد. ابتدا باید واردات را مدیریت کرد و به هیچ وجه نباید اجازه داد که کالاهای مصرفی وارد کشور شود. همانطور که مقام معظم رهبری بارها تاکید کردند دولت و مسئولان استفاده از کالاهای وارداتی که در داخل مشابه آن تولید می‌شود را بر خود حرام کنند. این تفکر در همه آحاد جامعه باید شکل بگیرد. همچنین می‌توان با در نظر گرفتن ساز و کار قانونی به این موضوع پایان داد. موضوع بعدی مبارزه با قاچاق است. این‌که برخی مسئولان عنوان می‌کنند که قاچاق روند نزولی داشته و ما موفق بودیم اصلا قابل قبول نیست ما کشوری هستیم که در مقابل داعش مبارزه می‌کنیم و امنیت کشور ما در منطقه زبانزد همه کشورها است. وقتی ایران از چنین قدرت امنیتی برخوردار است مبارزه با قاچاق برایش کاری ندارد. شورای امنیت باید به میدان آمده و از ظرفیت‌هایی که در اختیار دارد استفاده کند. قاچاق از کیف نمی‌آید که بخواهیم با آنها برخورد کنیم. منظور مقام معظم رهبری هم قاچاق سازمان‌یافته است که در این زمینه هنوز اقدام مناسبی را شاهد نبودیم.

نظام بانکی همراه با تولید

مساله بعدی نظام بانکی است که اکنون به عنوان یک رقیب قدرتمند مقابل تولید قد علم کرده است و عصاره تولید را خشک می‌کند. در همه کشورهای پیشرفته نظام بانکی کمک حال تولید است، اما در کشورمان شاهد سرمایه‌گذاری بانک‌ها در فضاهای کاذب هستیم که این موضوع باعث می‌شود سود سپره‌گذاری بیشتر از تولید شود. در بحث مسکن زمانی که بانک‌ها وارد شدند بی‌رویه افزایش قیمت را شاهد بودیم. رویکرد بانک‌ها باید تغییر کند و به اصل خود بازگردند. در این زمینه مجلس نیز باید ساز و کار و قوانین آن را فراهم کند تا دولت دست بازتری برای اجرا داشته باشد. به نظر می‌رسد یکی از کارهای مهم تغییر رویه سیستم بانکی است و تا زمانی که تغییری را در این بخش شاهد نباشیم هیچ اتفاقی در اقتصاد نخواهد افتاد.

همچنین موضوع دیگری که وجود دارد نظام مالیاتی است. نظام مالیاتی ما باید به سمتی برود که مشاغل کاذب را حذف کند تا تولیدکنندگان واقعی بتوانند در فضای امن‌تری فعالیت داشته باشند. جهت‌گیری باید به سمتی باشد که هر کارگاه تولیدی که دارای بهره‌وری بالاتری است مالیات کمتری پرداخت کند. نظام تعرفه‌ای که در اختیار دولت است افرادی که مسئول و تاجر هستند از سیستم مدیریتی حذف شوند. امکان ندارد داور و بازیکن یکی باشد. از سوی دیگر فعالان بخش اقتصادی باید کیفیت را بالا ببرند. اکنون کالاهای ایرانی قدرت رقابت محصولات خارجی را ندارند. قطعا هر ایرانی علاقه‌مند است که کالای با کیفیت کشور خود را استفاده کند، اما به دلیل نداشتن کیفیت لازم از این کار صرف نظر می‌کند. به عنوان مثال در بخش خودرو در مقابل کشورهای پیشرفته حرفی برای گفتن وجود ندارد و باید نگاه دانش بنیان در این سیستم حاکم شود. ما اکنون 3000 شرکت دانش بنیان داریم که از آنها باید بهره برد و برای به نتیجه رسیدن همه این موضوعات نیاز به ستاد داریم.

