جشنواره‌ای برای نگار هنرهای ایرانی

به گزارش جام‌جم، در خانه پدر بزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها ما هنوز هم کتاب‌ها و دوانینی پیدا می‌شود که در حاشیه‌های آن گل و مرغ‌ها و تذهیب و نقش و نگارها جلوه گری می‌کند. کتاب‌هایی که برای ما حسی از هنر اصیل ایرانی را زنده می‌کند و ما را به نوستالژی بازی می‌کشاند. اما واقعیت این است که امروز نگارگری هنری تقریبا فراموش شده است. برای ناشران صرف نمی‌کند که برای انتشار کتاب‌هایشان به هنرمندان نگارگر مراجعه کنند. در نمایشگاه‌ها و حراجی‌های آثار هنری هم، بیشتر هنرهای مدرن مورد توجه قرار می‌گیرد. در چنین شرایطی قرار است از شنبه دهمین دوره دوسالانه نگارگری در چند شاخه برگزار شود.

در دهمین دوسالانه ملی نگارگری ایران از میان بیش از هزار اثر، 195 اثر در بخش رقابتی و در رشته‌های نگارگری، گل و مرغ، تذهیب، تشعیر، طراحی سیاه قلم و پرتره‌سازی به نمایش گذاشته می‌شود.

جدای از نمایش این کارها، همایش علمی در دو بخش مقالات علمی با محوریت تاثیر مدرسه صنایع قدیمه و موزه هنرهای ملی در نگارگری معاصر و نشست‌های تخصصی و سخنرانی استادان و متخصصان با موضوع نگارگری ایران از برنامه‌های دیگر دوسالانه ملی نگارگری ایران است.

تعداد 54 اثر در بخش تذهیب،50 اثر در بخش گل و مرغ، 66 اثر در نقاشی ایرانی و 25 اثر در بخش تشعیر و سیاه قلم توسط هیات داوران به نمایشگاه راه یافته است.

کم‌لطفی به نگارگری

عبدالله محرمی، دبیر این رویداد در گفت‌وگو با خبرنگار ما می‌گوید: کم‌لطفی همیشه متوجه هنر سنتی ما بوده است و این کم لطفی نه فقط شامل نگارگری بلکه شامل مجموعه هنرهای سنتی است. در چنین شرایطی برگزاری جشنواره‌ها و دوسالانه‌هایی مانند دوسالانه نگارگری کمک می‌کند که جوانترهایی که کار می‌کنند رغبت بیشتری پیدا کنند.

به گفته او امسال در دهمین دوره دوسالانه نگارگری، رویکرد و محوریت اصلی جشنواره مدرسه صنایع قدیمه یا همان موزه هنرهای ملی است. محرمی می‌افزاید: بعد از دوره قاجار اساتید بزرگی در آن مدرسه کار کردند یا تربیت شدند. به همین دلیل بخش عمده‌ای از دوسالانه به این اساتید اختصاص دارد. اساتیدی مانند استاد مقیمی، زاویه، مطیعی، تجویدی، کریمی و ... .

یکی از مسائل مهمی که باید به آن توجه کرد این است که در چند سال اخیر بازار هنرهای تجسمی در کشور ما رشد محسوسی داشته است و بسیاری از آثار هنرمندان در حراج‌های داخلی و خارجی طرفدار پیدا کرده است. اما در میان آثار عرضه شده در این حراج‌ها جای خالی هنرهای سنتی و قدیمی کشورمان مانند نگارگری به چشم می‌آید. دبیر دوسالانه نگارگری در این باره بیان می‌کند: از آنجا که حراجی‌ها دارای یک نگرش اقتصادی است، نمی‌توان آنها را برای اهمیت دادن به آثار هنری ملاک قرار داد. صحبت صرفا بر سر پول است. مثلا کار سهراب سپهری در حراج‌ها سه میلیارد تومان فروش می‌رود، اما آثار سنتی این طور نیست. بخصوص که معیار حراجی‌ها هم بیشتر آثار جدید و مدرن است و به هنرهای سنتی مثل نگارگری کم‌لطفی می‌شود. بنابراین حراج‌ها بیشتر وجهه اقتصادی دارند و نمی‌توان با معیار هنری آنها را بررسی کرد.

یکی از بزرگ‌ترین معضلات نگارگران در فضای امروز هنری این است که نمی‌دانند باید آثار خود را کجا عرضه کنند. روزگاری حاکمان وقت برای طبع آثار نفیس مانند شاهنامه شاه طهماسب، هنرمندان شاخه‌های گوناگون را به کار می‌گرفتند تا هنرنمایی کنند، اما دیگر روزگار چنین کارهایی بسر آمده است. با این حال ناشران می‌توانند برای چاپ آثار نفیس خود از هنر نگارگران بهره بگیرند، اما ناشران هم به دلیل شرایط سخت اقتصادی ترجیح می‌دهند روی خوشی به هنرمندان سنتی نشان ندهند تا کارهایشان مقرون به صرفه‌تر از آب در بیاید. با این حال کار نگارگران باید کجا دیده شود و قدر ببیند؟ محرمی چنین توضیح می‌دهد: این پرسش خود ما هم هست. یک حمایت جدی از نگارگران باید صورت بگیرد. باید از هنرمندان هنرهای سنتی با یک برنامه ریزی خاص از طرف معاونت هنری وزارت ارشاد یا نهادهای دیگر حمایت شود. چون برای نگارگران اوضاع خوب نیست. آنها نمی‌دانند آثارشان را باید کجا عرضه کنند. ناشران هم به دلیل مسائل اقتصادی روی خوشی به نگارگران نشان نمی‌دهند. ما خیل‌عظیمی نگارکر داریم که با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم می‌کنند و باید فکر اساسی برای آنها شود.

