مروری بر تاریخچه قوانین بازنشستگی در ایران

این قانون فقط در زمانی کارآیی داشت که کارمند حکومت، فوت می‌شد و در آن صورت خانواده می‌توانستند نصف حقوق فرد فوت شده را دریافت کنند، اما برای تامین رفاه دوران بازنشستگی همین فرد کارمند، فکری نشده بود؛ یعنی آن کارمندان یا به قول اهالی آن دوران، مستخدمان حکومت نمی‌توانستند در دوران حیاتشان، بهره‌ای از این حقوق داشته باشند.

به همین دلیل هم این قانون را نمی‌توان اولین قانون جامع برای بازنشستگی به حساب آورد. حتی اگر همین مستخدم دولت، دچار حادثه می‌شد و برای همیشه توان شغلی‌اش را از دست می‌داد، هیچ حمایتی از او نمی‌شد.

اولین بارقه‌های نظام بازنشستگی

سال 1301 هجری شمسی، قانون تازه‌ای تصویب شد که علاوه بر بازماندگان، تسهیلاتی هم برای فرد شاغل در نظر گرفته بود تا در دوران پیری و از کار افتادگی، حمایت قانونی از او به عمل آید.

شروع نظام بازنشستگی در ایران را به این تاریخ نسبت می‌دهند. تا قبل از این تاریخ، پرداخت حقوق به فرد بازنشسته، بدون آنکه دیگر کاری انجام دهد، کاملا بی معنی بود، اما از این تاریخ به بعد، نظام بازنشستگی در کشور شکل گرفت.

در فصل چهارم قانون استخدام کشوری که آذر 1301 تصویب شد ـ در حمایت از نظام بازنشستگی آمده است، کارمند بعد از مدت معینی انجام خدمت و رسیدن به سنی که قاعدتا‌ توانایی انجام کار خود را از دست می‌دهد، بدون آن که خدمتی انجام دهد، از حقوق بهره‌مند شود. همچنین در ادامه قانون آمده است، هر کسی که به علت حادثه‌ای علیل و ازکار افتاده شود و قادر به ادامه خدمت نباشد، بدون رعایت خدمت وسن از مقرری خاص استفاده کند و هر مستخدم که فوت شود، خانواده او در حمایت کارفرمایش که دولت است، قرار گیرد. در آن سال‌ها، کارمند می‌توانست با 25 سال سابقه کار و رسیدن به 55 سالگی، بازنشسته شود. مطابق این قانون، فردی که به 70 سالگی می‌رسید، خواه‌ناخواه باید بازنشسته می‌شد و فرصت ادامه کار برای او وجود نداشت.

جالب آن که سال 1309 شمسی، شرایط سنی هم از این قانون کاملا حذف شد؛ طوری که هر کارمندی قادر بود با 20 سال سابقه متوالی، طعم بازنشستگی را بچشد. این قانون، راه را برای بازنشسته شدن بسیاری از جوانان باز کرد، طوری که حتی کارمندان حکومت می‌توانستند با 20 سال سابقه کاری در 40 سالگی بازنشسته شوند.

اصلاح نظام بازنشستگی با قانون استخدام کشوری

قوانینی که در حوزه بازنشستگی تصویب می‌شد، مدام تغییر می‌کرد؛ طوری که سال 1324 و سال 1337 هجری شمسی نیز قوانین نظام بازنشستگی، تغییرات اساسی داشت تا این که سال 1345 شمسی و با تصویب قانون استخدام کشوری، نظام بازنشستگی، شکل و رنگ امروزی تری به خود گرفت.

همین قانون هم مدام دچار اصلاحات جدی شده است، بخصوص فصل هشتم این قانون که به حق و حقوق بازنشستگان اختصاص دارد. بعدها بسیاری از سازمان‌های دولتی هم با تدوین دستورالعمل‌های جدید، حمایت گسترده‌تری از بازنشستگان خود به عمل آوردند؛ طوری که الان می‌بینیم بین حقوق یک بازنشسته شرکت نفت با بازنشسته اداره پست، تفاوت معناداری وجود دارد.

اغلب این قوانین بازنشستگی که از آن نام بردیم، مختص افرادی بود که وابستگی کاری به دولت داشتند، اما خیلی از مشاغل هم بودند که هیچ وابستگی به دولت نداشتند و در بخش خصوصی حضور داشتند. همین خلأ موجب شد در قانون تامین اجتماعی، تسهیلاتی برای بازنشستگان بخش خصوصی در نظر گرفته شود.

در این صندوق غیردولتی و عمومی، همه افراد شاغل در بخش خصوصی با همکاری دولت و کارفرما، سهمی از حقوق ماهانه خود را به صندوق تامین اجتماعی پرداخت می‌کنند تا در روزهای سالخوردگی، از کارافتادگی یا فوت فرد بازنشسته، اطمینان خاطری برای افراد بازنشسته یا بازماندگان آنها وجود داشته باشد.

در این میان، صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر هم برای ارائه خدمات بازنشستگی به این گروه از جامعه فعالیت دارد. البته این صندوق نوپا هنوز نتوانسته جایگاه محکمی در میان روستاییان و عشایر پیدا کند و همچنان ظرفیت‌های مغفول مانده‌ای برای جذب بیشتر روستاییان و عشایر وجود دارد.

اگرچه فرهنگ بازنشستگی و پرداخت حق بیمه برای حمایت شدن در روزهای سالمندی، رفته رفته در کشور، جای خود را باز کرده است، اما هنوز خیلی‌ها بدون توجه به آتیه خود و خانواده‌هایشان، روزگار می‌گذرانند و بازنشسته شدن در روزهای از کارافتادگی و سالمندی را جدی نمی‌گیرند. آموزش و فرهنگسازی و حمایت دولت از این گروه‌ها می‌تواند، آنها را ترغیب کند تا فقط شرایط امروز خود را نبینند و برای فردایشان، برنامه‌ریزی هوشمندانه‌تری را پی بگیرند.

برای مشاهده سوابق بیمه با موبایل کلیک کنید.