روش‌های تولید باید تغییر داده شود تا قیمت تمام شده کاهش یابد. تا زمانی که قیمت تمام شده کم نشود، نمی‌توان انتظار تغییر در کالای ایرانی چه در دنیا چه در داخل داشته باشیم. البته یک بخشی به مردم برمی‌گردد که در یک مدت زمانی باید کشور را همراهی کنند. مردم باید یک مقطعی هزینه عدم مرغوبیت کالای ایرانی را بدهند تا ما به آن کیفیت مورد نیاز برسیم. مردم باید بدانند به ازای هر کالای ایرانی که می‌خرند چند تا اشتغال ایجاد می‌کنند. در کشورهای اروپایی کار فناوری کردند و الان پیشرفته محسوب می‌شوند و کالای آنها از کیفیت بالایی برخوردار است. این کشورها نیز این هزینه را زودتر پرداخت کردند. این اتفاقات در کوتاه مدت عملی نخواهد شد و نیاز به زمان دارد، اما هرچه دیرتر شروع کنیم قطعا نتیجه آن نیز دیرتر خواهد بود. اگر مردم مطمئن باشند دولت و فعالان اقتصادی برنامه منظمی دارند، شاهد آن خواهیم بود که روز به روز کیفیت و قیمت کالای ایرانی مناسب خواهد شد. مصرف کالای ایرانی در کشور نیز نیاز به فرهنگ‌سازی دارد. حداقل کالای ایرانی که مشابه خارجی‌اش هم وجود دارد استفاده نکنند و از تولید حمایت کنند. یکی از راه‌حل‌های رفع مشکل اشتغال استفاده از کالای ایرانی است. ممکن است در مقابل کالاهای خارجی از کیفیت پایین‌تری برخوردار باشد، اما می‌تواند اشتغال را هدف بگیرد و برنامه‌ریزی تولیدکنندگان را برای ارتقای کیفیت مدون‌تر کند. برای رفع مشکلات کشور تنها دولت نباید اقدام کند بلکه همه مردم و رسانه‌ها باید در یک مسیر قرار بگیرند تا ابتدا مشکل متوقف و بعد ریشه‌کن شود.

لزوم مبارزه با فساد

نکته دیگر مبارزه با فساد است که قوه قضاییه باید اقدامات موثرتری را در این زمینه انجام دهد. به بیان بهتر حاشیه امنیت برای سرمایه‌گذارها ایجاد کند تا تولید صنایع کوچک خانگی افزایش یابد. در صورت موفق بودن کار این زنجیره به دولت متصل شده و تولید بزرگتری اتفاق خواهد افتاد. روسای سه قوه ستادی را تشکیل دهند و این ستاد عواملی را که می‌تواند به تولید ملی کمک کند بر اساس اولویت لیست کرده و آنها را در این مسیر کمک کنند. اگر عزم ما در این بخش ملی باشد حتما موفق خواهیم شد و اصلا به حاشیه‌ها نباید اهمیت داد. اما اگر اقدامات در حد شعار مانند سال 95 باشد سال 96 هم شرمنده رهبری و مردم خواهیم شد. اکنون ما در بخش نیروی انسانی کم نداریم، اما نتوانستیم آنها را متناسب با هدف کشور ترسیم کنیم. آموزش عالی کشور بیهوده گسترش یافته، اما مهارتی به دانشجویان آموزش داده نمی‌شود. کارهای تحقیقاتی در کشور انجام نمی‌شود و دانشجویی هم که از وضعیت مالی خوبی برخوردار نباشد از تحصیل باز می‌ماند که این خلاف اقتصاد مقاومتی است. دانشگاه‌های کشور اکنون موتور تولید مدرک شدند و افراد دارای فوق‌لیسانس به دلیل این‌که با بازار کار و محیط آن آشنا نیستند، نمی‌توانند دارای شغل باشند، در حالی‌که رابطه دانشگاه با تولید نیز باید برقرار باشد و بتوان از این ظرفیت بهره برد. در این صورت کارآفرینان با اطمینان بیشتری کار خود را دنبال خواهند کرد.

دکتر لطف‌الله فروزنده/ معاون سابق رئیس‌جمهور