چرا عاقل کند دعوا

آستانه تحمل افراد آن‌قدر پایین آمده که با کوچک‌ترین تلنگری با هم گلاویز می‌شوند و همدیگر را کتک می‌زنند؛ این دعواها در حالی رخ می‌دهد که اگر بدانند که یک کتک‌کاری ساده، می‌تواند مجازات زندان و حتی شلاق برای فرد در پی داشته باشد، دیگر این‌قدر ساده با همدیگر درگیر نمی‌شوند.

منازعه عمدی

مردم در حالی برای هر موضوع کوچک و بزرگی با یکدیگر گلاویز می‌شوند که براساس ماده 614 قانون مجازات اسلامی، «هر کس عمدا به دیگری جرح یا ضربی وارد آورد که ‌موجب نقصان یا شکستن یا از کار افتادن عضوی از اعضا یا منتهی به‌ مرض دائمی یا فقدان یا نقص یکی از حواس یا منافع یا زوال عقل ‌مجنی‌علیه گردد در مواردی که قصاص امکان نداشته باشد چنانچه ‌اقدام وی موجب اخلال در نظم و صیانت و امنیت جامعه یا بیم‌تجری مرتکب یا دیگران گردد به دو تا پنج سال حبس محکوم‌ خواهد شد و در صورت درخواست مجنی‌علیه مرتکب به پرداخت ‌دیه نیز محکوم می‌شود.» یعنی اگر در دعوای صورت گرفته، ضرب و جرحی صورت بگیرد که موجب نقص، از کارافتادگی یا عضوی از اعضای طرف مقابل شود، در این صورت فرد هم باید دیه بدهد و هم به دلیل اخلال در نظم و امنیت جامعه به زندان محکوم می‌شود.

باید توجه داشت که قربانی دعوا همیشه یکی از طرفین شرکت‌کننده در دعوا نیست و ممکن است کسی که به عنوان میانجی در دعوا وارد شده یا به عنوان شخص ثالث در حال عبور از محل دعوا بوده و صدمه‌ای به وی وارد شده باشد، در این صورت، کسی که منجر به ورود آسیب شده، باید دیه شخص مصدوم و مجروح را پرداخت کند و در انتظار مجازات حبس هم باشد.

اخلال در نظم در نتیجه دعوا

همین که دو نفر سر موضوعی ساده با یکدیگر درگیر شده و دست به یقه می‌شوند، منجر به اختلال در نظم عمومی می‌شود و مردم را هم از کار و زندگی بازمی‌دارد. موضوعی که در قانون تحت عنوان «اخلال در نظم عمومی» پیش‌بینی شده و مجازات حبس و شلاق برای فرد در پی خواهد داشت. در ماده 618 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب 1375 در این خصوص آمده است که «هر کس با هیاهو و جنجال یا حرکات غیرمتعارف یا تعرض به افراد موجب اخلال نظم و آسایش و آرامش عمومی گردد یا مردم را از کسب و کار بازدارد به حبس از سه ماه تا یک سال و تا (74) ضربه شلاق محکوم خواهد شد.»

حالا اینها برای جایی است که دعوا و کتک‌کاری، فقط بین دو نفر است و ضرب و جرح طرفین را در پی ندارد؛ اما اگر دعوا بین بیشتر از سه نفر در همین کتک‌کاری‌ها باشد و یکی از طرفین یا هر دوی آنها مصدوم و مجروح شوند، قانونگذار مجازات سنگین‌تری برای خاطیان در نظر گرفته است.

دعوای دسته‌جمعی

براساس ماده 615 قانون مجازات اسلامی (مصوب 1375)، «هرگاه عده‌ای با یکدیگر منازعه کنند، هر یک از شرکت‌کنندگان در نزاع، حسب مورد به مجازات مقرر محکوم می‌شوند.» منازعه، درگیری جسمی است و نزاع لفظی را شامل نمی‌شود و برای تحقق این جرم حضور بیش از سه‌نفر در دعوا ضروری است. قانونگذار در ادامه ماده 615 درخصوص مجازات شرکت‌کنندگان در دعوای جمعی آورده است که «هر یک از شرکت‌کنندگان در نزاع حسب مورد به مجازات زیر محکوم می‌شوند: اول، در صورتی که نزاع منتهی به قتل شود به حبس از یک تا 3 سال. دوم، در صورتی که منتهی به نقص عضو شود، به حبس از یک تا 3 سال. سوم، در صورتی که منتهی به ضرب و جرح شود، به حبس از سه ماه تا یک سال.»

باید به این نکته هم توجه کرد که در تبصره 2 همین ماده تاکید شده است که این مجازات فارغ از بحث دیه و قصاص در موارد مشخص است و تاکید شده که «مجازات‌های فوق مانع اجرای مقررات قصاص یا دیه حسب مورد نخواهد شد.» یعنی اگر یکی از منازعین، مرتکب قتل فرد دیگری شده باشد، حسب مورد مجازات قتل عمدی یا قتل غیرعمدی را نیز باید تحمل کند.

حرف آخر!

اگر نزاع و درگیری در حد منازعه دسته جمعی نباشد و تنها یک درگیری ساده باشد، دو طرف براساس ماده 614 قانون مجازات اسلامی به واسطه ضرب و جرح عمدی یکدیگر یا براساس ماده 618 به خاطر اخلال در نظم و آسایش و آرامش عمومی یا بازداشتن مردم از کسب و کار قابل تعقیب و مجازات هستند.

البته در دعواهای دو نفره که عمومیت بیشتری در جامعه دارد، همان ماده 614 قانون مجازات اسلامی، مرجع تصمیم‌گیری خواهد بود؛ پس قبل از این که عصبانی بشوید و بخواهید دعوا کنید، اول به عواقب آن فکر کنید و بعد وارد دعوا شوید!

شاهرخ صالحی‌کرهرودی - کارشناس ارشد حقوق خصوصی