از دبیر دوسالانه نگارگری درباره کیفیت آثار این دوره می‌پرسیم. او می‌گوید: آثار این دوره از دوسالانه به نسبت دوره‌های قبل در رشته گل و مرغ و تذهیب بهتر است، ولی در نگارگری کمتر پیشرفت دیده می‌شود. یک علت هم به این مربوط می‌شود که در نگارگری فضاهای آموزشی نسبت به گذشته‌های دور کمتر است. اما در مجموع توقع من به عنوان یک نگارگر که سال‌هاست در این عرصه کار می‌کنم بیش از اینهاست ولی همین که هنرمندان ما در همین شرایط کار می‌کنند دستشان درد نکند.

معیارهای انتخاب آثار

اما امیر طهماسبی، عضو هیات انتخاب دوسالانه هم درباره معیارهای انتخاب آثار چنین توضیح می‌دهد: محور انتخاب آثار، اصل بودن و دوری از کپی برداری است، همچنین ساختار، ترکیب، استفاده مناسب از رنگ، طراحی درست و رعایت مبانی و اصول نگارگری ایرانی در انتخاب آثار اهمیت بسیاری دارد.

طهماسبی در ادامه می‌افزاید: از لحاظ خلاقیت و نوآوری نسبت به دوره قبل تفاوتی در آثار دیده نمی‌شود، ولی کیفیت اجرا بویژه در رشته‌های تذهیب و گل و مرغ بسیار بهتر است. البته در آثار هنری کلاسیک به دلیل رعایت معیارها و ضوابط موجود، آثار همچنان به گذشته وابسته هستند و نمی‌توان انتظار یک اتفاق را به یک باره داشت.

عضو هیات انتخاب دوسالانه نگارگری همچنین درباره بخش طراحی و پرتره‌سازی اظهار می‌کند: در بخش طراحی و پرتره‌سازی آثار ارسال شده به دبیرخانه از نظر کمیت بسیار کم بود و این آثار طی بررسی‌های انجام شده نتوانست نظر هیات داوران را جلب کند. بیشتر این آثار طراحی‌های مدادی و بسیار واقع‌گرایانه بودند تا نگارگری، یعنی در هیچ کدام از این آثار فضا سازی‌های نگارگری ایرانی و آن عالم خیال که نمونه‌هایی از طبیعت این فضاست، مشاهده نشد و متاسفانه این بخش را در دوسالانه از دست دادیم.

دهمین دوسالانه ملی نگارگری ایران از شنبه به مدت یک ماه در باغ موزه نگارستان برپا می‌شود. مراسم افتتاحیه این رویداد با حضور مجید ملانوروزی، مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی وزارت قرهنگ و ارشاد اسلامی و استادان و هنرمندان نگارگری ساعت 16 برگزار می‌شود.

اقبال جوانان به نگارگری

محمد باقر آقامیری ، عضو شورای سیاستگذاری دهمین دوسالانه ملی نگارگری ایران بر جذب جوانان به سمت هنر نگارگری تاکید دارد و می‌گوید: در سالیان اخیر شاهد وضعیت تقریبا خوبی در هنر نگارگری یا نقاشی ایرانی هستیم و مشتاقان زیادی به سوی این هنر کهن جذب شده‌اند. تعداد بسیاری از هنرمندان در این رشته قلم می‌زنند و شاهد رشد روزافزون این هنر حتی در شهرستان‌های دور هستیم. بیشتر هنرمندانی که در این رشته مشغول به فعالیت هستند قشر جوان جامعه و در رده سنی بین 20 تا 40 سال هستند.

آقامیری ادامه می‌دهد: برگزاری دوسالانه‌ها و جشنواره‌ها همیشه باعث به وجود آمدن حس پویایی و نوآوری بین هنرمندان می‌شود.با ایجاد حس رقابت می‌توان این هنرمندان را به سمت نوآوری و خلاقیت سوق داد.

عضو شورای سیاستگذاری دهمین دوسالانه نگارگری تاکید می‌کند: در این رخدادهای هنری باید بیشتر به فضای هنری و جنبه‌های روحی و روانی و بار عاطفی آن توجه شود تا کار با دقت بیشتر و کمترین اشتباه به سرانجام برسد.

سجاد روشنی

فرهنگ و هنر